Szpital Miejski

Mieści się przy Pl. Kaszubskim. Od 1928 r. nazywany Zakładem Sióstr Miłosierdzia, od 1930 r. – Szpitalem św. Wincentego à Paulo, w latach 1945-1946 – Szpitalem Powszechnym, od 1947 r. – Szpitalem Miejskim, w latach 50. XX w. dodano „im. J. Brudzińskiego”. W styczniu 1929 r. szpital posiadał 25 miejsc, a za konieczne uznawano powiększenie go do 60 łóżek. Władze miasta pokryły koszty urządzenia kolejnych pokoi chorych, a także sali operacyjnej i pod koniec roku szpital miał już 40 miejsc, prowadził oddziały wewnętrzny, okulistyczny i pediatrii, choć w istocie był oddziałem ogólnolekarskim przyjmującym różnych chorych. Pierwszym dyrektorem szpitala był Bronisław Skowroński.

• 
  Siostry szarytki, lekarze i księża.
• 
  Szpital Sióstr Miłosierdzia i Dom Klasztorny, 1929 r.
• 
  Pocztówka Gdynia Plac Kaszubski – szpital.
• 
  Szpital Miejski, ok. 1960 r.
• 
  Plac Kaszubski i budynek Szpitala Miejskiego, koniec lat 90. XX w.

1923-1928

W latach 1923-1924 siostry szarytki wybudowały klasztorek z kaplicą przy pl. Kaszubskim, w którym zarezerwowały pomieszczenia sanitarne dla chorych.

Z początkiem 1926 r., z inicjatywy dr Bronisława Skowrońskiego i s. Franciszki Berek, przy pomocy materialnej Polskiego Czerwonego Krzyża i miasta, w klasztorku zorganizowano pierwsze gdyńskie ambulatorium.

W 1926 r. doszło do zapowiedzianego wcześniej wywłaszczenia na rzecz budowy portu terenów należących do Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia. Siostry sprzedały 12 ha i zarząd zgromadzenia powziął decyzję o wybudowaniu 3-piętrowego domu z 60 pokojami, z możliwością przystosowania go na szpital.

W 1927 r. ss. szarytki zaciągnęły kredyt bankowy i rozpoczęły budowę według projektu Jana Bochniaka, budowniczym był Teodor Bredefeld, zaprzyjaźniony z siostrami technik budowlany z Chełmna.

Wiosną 1928 r. dom był wypełniony letnikami, ale już latem zaczęły się rozmowy między Kasą Chorych w Wejherowie a siostrami dotyczące uruchomienia niewielkiego szpitala, który siostry zobowiązały się otworzyć, pod warunkiem że Kasa Chorych i miasto zakupią podstawowe wyposażenie. Pod koniec września w domu szarytek powstał szpitalik na 10 łóżek.

1929-1930

W styczniu 1929 r. posiadał 25 miejsc, a za konieczne uznawano powiększenie go do 60 łóżek, urządzenie sali operacyjnej oraz zapewnienie etatu lekarza szpitalnego dla chirurga. Miasto pokryło koszty urządzenia kolejnych pokoi chorych, a także sali operacyjnej i pod koniec roku szpital miał już 40 miejsc, prowadził oddziały wewnętrzny, okulistyczny i pediatrii, choć w istocie był oddziałem ogólnolekarskim przyjmującym pacjentów z różnymi chorobami. Posiadał niepełne laboratorium chemiczne, lampę kwarcową, pantostat, korzystał z miejskiego aparatu dezynfekcyjnego i prywatnego aparatu rentgenowskiego dr Reicherta oraz usług laboratoryjnych Instytutu Higieny w Toruniu.

