Towarzystwo Gimnastyczne Sokół

Powstało w środowisku młodzieży akademickiej we Lwowie w 1867 r., było pierwszą polską organizacją sportową rozwijającą zainteresowanie ćwiczeniami gimnastycznymi. Podstawowym zadaniem było popularyzowanie gimnastyki. Hasło Towarzystwa: „W zdrowym ciele zdrowy duch”. Gniazdo w Gdyni powstało z inicjatywy Jana Kamrowskiego w lipcu 1921 r. 28.08.1928 r. odbył się w Gdyni Zlot Gniazd z Dzielnicy Pomorskiej, połączony z pokazem ćwiczeń gimnastycznych.

15.06.1930 r. zorganizowano ogólnomiejskie zawody lekkoatletyczne, a 17.08.1930 r. odbyła się uroczystość wręczenia i poświęcenia sztandaru Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Gdyni, połączona z pokazami gimnastycznymi i zawodami lekkoatletycznymi o mistrzostwo X Okręgu. 10.07.1932 r. odbył się na stadionie miejskim zlot Sokolstwa Polskiego z udziałem Towarzystwa Gimnastycznego z Jugosławii i Czechosłowacji (3 tys. uczestników). Od 1937 r. w dniu Święta 3 Maja organizowane były przez Towarzystwo Gimnastyczne Sokół Gdynia Narodowe Biegi na Przełaj.

27.02.1993 r. odbyło się zebranie założycielskie gdyńskiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego Sokół z inicjatywy prezesa Sokoła w Gdańsku – dh Zdzisława Pawluczuka.

• 
  Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego Sokół przed budynkiem Casino
• 
  Grupa członków Sokoła w Gdyni-Chyloni, ćwiczenia
• 
  Delegacja Towarzystwa Gimnastycznego Sokół z USA w porcie gdyńskim
• 
  Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Chyloni podczas ćwiczeń na drążkach
• 
  Dziewczęta z Sokoła w Chyloni podczas ćwiczeń
• 
  Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Gdyni – ognisko w Chyloni, ćwiczenia na terenie ogrodu Dworu Lipowego
• 
  Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Gdyni – ognisko w Chyloni, najmłodsi członkowie w sali Dworu Lipowego w kostiumach kąpielowych

Organizacje Sokół na świecie. Historia

Założone w środowisku młodzieży akademickiej we Lwowie w 1867 r. (na wzór powstałego w 1862 r. TG [Towarzystwo Gimnastyczne] Sokół w Pradze), było pierwszą polską organizacją sportową rozwijającą zainteresowanie ćwiczeniami gimnastycznymi. Podstawowym zadaniem było popularyzowanie gimnastyki, szczególnie „higieniczno-racjonalnej i wychowawczej”.

Organizowano ćwiczenia wolne młodzieży męskiej, później kształcono ją w szermierce, strzelaniu, jeździe konnej. Hasło: „W zdrowym ciele zdrowy duch”.

Koła (gniazda) TG zakładano na terenie trzech zaborów, a także w Niemczech, Francji, Ameryce – co służyło integracji narodowej. Pierwsze gniazdo TG na terenie zaboru pruskiego powstało w Inowrocławiu w 1884 r. Członkami TG (druhami) byli początkowo mężczyźni, z czasem powstawały gniazda żeńskie. W gniazdach TG na terenie Galicji prowadzono również ćwiczenia z zakresu przysposobienia wojskowego (kpt. Józef Haller). W 1892 r. powstał Związek Polskich Towarzystw Gimnastycznych Sokół.

W 1918 r. druhowie TG Sokół powoływali straż obywatelską, uczestniczyli w powstaniu wielkopolskim i w wojnie polsko-bolszewickiej.

W 1920 r. powstał Związek Sokolstwa Polskiego. Naczelnikiem został adwokat Bernard Chrzanowski – naczelnik Okręgu Poznańskiego Sokoła.

Idea

Ideowo TG Sokół było związane z endecją, co po 1926 r. postawiło je w opozycji do sanacji. W okresie II wojny światowej i Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej działalność Sokoła była na terenie Polski zakazana. Reaktywowanie nastąpiło 10.01.1989 r., rejestracja sądowa 1.03.90 r. Prezesem TG Sokół został dr Andrzej Bogucki z Bydgoszczy.

Gniazdo w Gdyni powstało z inicjatywy Jana Kamrowskiego (przyjaciela B. Chrzanowskiego) w lipcu 1921 r. Liczyło 40 sokołów i sokolic, głównie ze środowiska rybackiego. Nauczycielami wychowania fizycznego byli Oderowski z Warszawy i Antoni Zygmuntowski z Wejherowa.

Działalność TG Sokół w Gdyni

Pierwszy publiczny pokaz gimnastyczny odbył się 14.08.1921 r. w sali Skwiercza, przy ul. Starowiejskiej, m.in. w obecności Stefana Żeromskiego. Od 1927 r. gniazdo kierowane było przez zarząd w składzie: prezes lek. med. Bronisław Skowroński, kupiec Wacław Ostojski, sekretarz miejski Jan Kamrowski.TG przystąpiło do Związku Towarzystw w Gdyni. Kapelanem gniazda był ks. Teodor Turzyński.

