Towarzystwo Powstańców i Wojaków

Stowarzyszenie ogólnopolskie o charakterze wojskowym, zrzeszające mężczyzn i młodzież, założone w 1920 r. Koła powstawały w niemal każdym mieście i w większych gminach – głównie Pomorza, Wielkopolski i Śląska.

Historia i działalność

Pierwsze wzmianki o działalności TPW [Towarzystwo Powstańców i Wojaków] pochodzą z Obłuża (1920 r.), Wielkiego Kacka (1923 r.), Chyloni (1924 r. – koło im. Tadeusza Kościuszki, prezes Józef Dzienisz) i Gdyni (1924 r. – koło im. ks. Józefa Poniatowskiego, prezes K. Klimek).

Członkowie kół odbywali miesięczne spotkania, organizowali regularne ćwiczenia przysposobienia wojskowego i zawody strzeleckie na strzelnicy witomińskiej, nocne marsze w przeddzień rocznicy odzyskania dostępu do morza i nie tylko), a także działalność oświatową (głównie poświęconą obchodom rocznic powstań narodowych i odzyskania niepodległości), kulturalną i towarzyską.

TPW jako organizacja kombatancka żywo reagowała na wszelkie zagrożenia Polski ze strony Niemiec. Koła z Gdyni i okolic wystąpiły z rezolucjami przeciwko tzw. paktowi gwarancyjnemu (Locarno) z 25.10.1925 r. i innym inicjatywom niemieckim w sprawie rewizji granicy z Polską. Politycznie TPW było związane z endecją.

Koło TPW w Gdyni: od lutego 1927 r. prezesem był Franciszek Grzegowski, w 1928 r. – Franciszek Roppel, w 1929 r. – Bolesław Gnaczyński, w 1931 r. – Ignacy Wierzyński, w 1932 r. – Józef Lisewski, w 1936 r. – dr Stanisław Bobkowski.

TPW na Oksywiu im. Jana Sobieskiego powstało w styczniu 1932 r. (prezesem został Józef Dobke), koło na Grabówku i na Witominie – w marcu 1934 r. Pierwsza wzmianka o kole w Orłowie pochodzi z marca 1935 r., o kole w Małym Kacku – z 1937 r. w związku z poświeceniem sztandaru (rodzicami chrzestnymi sztandaru byli: Z. i Fr. Sokołowie, R. i S. Frankowscy, M. i W. Szaniawscy, Michalikowie, Z. i K. Krzyżanowscy, prezesem został prezes Koła Związku Rezerwistów, kpt. rez. Zygmunt Bereźnicki (mistrz Polski w zawodach w strzelaniu z broni małokalibrowej). Koło w Wiczlinie – pierwsza wzmianka pochodzi z 1937 r. W wyborach zarządu powiatowego TPW w marcu 1935 r. prezesem został kpt. Ferdynand Anweiler z Gdyni, zastępcą Sowiński.

autor: Ryszard Toczek (2006 r.)