W 1929 r. taksa za łóżko wynosiła 4,4 zł za III klasę, 12 zł za II i 15 zł za I. Od pacjentów prywatnych pobierano dodatkowe opłaty. Zatrudniano 3 lekarzy, 6 pielęgniarek, 2 osoby personelu administracyjnego i 5 gospodarczego. W 1929 r. leczono 790 chorych: najwięcej z powodu chorób wewnętrznych – 297, chirurgicznych – 270, grypy – 58, na obserwacji przebywało 57 pacjentów. Leczono także przypadki gruźlicy – 48, zakażonych wrzodem miękkim – 13, płonicą – 13, durem brzusznym – 7, chorobami oczu – 7, rzeżączką – 7, kiłą – 4, różą – 4, chorobami skórnymi – 3, jaglicą – 1. Zmarło 18 osób.

W lipcu 1929 r. uruchomiony został Miejski Szpital Zakaźny, zwalniając Szpital św. Wincentego à Paulo od przyjmowania chorych z infekcjami.

W 1930 r. szpital powiększono do 55 łóżek, przyjęto 825 chorych, urządzono salę operacyjną do małych zabiegów, porodówkę oraz zakład fizykoterapii. W 1930 r. ordynatorem chirurgii został dr Czesław Maciejewski.

1931-1936

W 1931 r. nadbudowano łącznik między klasztorkiem a szpitalem, urządzono salę operacyjną, a całe piętra I i II zostały przeznaczone na cele lecznicze. W placówce znajdowały się izba porodowa, sala operacyjna, opatrunkowa, aparat rentgenowski (nabyty w 1930 r.). Ordynatorem interny i zarazem przedstawicielem sióstr do spraw medycznych był dr B. Skowroński, całością kierowała siostra przełożona F. Berek.

Dzięki rozbudowie i reorganizacji szpital został dostosowany do wymogów rozporządzenia prezydenta RP z 28.03.1928 r. Prowadzenie szpitala w 1931 r. przyniosło 5847 zł zysku, przy dochodach 90 847 zł i wydatkach 85 tys. zł, jednakże nadbudowa szpitala pochłonęła 60 tys. zł, a urządzenie chirurgii 64 tys. zł. Więcej niż dotychczas pieniędzy wymagało także utrzymanie 30-osobowego personelu, z 2 lekarzami, 9 pielęgniarkami, 4 pracownikami administracji i 15 pracownikami gospodarczymi. Średnia długość pobytu w szpitalu wynosiła 15,6 dnia dla każdego z 1325 pacjentów, którzy w ciągu roku byli leczeni.

Przez następne lata szpital nieustannie się rozwijał. W 1932 r. otwarto oddział położniczy na 20 miejsc, nastąpiło to z inicjatywy miasta, które wykupiło i przekazało szpitalowi inwentarz likwidowanej Lecznicy Nadmorskiej. Dodatkowo miasto udzieliło siostrom 4 tys. zł jednorazowej subwencji przeznaczonej na potrzeby oddziału oraz zgodziło się na przekazywanie co miesiąc 400 zł na utrzymanie lekarza.

Na początku 1933 r. siostry powiększyły szpital o 15 łóżek na oddziale położniczo-ginekologicznym, ordynatorem został dr Jerzy Krzyżanowski. W 1933 r. zatrudnionych było 6 lekarzy, 20 pielęgniarek, położna, 4 salowe, 5 osób w administracji i 16 personelu gospodarczego.

W 1934 r. siostry dobudowały pawilon ginekologiczno-położniczy, który był pierwszą inwestycją od początku zaprojektowaną jako budynek szpitalny. 29.04.1934 r. w obecności komisarza rządu Stefana Franciszka Sokoła ks. bp Stanisław Okoniewski poświęcił nowy oddział. Zwolnione łóżka w starym szpitalu zajął oddział chirurgiczny.

W 1936 r. w szpitalu leczono 4063 pacjentów: 1924 na chirurgii, 1232 na położnictwie, 889 na internie. Urodziło się 415 dzieci i odnotowano 603 poronienia, zmarło 148 osób. Tego samego roku szpital zatrudnił ortopedę dr Henryka Cetkowskiego oraz pediatrę dr Zbigniewa Kajkowskiego.

