Pomorska Szkoła Sztuk Pięknych

Powstała w 1922 r. w Grudziądzu. Dyrektorem został malarz Wacław Szczeblewski. 10 lat później – namówiony przez przedstawicieli Komisariatu Rządu – otworzył filię szkoły w Gdyni. Artyści i uczniowie uczelni kultywowali regionalizm Kaszub i angażowali się w życie młodego miasta – dekorowali obiekty publiczne, malowali ściany w szpitalach, wykonywali portrety aktywistów kaszubskich i polityków. Działalność Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych przerwał wybuch II wojny światowej.

• 
  Rysunek - projekt Zbigniewa Kupca - Pomorska Szkoła Sztuk Pięknych, budynek, ul. Pomorska 18.
• 
  Pomorska Szkoła Sztuk Pięknych - budynek, ul. Pomorska 18.
• 
  Artysta malarz Wacław Szczeblewski w pracowni Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych.

Początki szkoły, pomoc miasta i przedstawicieli rządu

Pomorską Szkołę Sztuk Pięknych otwarto 1.11.1922 r. w Grudziądzu. Miała charakter szkoły średniej zawodowej. Szybko zdobyła uznanie mieszkańców. W 1932 r., z okazji 10-lecia placówki, zorganizowano wystawę jubileuszową pod patronatem wojewody pomorskiego Stefana Kirtiklisa. Od 3 do 15 sierpnia, z okazji Święta Morza, prezentowano ją w Szkole Podstawowej nr 1 w Gdyni. Podczas tego wernisażu przedstawiciele Komisariatu Rządu złożyli dyrektorowi PSSP Wacławowi Szczeblewskiemu propozycję otwarcia filii szkoły w Gdyni. W skład powołanego komitetu weszli m.in.: Hilary Ewert-Krzemieniewski, Witołd Kukowski i Henryk Chudziński.

19.12.1932 r. w Domu Ludowym przy ul. Świętojańskiej w Gdyni zapadła decyzja o utworzeniu filii i o pomocy finansowej przy budowie. W. Szczeblewski kupił parcelę przy ul. Pomorskiej 18 od Towarzystwa Budowy Osiedli w Gdyni, którego zarząd pomógł w budowie. Projekt wykonał bezpłatnie arch. Zbigniew Kupiec. 24.05.1933 r. kamień węgielny poświęcił uroczyście ks. Teodor Turzyński. Budynek był gotowy do użytku we wrześniu.

Rada Miejska Gdyni, na wniosek komisarza rządu Franciszka Sokoła, przeznaczyła 3 tys. zł na pokrycie kosztów związanych z otwarciem szkoły i jej zagospodarowaniem. 28.10.1933 r. ks. prałat Edmund Roszczynialski poświęcił budynek, odbyła się też ceremonia starosłowiańskich postrzyżyn. Teodora Gulgowska ubrana w strój kaszubski wprowadziła na salę pacholę o długich płowych włosach (zagrał je syn dyrektora szkoły Bernard Szczeblewski), a F. Sokół rozpoczął postrzyżyny. Rybacy Główczewski i Kos po kaszubsku wyrazili radość z powstania szkoły, której zadaniem jest kultywowanie pięknego regionalizmu Kaszub.

Artyści wychodzą ze swoją sztuką w miasto

W 1934 r. szkoła zmieniła nazwę na Prywatna Pomorska Szkoła Sztuk Pięknych z prawami państwowych szkół publicznych Wacława Szczeblewskiego w Gdyni. Nadal była 3-letnią średnią szkołą zawodową. Uczniowie dzielili się na zwyczajnych (16 lat i 4 klasy szkoły średniej) i nadzwyczajnych (ludzie różnych zawodów korzystający z zajęć popołudniowych). Nauczano rysunku z modelu żywego, malarstwa sztalugowego, sztuki dekoracyjnej, historii sztuki, architektury, perspektywy, anatomii i ikonografii, rzemiosła artystycznego i liternictwa. Organizowano studia plenerowe w celu zapoznania uczniów z historią i kulturą regionu nadmorskiego.

Zajęcia kierunkowe i historię sztuki wykładał W. Szczeblewski, perspektywę inż. arch. Z. Kupiec, ikonografię ks. Franciszek Dąbrowski, anatomię dr med. Jerzy Neyman. Czesne wynosiło 100 zł za semestr (20 zł miesięcznie), uczniów niezamożnych zwalniano z opłat częściowo lub całkowicie.

29.05.1935 r. powstał Patronat Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych w Gdyni, dla bezinteresownej pomocy i wspierania kultury kaszubskiej. W 1936 r. na targach gdyńskich szkoła zaprezentowała wystawę fotograficzną oraz grafikę artystyczną i użytkową. Z okazji 15-lecia, w grudniu 1937 r., w gmachu Państwowej Szkoły Morskiej odbyła się wielka wystawa 446 prac uczniów PSSP. Patronat objęli minister Władysław Raczkiewicz, wojewoda pomorski i ks. bp Stanisław Okoniewski. W latach 1935-1937 szkoła organizowała 3-miesięczne kursy dokształcające dla mistrzów i czeladników Cechu Malarzy i Lakierników.

Uczelnia włączyła się także w życie miasta. W 1934 r. W. Szczeblewski wraz z zespołem (Inger Borschenius, Rajmund Pietkiewicz, Bolesław Just, Witold Durczykiewicz) wykonali dekorację Dworu Kaszubskiego. W 1935 r. na zamówienie dziennikarzy gdyńskich zrobili tablicę z reliefowym portretem Stefana Żeromskiego, a w 1936 r. – z okazji zjazdu Kaszubów – Antoniego Abrahama. W 1938 r. Komisariat Rządu zlecił artystom przygotowali wnętrza Urzędu Stanu Cywilnego – wykonali polichromię pokoju ślubnego i przedpokoju, 1 pejzaż morski i 3 portrety dostojników państwowych, płaskorzeźbę w gipsie z godłem Polski, meble do poczekalni w stylu kaszubskim, talerze ścienne i popielniczkę. W Szkole Powszechnej nr 1 zespół: W. Szczeblewski, B. Just i W. Maciejewski pokrył korytarze polichromią nawiązującą do scen historycznych walk z Duńczykami, namalował polskiego orła, gryfa i herby miast, ozdobił klasy w barwne fryzy złożone ze stylizowanych motywów kaszubskich. A na oddziale dziecięcym Szpitala ss. Miłosierdzia wykonał malowidła z motywami bajek Andersena.

Działalność szkoły przerwała II wojna światowa. Okupant zniszczył urządzenia szkolne i ponad 80 obrazów.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)