Sport w Gdyni do września 1939 r.

Do końca lat 20. dominowały imprezy organizowane przez Dowództwo Floty, Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego oraz stowarzyszenia sportowe spoza Gdyni. Bardzo aktywne były też organizacje paramilitarne mające swoje koła miejscowe w Gdyni – szczególnie Towarzystwo Powstańców i Wojaków, Związek Podoficerów Rezerwy. Duży wpływ na organizowanie wydarzeń sportowych miały rosnąca fascynacja morzem i miastem oraz zaangażowanie władz – zarówno w budowie obiektów sportowych jak i promocji sportu.

Drugi etap to działalność stowarzyszeń gdyńskich, głównie Klubu Sportowego Gdynia, KS Gryf, KS Bałtyk, Polska YMCA, ZHP, Kurkowego Bractwa Strzeleckiego, Towarzystwa Gimnastycznego Sokół i innych, oraz klubów żeglarskich: Yacht Klubu Polski Oddział Morski w Gdyni, Oficerskiego Jachtklubu, Ośrodka Morskiego Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego, Ligi Morskiej i Rzecznej, Policyjnego Klubu Sportowego.

Powstawały nowe obiekty sportowe, zaplecze klubowe i pozyskiwano sprzęt. Imprezy sportowe organizowane były często w bloku imprez Ligi Morskiej, Ligi Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej, Polskiego Białego Krzyża czy Dowództwa Floty. Miały charakter powszechny i obywatelski.

Ostatni etap – druga połowa lat 30. – to specjalizacja klubów zdolnych do występowania w rozgrywkach ogólnopolskich oraz organizowania zawodów międzynarodowych.

Poza dyscyplinami sportowymi urządzane były imprezy o charakterze rozrywkowym (np. doroczne biegi kolporterów gazet, zawody zręcznościowe kelnerów czy popisy atletów).

• 
  Dziewczęta z Sokoła w Chyloni
• 
  Grupa członków Sokoła w Gdyni-Chyloni podczas ćwiczeń
• 
  Drużyna piłkarska P-RKS Bałtyk
• 
  Drużyna piłkarska Rezerwa Cisowianka
• 
  Jacht szkolny YMCA I w morzu
• 
  Jacht szkolny YMCA III w morzu

Biegi i marsze

Tradycje biegów w Gdyni sięgają 1924 r., gdy podczas zawodów sportowych o mistrzostwa floty zorganizowano marsz na 5 km oraz bieg zespołowy na 100 m, 200 m i 300 m. Z inicjatywy A. Jagalskiego z Kolonii Akademickiej na Grabówku zorganizowano 26.08.1928 r. I Bieg Okrężny o Puchar Miasta Gdyni na trasie 4 km pod protektoratem burmistrza Augustyna Krauzego.

Od 1929 r. biegi te organizował KS Gryf łącznie z zawodami pływackimi (w ramach Dni Zdrowia).

Od 31.03.1935 r. Polska YMCA urządzała Biegi na przełaj. W 1935 r. zrodziła się tradycja organizowania przez Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Święto Konstytucji 3 Maja Biegu Narodowego na dystansie 4300 m (Skwer Kościuszki – Dom Zdrojowy – al. Piłsudskiego – Wiadukt Świętojański – ul. Pierackiego – ul. 10 Lutego – Skwer Kościuszki), a od 1937 r. przez gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Orłowie – dzielnicowego Biegu Narodowego.

W kategorii marsze duży sukces odniosła sekcja marszów i chodów P-RKS Bałtyk (założona w 1938 r.), zdobywając w 1939 r. Drużynowe Mistrzostwo Polski w Marszach.

Boks

Podczas Święta Sportowego Floty (11.10.1928 r.) zorganizowano po raz pierwszy doroczne zawody bokserskie.

W 1930 r. zawodnik WKS Flota por. mar. Nałęcz-Tymiński zdobył tytuł wicemistrza Wojska Polskiego w boksie w wadze półciężkiej (od 1934 r. był kierownikiem sekcji bokserskiej WKS Flota). W 1937 r. WKS Flota zdobyła tytuł Mistrza Marynarki Wojennej w boksie, a w grudniu, po meczu z WKS Legia Warszawa – tytuł Mistrza Polski.