1936-1939

W latach 1936-1938 liczba pacjentów przekraczała możliwości szpitala. W tej sytuacji Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia postanowiło wybudować nowoczesny duży szpital odpowiadający szybko rosnącym potrzebom rozwijającego się miasta mającego w 1937 r. już 114 tys. mieszkańców. Inwestycja musiała mieć zezwolenie zarówno Domu Macierzystego Sióstr w Paryżu, jak i Stolicy Apostolskiej oraz zabezpieczenie finansowe warunkujące uzyskanie zgody. 23.03.1937 r. u notariusza Henryka Chudzińskiego dyrektor Ubezpieczalni Społecznej Augustyn Jeka oraz s. F. Berek podpisali umowę pożyczkową na 100 tys. zł, kolejną pożyczkę w wysokości 200 tys. zł siostry uzyskały z miasta przy poparciu Miejskiego Komitetu Budowy Szpitala.

Budowa rozpoczęła się w lipcu 1936 r. Wykonanie planów zlecono architektowi Stefanowiczowi z Gdyni, a budowę firmie Inż. K. Krzyżanowski. Dozorującym budowę w imieniu sióstr został T. Bredefeld. Podłogi w pokojach wyłożone zostały sprowadzonym z Anglii niebieskim linoleum, korytarze i pokoje biało-żółtą terakotą, a kuchnie i ubikacje białymi kafelkami. We wszystkich pokojach była zimna i ciepła woda, na ścianach oddziału dziecięcego artyści wymalowali kolorowe fragmenty z bajek. Pokoje klasy I urządzono na wzór apartamentów 2-pokojowych z łazienką. Wyposażenie sal chorych sprowadzono z Warszawy i Poznania. Aparaty do zdjęć rtg zakupiono w firmie Siemens, aparaty sterylizacyjne sprowadzono z Niemiec.

Pod koniec lat 30. XX w. w szpitalu pracowało 40 sióstr, zajmując wszystkie stanowiska – od siostry operacyjnej do szwaczki i kucharki.

W lipcu 1938 r. zaczęto uruchamiać oddziały, nowy szpital łącznie z pierwszym budynkiem i pawilonem ginekologicznym osiągnął liczbę 300 łóżek podzielonych na 9 oddziałów: chirurgia zajmowała 85 łóżek, interna – 75, pediatria – 40, ortopedia – 30, po 20 położnictwo i ginekologia, otolaryngologia – 5, okulistyka – 10 i dermatologia – 5.

1939-1945

Na kilka dni przed wybuchem wojny szpital organizacyjnie podporządkowano wojsku. W związku z powszechną mobilizacją część lekarzy otrzymała karty powołania do jednostek wojskowych. Pierwszym zmobilizowanym był dr J. Krzyżanowski, dalej kolejno opuścili szpital dr C. Maciejewski, dr B. Skowroński, dr Stefan Wittke, dr Jan Bederski, dr Z. Kajkowski.

Pod koniec sierpnia 1939 r. w szpitalu pozostało 6 lekarzy. Personel średni i podstawowy stanowiło ok. 45 sióstr szarytek, wśród nich pielęgniarki dyplomowane, m.in. Benigna Garcarz (s. Benigna), Leokadia Gołembowska (s. Irena), Cecylia Hernes (s. Cecylia), Czesława Cherchowska (s. Czesława), Maria Olszewska (s. Waleria), Józefa Wyrwińska (s. Bronisława), Wiktoria Gonczarewicz (s. Wincenta), Rozalia Penk (s. Róża), Franciszka Stachuła (s. Aleksandra).

