Krauze Augustyn

Krauze Augustyn (1882-1957) – kaszubski prawnik, urzędnik i pierwszy burmistrz Gdyni. Po studiach prawniczych we Wrocławiu pracował w administracji miejskiej, m.in. jako sekretarz magistratu Wrocławia i burmistrz Włocławka.

W 1926 r. został wyznaczony do organizacji władz nowo powstałego miasta Gdyni i wybrany jego pierwszym burmistrzem. Kierował miastem w trudnym okresie intensywnej budowy portu, jednak w 1928 r. został zawieszony w obowiązkach. Po oczyszczeniu z zarzutów zamieszkał w Orłowie, gdzie prowadził biuro parcelacyjne i działał społecznie.

Podczas II wojny światowej został wysiedlony, po wojnie wrócił do Orłowa. Zmarł w 1957 r.

• 
  Peron dworca kolejowego w Gdyni, wizyta ambasadora Francji w Polsce w czasie pobytu eskadry francuskich okrętów wojennych w porcie gdyńskim. W I rzędzie idą od lewej: szef francuskiej misji wojskowej w Polsce - gen. Charles Charpy, starosta wejherowski (Leon Ossowski lub Alfons Chmielecki), burmistrz Gdyni – Augustyn Krauze, ambasador francuski ­ Jules La Roche oraz dowódca floty polskiej kmdr Józef Unrug.
• 
  Pierwsza Tymczasowa Rada Gdyni, Augustyn Krauze stoi pierwszy z prawej strony

Dzieciństwo i młodość

Urodził się 1.08.1882 r. w Pierwoszynie. Pochodził z kaszubskiej rodziny z Kępy Oksywskiej. Był synem Józefa Kruży i Augustyny z domu Proma. Nazwisko rodowe rodziny występowało w kilku formach (m.in. Krause, Krauze), on sam używał pisowni „Krauze”.

Po ukończeniu szkoły elementarnej kształcił się w Seminarium Duchownym w Pelplinie, a następnie studiował prawo na Uniwersytecie Wrocławskim. We Wrocławiu ożenił się z Martą Rother; mieli sześcioro dzieci.

Breslau / Wrocław

A. Krauze rozpoczął karierę w administracji publicznej jako sekretarz magistratu Wrocławia (1910–1915). W czasie I wojny światowej był burmistrzem Włocławka, nominowanym przez władze niemieckie, lecz znanym z życzliwości wobec Polaków. Po wojnie powrócił do Wrocławia, a w 1919 r. zdecydował się na powrót do Polski.

W odrodzonym państwie pracował w Ministerstwie byłej Dzielnicy Pruskiej oraz w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim w Toruniu. Był kierownikiem starostwa w Sępólnie Krajeńskim (1920–1922) i prezydentem Włocławka (1922–1924).

Gdynia

Po uzyskaniu przez Gdynię praw miejskich (1926 r.), A. Krauze został wyznaczony do organizacji pierwszych wyborów samorządowych. 1.04.1926 roku objął funkcję komisarycznego burmistrza, a po wyborach 14 listopada tego roku został oficjalnie wybrany na burmistrza miasta.

Budowa portu i miasta stanowiła ogromne wyzwanie administracyjne. Napięcia między Radą Miejską a władzami wojewódzkimi doprowadziły w 1928 r. do zawieszenia A. Krauzego w obowiązkach i postępowania dyscyplinarnego.

Walka o dobre imię

Po wprowadzeniu w 1930 r. zarządu komisarycznego A. Krauze oczyścił się z zarzutów i uzyskał odszkodowanie, dzięki któremu wybudował willę Astra w Orłowie (ul. Klonowa 11). Wcześniej mieszkał przy ul. Abrahama 25 – w jednej z pierwszych gdyńskich kamienic.

Prowadził biuro parcelacyjne w Orłowie, był aktywnym członkiem organizacji społecznych, m.in. Polskiego Czerwonego Krzyża, Komitetu Pomocy Zimowej i Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Działał także w spółdzielniach rybackich i stowarzyszeniach właścicieli nieruchomości.

Okupacja, lata powojenne i upamiętnienie

Podczas II wojny światowej został wysiedlony z Gdyni. Przebywał m.in. we Włocławku, Warszawie i Sandomierzu, pracując w spółdzielni rolno-spożywczej. Po wojnie wrócił do Orłowa, gdzie nadal zajmował się parcelacją i działał w spółdzielczości.

Zmarł w 1957 r., pochowany został przy kościele Matki Boskiej Bolesnej w Orłowie.

W 1996 r. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie odsłoniło tablicę pamiątkową poświęconą A. Krauzemu przy ul. Starowiejskiej 50, a w dzielnicy Chwarzno-Wiczlino jego imieniem nazwano ulicę. W zbiorach Muzeum Miasta Gdyni znajduje się jego dowód osobisty z wpisem „burmistrz”.

autor: Dariusz Małszycki (2025 r.)