Poza Marynarką Wojenną rozwojem boksu na terenie Gdyni zajęła się od 1931 r. Legia Mocarstwowa – Koło na Oksywiu oraz KS Gdynia, przy którym w grudniu 1931 r. powstała sekcja bokserska (25 zawodników). Podczas Indywidualnych Mistrzostw Pomorza w boksie w 1938 r. zawodnik KS Gdynia – C. Grądziel – zdobył tytuł Mistrza Pomorza.

Silną sekcję miał również (od 1936 r.) P-RKS Bałtyk, organizator pierwszego międzypaństwowego meczu bokserskiego w Gdyni (1938 r.) pomiędzy Polską a Łotwą (12:4).

Od 1935 r. boksem zainteresował się Związek Strzelecki, który co tydzień w innej dzielnicy miasta organizował imprezy szkoleniowo-promocyjne pod nazwą Pierwszy krok bokserski.

Gimnastyka

Towarzystwo Gimnastyczne Sokół od sierpnia 1928 r. organizowało publiczne pokazy gimnastyczne – głównie na Polance Redłowskiej, następnie na Stadionie Miejskim lub w wynajmowanych salach (z reguły w Polskiej Riwierze).

Popularność gimnastyki pociągnęła za sobą rozwój organizacyjny Towarzystwa Gimnastycznego Sokół. Pokazy gimnastyczne organizowano również (wspólnie z Towarzystwem Polsko-Duńskim) na stadionie miejskim KS Bałtyk.

Koszykówka

Polska YMCA w październiku 1936 r. urządziła Jesienny Turniej Koszykówki z udziałem 9 klubów gdyńskich (100 zawodników). Organizowała również doroczne turnieje koszykówki w „trójkach” w kategoriach pań i panów.

Siatkówka

Także była domeną YMCA, która urządzała doroczną imprezę z udziałem zawodników sekcji siatkówki gdyńskich klubów sportowych. Od 1935 r. – jako zawody halowe, także doroczne zawody siatkówki („trójki”) w kategoriach pań i panów o mistrzostwa Wybrzeża.

Hippika

Powstała z inicjatywy oficerów 2. Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich, który w 1927 r. urządził na Polanie Redłowskiej konkursy jazdy. Atrakcyjność imprezy zdecydowała, że z pomocą władz zorganizowano na polanie stadion sportów konnych i tor do jazdy konnej. Dzięki temu 21-22.07.1928 r. odbyły się pierwsze zawody jeździeckie z udziałem 50 najlepszych polskich zawodników (A. Królikiewicz, H. Dobrzański, M. Toczek i inni) pod egidą Pomorskiego Towarzystwa Zachęty do Hodowli Koni z siedzibą w Grudziądzu.

Od 1936 r. w zawodach uczestniczyli także zawodnicy z Wolnego Miasta Gdańska. W latach 1937-1939 organizowane były jako Międzynarodowe Bałtyckie Zawody Konne z rozgrywaniem Pucharu Bałtyku na warunkach Pucharu Narodów, z udziałem zawodników z krajów bałtyckich (bez ZSRR).

Kajakarstwo

Inicjatorem był Związek Strzelecki, organizując od lipca 1936 r. zawody kajakowe na dystansie 2 tys. m (Gdynia–Orłowo) o puchar Witołda Kukowskiego.

Od 1938 r. zawody na tej trasie organizowała również sekcja kajakarska YMCA.

W lipcu 1939 r. Polski Związek Kajakowy urządził pod patronatem kadm. Józefa Unruga i wojewody Władysława Raczkiewicza Ogólnopolskie Zawody Kajakowe na wodach Zatoki Puckiej.

Kolarstwo

Bieg kolarski Od Polskiego Morza na PWK odbył się 3.08.1929 r. Doroczne wyścigi Do Polskiego Morza Warszawski Okręgowy Związek Kolarski organizował na trasie Warszawa–Gdynia–Warszawa (937 km) od 2.09.1930 r., a na trasie Gdynia–Puck–Gdynia od 25.10.1936 r.

Lekkoatletyka

Pierwsze zawody odbyły się podczas Święta Sportowego Floty w sierpniu 1924 r. Inauguracja miejskiej lekkiej atletyki nastąpiła 25.09.1932 r. na nowo otwartym stadionie miejskim. Puchar przechodni Gdyni zdobył KS Gdynia. Od 30.05.1935 r. organizowane były przez YMCA na Stadionie Miejskim pięcioboje lekkoatletyczne dla panów (bieg 200 m, 1500 m, rzut dyskiem, rzut oszczepem, skok w dal) i trójbój dla pań (bieg 60 m, skok w dal, rzut dyskiem).