1.09.1939 r. o godz. 6.50 przywieziono do szpitala 5 rannych cywilów. W książce przyjęć pierwszego września odnotowano przyjęcie 96 pacjentów, głównie rannych z okrętów Gryf i Mewa zbombardowanych ok. 17.30. Tego samego dnia zmobilizowani dr H. Cetkowski i Tadeusz Gerwel zostali przydzieleni do szpitala oksywskiego. Jednak rozkazem szefa sanitarnego floty obydwaj odkomenderowani zostali z powrotem do Szpitala św. Wincentego à Paulo z zadaniem ewakuowania chorych cywilów i przygotowania szpitala dla celów wojskowych. Dr H. Cetkowski mianowany został komendantem szpitala, jego zastępcą został dr T. Gerwel. O godz. 3 na ranem 2 września przybyli do szpitala ranni żołnierze z Helu, przywiezieni do Gdyni kutrem pościgowym Straży Granicznej Batory. Nieprzerwanie napływali ranni, operacje przeprowadzane w 3 salach operacyjnych i 2 zabiegowych trwały całą dobę.

14.09.1939 r. Niemcy wkroczyli do Gdyni, o godz. 8 w szpitalu pojawili się oficerowie niemieccy. Przyjęci wcześniej ranni żołnierze niemieccy zostali przewiezieni do Gdańska, opróżniono 2 górne piętra dla wojska, Polaków przeniesiono do szpitali zastępczych. Znad głównego wejścia zerwana została nazwa placówki (przemianowana najpierw na Marine Festungs Lazaret, a następnie na Stadtische Krankenhaus), zawieszono flagę ze swastyką i wystawiono warty. Wejścia i wyjścia kontrolowano przepustkami. Wieczorem do przygotowanych przez siostry pomieszczeń na piętrach III i IV wprowadziło się ok. 70 zdrowych żołnierzy Wehrmachtu. Następnego dnia Niemcy urządzili tam koszary. Przyjechali pierwsi niemieccy lekarze.

28 września Niemcy oświadczyli, że cały budynek przejmuje Kriegsmarine oraz że wszyscy polscy żołnierze zdolni do transportu będą wywiezieni statkiem Wilhelm Gustlof do Kilonii. Łącznie drogą morską ze szpitala wywieziono 800 rannych. Lżej ranni odsyłani byli do szpitala w Szkole Morskiej, a stamtąd do niemieckich szpitali lub obozów w Niemczech.

W początkach października przyjechały z Prus Wschodnich pierwsze siostry zakonne, diakonistki, a także niemieccy lekarze i sanitariusze. 6 października odszedł z Gdyni pociąg sanitarny, wywożąc kolejnych 400 ciężko rannych. W Szpitalu św. Wincentego à Paulo pozostała niewielka liczba niezdolnych do transportu, których wywieziono w późniejszych terminach. 20 listopada siostry szarytki zostały wyrzucone ze szpitala i rozjechały się po Polsce. Z lekarzy pozostał do maja 1940 r. dr H. Cetkowski. Na krótko do szpitala sióstr skierowano personel medyczny z Babiego Dołu, w tym dr Augustyna Dolatkowskiego i absolwenta medycyny Józefa Talaśkę. Do 20.10.1939 r. książka przyjęć prowadzona była w języku polskim, od 21.10 – w języku niemieckim, a polskie nazwiska zostały zniemczone.

Po 1945

Pierwszymi lekarzami, którzy w marcu 1945 r. dotarli do szpitala, byli dr A. Dolatkowski i dr Wiktor Janusz. Szpital zastali uszkodzony bombami i pociskami, bez szyb, wypełniony tłumem ludzi, na salach i korytarzach leżały zwłoki. Ranni i chorzy stłoczeni w piwnicach byli bez pożywienia, zewsząd napływali szukający pomocy lekarskiej lub rodziny. 30 marca dr A. Dolatkowski został powołany przez nowe władze na stanowisko kierownika Wydziału Zdrowia, mianując dyrektorem szpitala dr W. Janusza.

W kwietniu 1945 r. Szpital Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo został przejęty przez Zarząd Miasta, który zmienił jego nazwę początkowo na Szpital Powszechny, następnie na Szpital Miejski. Oddziałem chirurgicznym kierował wydelegowany przez Ministerstwo Zdrowia dr Bolesław Hryniewiecki, a ginekologiczno-położniczym – dr J. Krzyżanowski. 24 kwietnia przyjechały do Gdyni pierwsze siostry, ale dopiero po interwencji s. F. Berek w Ministerstwie Zdrowia mogły przystąpić do pracy i ratowania swojego gospodarstwa (s. Berek została przełożoną pielęgniarek). Pod koniec 1945 r. dr W. Janusz został aresztowany przez NKWD [Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł]. Zastąpił go dr H. Cetkowski. Okresowo w szpitalu zamieszkali przedstawiciele Rady Polonii Amerykańskiej, tworząc centralny punkt rozdzielania darów.