Druhowie odbywali ćwiczenia gimnastyczne na Polance Redłowskiej „odkrytej” przez dr. B. Skowrońskiego w 1927 r. Walory rekreacyjne polany zaprezentowano władzom okręgowym TG, które zdecydowały o odbyciu w Gdyni Zlotu Sokolego z dzielnicy pomorskiej i o ustanowieniu w Gdyni siedziby X Okręgu Morskiego TG Sokół. Na walnym zjeździe TG Sokół w Gdyni w 1927 r. podjęto uchwałę o wybudowaniu boiska sportowego przy Polanie Redłowskiej.

28.08.1928 r. odbył się w Gdyni Zlot Gniazd z Dzielnicy Pomorskiej, połączony z pokazem ćwiczeń gimnastycznych. W grudniu tego roku TG zorganizowało obchody 98. rocznicy powstania listopadowego. Rozwój działalności TG (działania na rzecz budowy stadionu, organizacja miejskich zawodów lekkoatletycznych, prowadzenie 3 razy w tygodniu ćwiczeń w Polskiej Riwierze) spowodowało zwiększenie w 1929 r. składu zarządu. Radny Wiktor Wojewski został wiceprezesem, Tadeusz Panasiewicz, Brunon Chlebba, Alfons Ostojski, Wacław Ostojski, Franciszek Nowak, Ozorowski, Władysław Kirstein, Stanisław Latosiński, Wacław Głogowski – członkami.

6.06.1930 r. odbył się kolejny Zlot Rady Dzielnicowej, z udziałem prezesa TG Sokół hr. Adama Zamoyskiego. 15 czerwca tego roku zorganizowano – po raz pierwszy w Gdyni – ogólnomiejskie zawody lekkoatletyczne (na Oksywiu). 17 sierpnia odbyła się uroczystość wręczenia i poświęcenia sztandaru TG Sokół w Gdyni, połączona z pokazami gimnastycznymi i zawodami lekkoatletycznymi na Polanie Redłowskiej – o mistrzostwo X Okręgu – z udziałem druhów z 10 gniazd. Zawody te organizowane były odtąd co roku.

W 1931 r. na walnym zebraniu TG Sokół B. Skowrońskiego wybrano Druhem Honorowym, a jednocześnie delegatem na zjazd okręgowy. Nowym prezesem został adwokat Marian Zawodny, działacz Stronnictwa Narodowego. Z okazji poświęcenia Stadionu Miejskiego (10.07.1932 r.) odbył się tam Zlot Sokolstwa Polskiego – z udziałem TG z Jugosławii i Czechosłowacji (3 tys. uczestników). W uroczystości uczestniczył m.in. prezes Rady Okręgowej – Piotr Dostatni.

Od 1937 r. w dniu Święta 3 Maja organizowane były przez TG Sokół Gdynia Narodowe Biegi na Przełaj.

Od 12.12.1933 r. naczelnikiem gniazda był Mieczysław Białkowski, zastępcą – Antoni Maćkowiak, 22.09.1935 r. naczelnikiem został adwokat Stefan Jankowski, od 1937 r. był nim Jan Zalewski. Od 1930 r. istniało gniazdo w Chyloni, od 1932 r. – gniazdo żeńskie, od 1937 r. – gniazdo w Orłowie.

Zaraz po wojnie TG reaktywowało działalność. Ponieważ nie weszło do kontrolowanej przez Polską Partię Robotniczą tzw. komisji porozumiewawczej organizacji młodzieżowych, zostało zlikwidowane.

1993. Reaktywacja działalności

27.02.1993 r. odbyło się zebranie założycielskie gdyńskiego gniazda TG Sokół z inicjatywy prezesa TG Sokół w Gdańsku – dh Zdzisława Pawluczuka. Uczestniczyli w nim byli członkowie Sokoła (Augustyn Selonka, Sabina Lelental, Janina Ostojska, Irena i Bolesław Wyszyńscy, Łucja Toczyska), przedstawiciele Zrzeszenia Prywatnego Handlu i Usług w Gdyni i władz miasta. W zebraniu uczestniczył wiceprezes ZG TG Sokół – Henryk Łada, sekr. gen. Andrzej Bogucki i członek przewodnictwa ZTG Sokół – Wacław Kocon. Przewodniczącym zebrania był dyr. Janusz Węglarz. Wybrano władze: Ryszard Huciński – prezes, kmdr por. Zbigniew Podgórski, Jolanta Jamroż, Henryka Kamińska, Sławomir Pawłowski, Jan Szymczuk, kmdr ppor. Kazimierz Augustyniak, Łucja Toczyska, Tadeusz Szrafiński, Barbara Lewicka, Janusz Węglarz, Andrzej Depka, Augustyn Selonka, Franciszek Odorski, Kazimierz Gojtowski, Sabina Lelental.

autor: Ryszard Toczek (2006 r.)