Bractwo Kurkowe

Tradycje zakładania bractw kurkowych w miastach sięgają wczesnego średniowiecza. Bractwa były organizacją przysposobienia obronnego mieszczan, głównie rzemieślników ćwiczących regularnie umiejętności strzeleckie przydatne podczas obrony miasta. W okresie I RP bractwa kurkowe, podobnie jak cechy rzemieślnicze, były zorganizowane praktycznie w każdym mieście. Reaktywowanie działalności bractw kurkowych, połączone z ich polonizacją, nastąpiło od 1922 r., tj. po spotkaniu przedstawicieli 130 towarzystw strzeleckich w Poznaniu. Powołano wtedy Zjednoczenie Kurkowych Bractw Strzeleckich Zachodnich Ziem Polskich. W 1926 r. utworzono Zjednoczenie Kurkowych Bractw Strzeleckich RP. Hasłem było: „Ćwicz oko i dłonie w Ojczyzny obronie”. Pomorze włączono do Okręgu Pomorskiego bractwa z wydzielonym Podokręgiem Kaszubskim (nazwanym następnie Podokręgiem Bałtyckim). W Gdyni Bractwo Kurkowe powstało 28.02.1929 r. Pierwszym prezesem był Walenty Bednarski.

• 
  Pochód Bractwa Kurkowego w Gdyni
• 
  Bractwo Kurkowe, król Alfons Jereczek i pierwszy rycerz Józef Kitowski
• 
  Józef Kitowski – Bractwo Kurkowe w Gdyni
• 
  Walenty Bednarski w mundurze gdyńskiego Bractwa Kurkowego
• 
  Królewskie Strzelanie Bractwa Kurkowego
• 
  Bractwo Kurkowe w miejscu zbiórki do defilady
• 
  Srebrny Order Bractwa Kurkowego, Kongres Gdynia 1936 r.
• 
  Emblemat z czapki mundurowej Bractwa Kurkowego KBS Gdynia
• 
  Odznaka strzelecka
• 
  Strzelba Bractwa Kurkowego
• 
  Puchar strzelecki z napisem: Kongres Kurkowych Bractw Strzeleckich

Bractwo Kurkowe w Gdyni

Zebranie organizacyjne w Gdyni odbyło się 28.02.1929 r. Na czele stanął prezes Walenty Bednarski i zarząd w składzie: Stanisław Knoll, Józef Kitowski, Wojciech Mikołajczyk. Ławnikami byli: M. Matuszkiewicz, Franciszek Józefowicz i B. Owocki. Komendantem bractwa został Franciszek Grzegowski.

W sierpniu zorganizowano pierwsze „królewskie strzelanie”. W imprezie uczestniczyli bracia kurkowi z Wejherowa, Pucka i Kartuz. Poza dorocznymi „królewskimi strzelaninami”, Bractwo Kurkowe organizowało w ciągu roku zawody strzeleckie – już bez tradycyjnych nagród.

Szybki rozwój bractwa (członkiem został m.in. Jan Radtke) spowodował, że Dyrekcja Lasów Państwowych podarowała tereny pod budowę strzelnicy w lasach witomińskich. Poświęcił ją w 9.08.1931 r. ks. Teodor Turzyński, kapelan bractwa. Zorganizowano wówczas Zjazd Podokręgu Bałtyckiego (bractwa z Pucka, Wejherowa, Kartuz, Skarszew, Starogardu, Więcborka i in.) oraz trwające 3 dni zawody strzeleckie. Miały one swoją organizację i ceremoniał.

Tradycyjnie zawody strzeleckie organizowano w Zielone Święta. Rozpoczynano wspólnym śniadaniem u dotychczasowego króla kurkowego. Potem następował przemarsz na mszę świętą (kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa), a następnie pod Komisariat Rządu, gdzie braci witał komisarz rządu. Pierwszy strzał oddawał komisarz rządu „na cześć Najjaśniejszej Rzeczypospolitej i jej Prezydenta”. Po strzale grano hymn państwowy. Drugi strzał, „na cześć Armii i jej Wodza”, oddawał dowódca floty, po czym grano Marsz I Brygady. Trzeci strzał, na cześć bractwa, oddawał dotychczasowy król kurkowy, kolejno grano hymn bractwa Hej strzelcy wraz… Potem strzelali goście i panie, następnie król kurkowy zapraszał uczestników na kolację. Poza zawodami o tytuł „króla kurkowego” walczono o tytuł I rycerza, II rycerza, o tarczę orderową, tarczę premiową i tarczę pieniężną.