W 1946 r. w miejsce dr H. Cetkowskiego mianowano delegowanego z Warszawy dr Leonarda Jarocińskiego. Na posiedzeniu MRN [Miejska Rada Narodowa] z 14.02.1946 r. została przyjęta taryfa opłat w Szpitalu Miejskim. I tak dzień pobytu w klasie III kosztował 120 zł (plus 15 proc. od gmin pozamiejscowych), w klasie II – 150 zł plus 20 proc., w klasie I – 175 zł plus opłata za opatrunki, pielęgniarkę, lekarza i leki. Taryfa 30.12.1946 r. została podniesiona średnio o 40 proc.

Uchwałą MRN został 14.02.1947 r. przyjęty statut Szpitala Miejskiego, w którym zapisano, że jest on własnością miasta i pozostaje pod zarządem od kwietnia 1945 r. na zasadzie prawa z 11.08.1907 r., dekretu o samorządzie miejskim z 1919 r. i rozporządzenia o zakładach leczniczych z 1928 r. Środki na utrzymanie czerpie z opłat za leczenie chorych, z dopłaty miasta, z zapisów, ofiar i darowizn oraz zapomóg rządowych i dochodów nieprzewidzianych. Naczelnym organem uchwalającym i kontrolującym w szpitalu jest Narodowa Rada Miejska w Gdyni, organem zarządzającym i wykonawczym – Zarząd Miejski.

25.08.1948 r. MRN wystąpiła z wnioskiem do wojewody gdańskiego o wywłaszczenie na rzecz Gdyni nieruchomości stanowiącej własność Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia. Pod koniec 1949 r. s. F. Berek została zwolniona ze stanowiska przełożonej pielęgniarek. Opłaty za leczenie zniesiono wraz z likwidacją Ubezpieczalni Społecznej.

W 1950 r., po śmierci dr L. Jarocińskiego, kolejnym dyrektorem został dr J. Krzyżanowski. W 1951 r. siostry zakonne zaczęły dostawać wypowiedzenia z pracy, zwolnienia miały charakter szykan: za odmawianie pacierza z chorymi czy ułatwianie chorym praktyk religijnych. W tym też czasie kamienna tablica umieszczona przy wejściu, z historyczną nazwą Szpital św. Wincentego została zdjęta; pretekstem była kolejna zmiana nazwy na Szpital Miejski im. J. Brudzińskiego.

W maju 1952 r. miejsce dr J. Krzyżanowskiego zajął dr Eugeniusz Boj, którego dyrekturę przerwało UB [Urząd Bezpieczeństwa], aresztując go w grudniu tego roku. Kolejnym dyrektorem został dr B. Hryniewiecki.

W styczniu 1957 r. przełożona zakonnic zwróciła się do Wydziału Zdrowia o przekazanie im w zarząd szpitala lub płacenie dzierżawy. Prezydium MRN uznało początkowo, że „ponieważ szpital jest własnością sióstr, przez nich wybudowany, wydaje się, że należy im dzierżawę zapłacić”, ale płacić nie zamierzało. 17.04.1959 r. minister zdrowia stwierdził przejście szpitala na własność państwa bez odszkodowania, podstawę stanowiła ustawa z 25.02.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

W 1961 r. dyrektorem został dr Witold Gołębiowski. W listopadzie 1961 r. Wydział Zdrowia został zobowiązany uchwałą egzekutywy KW PZPR [Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej] do przeprowadzenia do końca czerwca 1962 r. laicyzacji szpitala – i zwolniono prawie wszystkie siostry. Czterem pozwolono dotrwać do emerytury.

