Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Gdyni

Powołany w 1927 r. rozporządzeniem Rady Ministrów, w Gdyni założony w 1930 r. Podczas zebrania organizacyjnego w Gdyni podjęto decyzję o organizowaniu dorocznych konkursów hippicznych na torze redłowskim i o budowie stadionu sportowego. Komitet miejski Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego uruchomił w Gdyni Harcerski Ośrodek Morski (kierownik – Mariusz Zaruski) i Ośrodek Morski. Współpracował z Federacją Polskich Związków Obrońców Ojczyzny, ze Związkiem Strzeleckim, ZHP, Ligą Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej, Ligą Morską i Kolonialną, Związkiem Straży Pożarnych i Związkiem Rezerwistów. Przysposobienie wojskowe obejmowało wychowanie obywatelskie, wychowanie wojskowe, wychowanie fizyczne i wyszkolenie wojskowe. Organizowano ośrodki szkoleniowe dla młodzieży (hufce szkolne przysposobienia wojskowego) i rezerwistów oraz obozy letnie. W 1938 r. z inicjatywy Urzędu powstał pierwszy „ogródek jordanowski” w Gdyni.

Historia

Powstał na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 28.01.1927 r., które przewidywało powoływanie wojewódzkich, powiatowych i miejskich komitetów WFiPW [Wychowanie Fizyczne i Przysposobienie Wojskowe] jako organów współpracy społeczeństwa i organów państwowych w zakresie wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego.

Na czele stał dyrektor, który podlegał bezpośrednio ministrowi spraw wojskowych. Strukturę terytorialną tworzyły komitety WFiPW (okręgowe, powiatowe i miejskie), a w ich skład wchodziły osoby reprezentujące administrację (starosta), oświatę i wojsko. Osoby wojskowe obejmowały stanowisko komendanta. W komitecie mogło pracować do 20 osób.

W powiecie morskim z siedzibą w Wejherowie komitet powiatowy powstał we wrześniu 1927 r.

W Gdyni zebranie organizacyjne odbyło się w styczniu 1930 r. Do prezydium weszli: Mieczysław Bilek, Maksymilian Berger, kpt. Gustaw Niemiec, kmdr Władysław Filanowicz, Zdzisław Brzeski, dr Teofil Zegarski, Z. Memczyński. Utworzono Wydział Wykonawczy (przewodniczący – M. Bilek) i trzy sekcje: administracyjno-gospodarczą (Z. Brzeski), wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego (kpt. G. Niemiec) oraz wychowania i propagandy (T. Zegarski). Na zebraniu podjęto decyzję o organizowaniu dorocznych konkursów hippicznych na torze redłowskim i o budowie stadionu sportowego. Komitet miejski przejął też zadania komitetu powiatowego w Wejherowie.

Wkrótce do Gdyni przeniesiono siedzibę Morskiego Rejonu WFiPW. W 1931 r. przewodniczącym komitetu był Mieczysław Pożerski (komendantem kpt. Gudera). Komitet uruchomił w Gdyni Harcerski Ośrodek Morski (kierownik – Mariusz Zaruski) i Ośrodek Morski, przejęty w 1933 r. przez Marynarkę Wojenną (Komendę Portu Wojennego Gdynia) i przemianowany na Wojskowy Ośrodek Szkolny Yachtingu Morskiego. Współpracował z Federacją Polskich Związków Obrońców Ojczyzny, ze Związkiem Strzeleckim, ZHP, Ligą Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Ligą Morską i Kolonialną, Związkiem Straży Pożarnych (mających status stowarzyszeń przysposobienia wojskowego) i Związkiem Rezerwistów.

Przysposobienie wojskowe obejmowało wychowanie obywatelskie, wychowanie wojskowe, wychowanie fizyczne i wyszkolenie wojskowe. Organizowano ośrodki szkoleniowe dla młodzieży (hufce szkolne przysposobienia wojskowego) i rezerwistów oraz obozy letnie.

Wobec narastającego zagrożenia ze strony Niemiec działalność Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego została rozwinięta. Od 1933 r. przewodniczącym komitetu był Franciszek Sokół. W czerwcu 1934 r. zorganizowano w Gdyni kilkudniowe Święto WFiPW.

W 1936 r. komitet powołał przy Wojskowym Ośrodku Szkolnym Yachtingu Morskiego Radę Yachtingu Morskiego pod przewodnictwem kadm. Józefa Unruga. Urząd wspierał też rozwój lotniczego przysposobienia lotniczego w Gdyni.

W tym czasie komitet WFiPW wystąpił do Komisarza Rządu o wydzielenie terenów przeznaczonych na uprawianie sportów – pomiędzy linią kolejową a lasami witomińskimi i Betoniarnią Miejską.

W strukturze Urzędu był też Referat Przysposobienia Wojskowego Kobiet.

W 1937 r. Urząd rozpoczął kolejną inwestycję: budowę Domu Żeglarza na molo Południowym.

W 1938 r. z inicjatywy Urzędu powstał pierwszy ogródek jordanowski w Gdyni (przy ul. Mściwoja).

Wysoki poziom wyszkolenia wojskowego umożliwił formowanie pod koniec lat 30. batalionów Obrony Narodowej.

Po ogłoszeniu mobilizacji w sierpniu 1939 r. PW i OW rozpoczął również formowanie Batalionów Ochotniczych.

autor: Ryszard Toczek (2006 r.)