W 1932 r. prezesem został Wojciech Mikołajczyk, honorowym prezesem – komisarz rządu. Królem kurkowym za 1932 r. (zawody 5 czerwca) został Kazimierz Turzyński, rycerzami Stefan Pyttel i Klein. W 1933 r. królem kurkowym został Bazyli Łobocki. 3.06.1934 r. nastąpiło poświęcenie sztandaru, rodzicami chrzestnymi były Irena Sokołowa, żona Władysława Grabowskiego, Seweryna Nowacka, Janina Muchowa, Agnieszka Grubbowa, Irena Turzyńska oraz Włodzimierz Szaniawski, Maksymilian Berger, Napoleon Korzon, Paweł Marcinkiewicz, Jan Grubba. W zawodach strzeleckich okrzyknięto królem kurkowym Józefa Jereczka. W sierpniu 1934 r. zorganizowano zawody okręgowe TG, z udziałem delegatów z Warszawy (br. adw. Kłosowski) i in. Mistrzostwo okręgu zdobyło Bractwo Kurkowe z Wejherowa (br. Erdmański). W królewskim strzelaniu 14.07.1935 r. królem kurkowym został Franciszek Grzegowski.

Od 1936 r., na podstawie pozwolenia wydanego przez wojewodę pomorskiego, bracia kurkowi mogli używać mundurów. W tym samym roku (od 15 sierpnia) w Gdyni odbył się 5-dniowy V Kongres Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP, z udziałem wojewody Władysława Raczkiewicza. Przyjęto 2 rezolucje: w sprawie zwalczania komunizmu w Polsce i ochrony polskich praw w Gdańsku. Na zbiórce przed Komisariatem Rządu stawiło się 856 braci z 89 bractw. Wystawiono 63 poczty sztandarowe. Dokonano symbolicznego aktu zaślubin z morzem, z udziałem 1156 braci. Królem kurkowym na rok 1936/1937 został Piotr Wojtasik. W 1937 r. podczas strzelania królewskiego wprowadzono dodatkowy strzał honorowy za Prymasa Polski (ks. Alfons Wysiecki). Królem kurkowym został J. Jereczek, I rycerzem – W. Bednarski, II rycerzem – S. Pyttel. Na tarczy orderowej zwyciężył J. Kitowski, na tarczy premiowej – J. Jereczek, a na tarczy pieniężnej – K. Turzyński. W strzelaniu o mistrzostwa Podokręgu Bałtyckiego w Kościerzynie (13.06.1937 r.) królem kurkowym został Wincenty Czekalski z Bractwa Kurkowego w Gdyni. W królewskim strzelaniu 19.07.1938 r. „królem kurkowym” został kupiec Jan Opaliński, I rycerzem – J. Jereczek, II rycerzem – P. Wojtasik, na tarczy honorowej nagrody zdobyli J. Kitowski, na tarczy orderowej – J. Opaliński. 3.07.1939 r. rozpoczęły się 3-dniowe obchody 10-lecia działalności Bractwa Kurkowego w Gdyni.

W okresie II wojny i okupacji zginęli członkowie władz Bractwa Kurkowego: J. Kitowski, W. Mikołajczyk, K. Turzyński, ks. T. Turzyński.

Bractwo Kurkowe w Gdyni reaktywowało działalność w 2004 r. z inicjatywy Henryka Kitowskiego, syna J. Kitowskiego. Pierwszym powojennym prezesem został Andrzej Giecewicz – trzykrotny król kurkowy z Wejherowa.

autor: Ryszard Toczek (2006 r.)