W 1937 r. odbyły się zawody lekkoatletyczne z udziałem polskich olimpijczyków (Walasiewiczówna, Wajsówna, Książkiewiczówna, Batiukówna). W sierpniu – Turniej Lekkoatletyczny Pomorze–Śląsk.

Narciarstwo

Uprawiano głównie narciarstwo biegowe – poprzez sekcję narciarską KS Gdynia (kierownik – Pietroń), która od 1932 r. organizowała w sezonie zimowym biegi narciarskie (sztafeta 6 km pań, 15 km panów) oraz wycieczki narciarskie.

Podobną działalność prowadziła YMCA, przy której działał od 1933 r. Klub Narciarski Skimka organizujący zawody narciarskie, głównie na Grabówku.

Piłka nożna

Pierwsze zawody odbyły się podczas Święta Sportowego Floty w sierpniu 1924 r. Piłkę nożną w Gdyni spopularyzowały głównie KS Gdynia i RKS Bałtyk.

Pierwszy gdyński turniej zorganizował KS Gdynia 1.03.1931 r.

Począwszy od 1932 r., urządzano turnieje piłki nożnej o Puchar Prezesa KS Gdynia z udziałem drużyn: KS „Gdynia”, reprezentacji Marynarki Wojennej, drużyny WarMar (Warsztaty Portowe Marynarki Wojennej), RKS Bałtyk, Związku Rezerwistów w Gdyni i SMP Rumia-Zagórze.

W 1933 r. drużyna RKS Bałtyk weszła do pomorskiej klasy C, w 1934 – klasy B, a od 1935 r. – do klasy A stanowiącej bezpośrednie zaplecze pierwszej ligi, w 1937 r. zdobył Mistrzostwo Pomorza w klasie A oraz mistrzostwo w kategorii robotniczych klubów sportowych. Organizacją rozgrywek zajął się Autonomiczny Podokręg Morski Związku Piłki Nożnej RP.

Od 1935 r. rozpoczęły się spotkania zagraniczne gdyńskich piłkarzy – m.in. z drużynami z Gdańska i Wiednia (niezależnie od licznych spotkań piłkarskich zespołu Marynarki Wojennej z zespołami załóg okrętów składających w Gdyni wizyty kurtuazyjne).

Pływanie

Pierwszy bieg pływacki (na dystansie 200 m) zorganizowano podczas zawodów sportowych o mistrzostwo floty w 1924 r.

W 1925 r. podczas V Ogólnopolskich Regat Morskich odbyły się biegi pływackie w kategorii pań (200 m) i panów (600 m i 1000 m).

W 1928 r. odbyły się Ogólnopolskie Zawody Pływackie dla Pań i Panów: maraton przez Małe Morze z Gdyni do Helu (22 km), biegi długodystansowe (3000 m – 6 okrążeń basenu Prezydenta) i międzynarodowy konkurs skoków do wody.

Od 1931 r. zawody pływackie o mistrzostwo Gdyni organizowała sekcja sportów wodnych i sekcja kajakowa KS Gryf. Zwiększono liczbę konkurencji o: bieg pływacki Gdynia–Orłowo–Gdynia, bieg pływacki na dystansie 100 m, 200 m, 800 m, 1500 m, bieg kajaków (2000 m), skoki z wieży i z trampoliny.

Od 1931 r. odbywały się zawody pływackie o mistrzostwo floty (od 1933 r. w ramach Święta Morza).

Rajdy motocyklowe

Nadmorski Klub Motocyklowy w Gdyni organizował w 1933 r. Motocyklowy Ogólnopolski Zjazd Gwiaździsty na Święto Morza na trasie Warszawa–Gdynia–Warszawa. Zawody organizowała również sekcja motocyklowa KS Gdynia (kierownik – kpt. E. Krassowski).

Rajdy samochodowe

Wybrzeże polskie było popularną metą krajowych i międzynarodowych tzw. Zjazdów Gwiaździstych organizowanych przez Automobilklub Polski (od 1930 r. wspólnie z Pomorskim Związkiem Propagandy Turystycznej).

Już w lipcu 1925 r. do Gdyni przybyło 110 zawodników Międzynarodowego Rajdu Samochodowego Automobilklubu Polskiego na trasie Warszawa–Kraków–Zakopane–Poznań–Puck–Warszawa (2483 km). W czerwcu 1926 r. do Gdyni przybyli uczestnicy Rajdu Polsko-Czechosłowackiego oraz (po raz pierwszy) uczestniczki dorocznego Rajdu Pań Automobilklubu Polskiego na trasie Warszawa–Gdynia–Warszawa.

Od maja 1936 r. Automobilklub Morski w Gdyni rozpoczął organizację dorocznych Zlotów do Morza na trasie Gdynia–Jurata.

Strzelanie

W 1925 r. Towarzystwo Powstańców i Wojaków w Gdyni oraz Stowarzyszenie Strzeleckie w Wielkim Kacku zorganizowało pierwsze zawody. Królem strzeleckim został B. Myszk. Najbardziej rozwiniętą działalność sportową prowadziło Kurkowe Bractwo Strzeleckie, organizując regulaminowe i towarzyskie strzelania. Od czerwca 1932 r. odbywały się doroczne Międzyzwiązkowe Zawody Strzeleckie Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny. Organizatorem pierwszych była sekcja strzelecka Związku Podoficerów Rezerwy na strzelnicy na Oksywiu. Rozgrywano je o Puchar Przechodni Komisarza Rządu (strzelanie indywidualne), Puchar Prezesa Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny (strzelanie zespołowe), nagrodę Związku Podoficerów Rezerwy (strzelanie w maskach), Nagrodę Prezesa Związku Oficerów Rezerwy (strzelanie indywidualne). Zawody strzeleckie organizował też Związek Oficerów Rezerwy - koło w Gdyni (uczestniczono też w ogólnopolskich zawodach korespondencyjnych organizowanych przez Związek Oficerów Rezerwy) oraz Polski Związek Strzelecki.

Szachy

Od 1931 r. Towarzystwo Szachowe urządzało mistrzostwa Gdyni w kawiarni Alka.

Turnieje te oraz zawody bilateralne organizowała również YMCA (16.03.1935 r., 1.09.1937 r.). Od lipca 1935 r. z jej inicjatywy organizowane były doroczne mecze towarzyskie pomiędzy KS Gdynia a Danziger Schachklub. Pierwsze spotkanie zakończyło się wygraną KS Gdynia.

Szermierka

Zawody odbywały się w ramach dorocznych Mistrzostw Szermierczych Marynarki Wojennej w szabli i szpadzie (w kategoriach oficerowie, podoficerowie). Mieszkańcy Gdyni mogli uprawiać szermierkę w ramach sekcji szermierczej KS Gryf założonej w 1930 r.

Tenis stołowy

Popularyzatorem tenisa stołowego w Gdyni była YMCA, która od 1935 r. organizowała turnieje gier pojedynczych i podwójnych oraz Polski Związek Strzelecki (w Domu Kuracyjnym w Orłowie).

Tenis ziemny

Pierwsze zawody tenisowe – m.in. z udziałem mistrza Polski Piotra Ferstera – odbyły się w lipcu 1925 r., prawdopodobnie z inicjatywy Ligi Morskiej i Rzecznej (która doprowadziła do wybudowania już w 1926 r. 2 kortów tenisowych nad morzem).

Początkowo tenis ziemny popularyzowało Towarzystwo Tenisowe, zapraszając znanych zawodników (w 1928 r. mistrza Polski ks. Czetwertyńskiego).

Od połowy 1931 r. głównym organizatorem zawodów stał się KS Gdynia, przy którym powstała (maj 1931 r.) sekcja tenisowa (kierownik – Krauss).

W sierpniu 1931 r. otwarto korty przy ul. Podjazd, na których już we wrześniu rozegrano pierwsze spotkanie (z sekcją tenisową Korpusu Oficerskiego Marynarki Wojennej), a od maja 1932 r. – doroczne turnieje o mistrzostwo sekcji tenisa.

W czerwcu 1932 r. zorganizowano pierwsze spotkanie sportowe z drużyną spoza Gdyni – klubem tenisowym z Tczewa, a w czerwcu – Turniej Tenisowy o Mistrzostwo Wybrzeża o Puchar Komisarza Rządu. Turnieje te (rozgrywane przeważnie w ramach Tygodnia Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej) organizowane były jako doroczne i w kategoriach gry pojedynczej pań i panów, gry podwójnej pań i panów oraz gry pocieszenia. W turnieju w 1933 r. uczestniczyła mistrzyni Polski J. Jędrzejewska.

W 1934 r. odbył się dwudniowy Pierwszy turniej tenisowy o mistrzostwo Gimnazjum Dr. Teofila Zegarskiego.

W lipcu 1937 r. odbył się na kortach tenisowych WKS Flota i pod protektoratem kadm. Józef Unruga i Franciszka Sokoła III Ogólnokrajowy Turniej Tenisowy o Mistrzostwo Korpusu Podoficerów. W lipcu 1939 r. KS Gdynia zorganizował II Międzynarodowe Zawody o Mistrzostwo Polski w Gdyni.

Zapasy

14.07.1932 r. odbył się międzynarodowy turniej zapaśniczy z udziałem mistrza świata – Polaka T. Stekkera.

Od marca 1937 r. urządzany był doroczny Międzynarodowy Turniej Zapaśniczy w hali Towarzystwa Wystaw i Targów.

Żeglarstwo

Pierwsze informacje pochodzą z 6.08.1922 r., gdy zorganizowano II Regaty Pomorskie w kategoriach: bieg łodzi wiosłowych z OORP – Generał Haller i Komendant Piłsudski, bieg łodzi wiosłowych torpedowców, bieg dwuwiosłówek, bieg łodzi wiosłowych statku Lwów, bieg łodzi rybackich, bieg jachtów prywatnych, bieg kutrów motorowych rybackich, bieg małych kutrów rybackich.

Regaty Pomorskie urządzono podczas pierwszych gdyńskich uroczystości o charakterze Święta Morza – 24.06 1923 r. W 1924 r. regaty żeglarskie odbyły się w ramach zawodów sportowych o mistrzostwa floty (w kategorii wiosłowej „6” i „2”, na 1200 m i w kategorii „2” na 1000 m).

Regaty w 1925 r. (jako Ogólnopolskie Regaty Morskie w Gdyni) zorganizował po raz pierwszy gdyński oddział LMR. Odbyły się zawody w kategorii wiosłowej „4” i „6”, jole żaglowe, jachty, łodzie rybackie. W sierpniu 1925 r. zorganizowano pierwszy zagraniczny rejs na jachcie YKP [Yacht Klub Polski] Witeź z Gdyni do Karlshamn oraz pierwszy harcerski szkoleniowy obóz żeglarski na Polanie Redłowskiej.

Od 1926 r. organizowane były przez YKP regaty o mistrzostwo floty (wiosłowanie „6” i wiosłowanie „4”, oficerskie żeglowanie na „6” i na „4” oraz podoficerskie żeglowanie na „6” i „4”).

W czerwcu 1933 r. rozpoczęto doroczne regaty YKP Gdynia–Bornholm (Rønne) z udziałem 9 jachtów (zwyciężył w klasie 2-masztowców kpt. C. Czernowski na jachcie Jurand, a w klasie 1 masztowców – kpt. L. Lichodziejewski na jachcie Chochlik).

W 1934 r. YKP zorganizował doroczne regaty Gdynia–Visby (204 Mm).

Od 1937 r. organizowane były Regaty Zatoki Gdańskiej, z udziałem klubów gdyńskich i gdańskich. Żeglarstwo rozwijały od 1931 r. Harcerski Ośrodek Morski w Gdyni i gdyńskie Morskie Drużyny Harcerzy. Najbardziej spektakularnymi wydarzeniami były: rejsy na pokładzie Harcerza (Zawiszy Czarnego) – jedynego żaglowca w Europie będącego własnością organizacji młodzieżowej (Związku Harcerstwa Polskiego) oraz rozpoczęty w 1932 r. w Gdyni rejs dookoła świata Władysława Wagnera z III Morskiej Drużyny Harcerzy im. Bolesława Chrobrego (jachty Zjawa I, Zjawa II, Zjawa III). Żeglarstwo organizowane było przez: ZHP (Harcerski Ośrodek Morski w Gdyni) i sekcję żeglarską (od 1938 r. Yacht Klub) YMCA.

Od września 1934 r. do wybuchu wojny odbywały się Regaty o Puchar Kąpieliska Morskiego Gdynia–Orłowo. (Yacht Klub Polski, Jacht Klub Morski Gryf, Oficerski Yacht Klub).

autor: Ryszard Toczek (2006 r.)