17.12.1970 r. władza ludowa, przeciwstawiając oddziały MO [Milicja Obywatelska] i wojska gdyńskim robotnikom, wydała rozkaz strzelania (Grudzień ‘70). Dokonując masakry, pozostawiła jej tragiczne skutki nieprzygotowanej cywilnej ochronie zdrowia. W tym dniu i następnych szpital stał się szpitalem wojennym, miejscem heroicznych zmagań personelu w walce o życie rannych i umierających robotników.

W 1973 r., wskutek reorganizacji służby zdrowia, powstały w Gdyni 2 zespoły opieki zdrowotnej podporządkowane administracji dwóch szpitali. W skład ZOZ [Zespół Opieki Zdrowotnej] nr 1 wchodziły: Szpital Miejski, Oddział Chorób Płuc na Grabówku (Szpital Specjalistyczny), 12 przychodni rejonowych, Dział Pomocy Doraźnej na Obłużu oraz Gminny Ośrodek Zdrowia w Kosakowie.

W 1975 r. Kombinat Budowlany w Gdyni ze środków SFOZ [Społeczny Fundusz Ochrony Zdrowia] dobudował do szpitala tzw. narożnik, 8-piętrowy budynek, zwiększając o ponad 100 liczbę łóżek.

W okresie stanu wojennego władze Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego wyznaczyły 2 czuwających nad szpitalem komisarzy – lekarzy z Marynarki Wojennej. W tym czasie szpital otrzymywał pomoc z zagranicy.

W 1991 r. dyrektorem został dr Czesław Kaźmirski. W tym okresie ZOZ nr 1 zatrudniał 1641 pracowników. Zadłużenie szpitala sięgało 7 mld (starych) zł. Media informowały: „Śmierć kliniczna – w grudniu trzeba zamknąć szpital”. Mimo wielu sponsorów i akcji dobroczynnych ZOZ nr 1 wszedł w 1992 r. z zadłużeniem 10 mld (starych) zł.

Z początkiem 1993 r. nastąpiło rozwiązanie ZOZ-ów i przejęcie szpitala przez wojewodę gdańskiego. 5.11.1993 r. podpisał on ugodę ze Zgromadzeniem Sióstr Miłosierdzia przywracającą szarytkom ich własność. Jednocześnie zgromadzenie oddało nieruchomość w bezpłatne użytkowanie Szpitalowi Miejskiemu na 20 lat. 20.05.1995 r. podpisany został aneks, na mocy którego siostry przedłużyły okres bezpłatnego użytkowania nieruchomości do 4.11.2023 r.

W 1994 r. Rada Miasta Gdyni przyznała szpitalowi Medal im. Eugeniusza Kwiatkowskiego jako wyraz szczególnego wyróżnienia za wybitne zasługi dla rozwoju miasta i portu. W 1994 r. nad wejściem do starego budynku została umieszczona tablica z historyczną nazwą: Szpital św. Wincentego à Paulo.

7.08.1997 r. decyzją wojewody gdańskiego został przekształcony w Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej. 10.05.1997 r. nastąpiło otwarcie długo oczekiwanego OIOM-u [Oddział Intensywnej Opieki Medycznej], który powstał ze środków Urzędu Miasta Gdyni i Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku za kwotę 2,5 mln zł. Pierwszym ordynatorem została dr Alicja Kopacz. Doposażenia OIOM-u dokonał Społeczny Komitet Budowy Pomników Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni. Była to aparatura tomokomputerowa firmy Siemens oraz sprzęt medyczny. Głównym zadaniem kolejnych dyrektorów była walka o przetrwanie szpitala, mocno okrojone budżety tworzyły atmosferę zagrożenia pracy.

W 2004 r. sytuacja uległa poprawie. Rozpoczęły się generalne remonty oddziałów oraz przebudowa pomieszczeń wraz z reorganizacją na potrzeby Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. Oddziały położniczy i neonatologii zostały przeniesione do Szpitala Morskiego im. PCK w Redłowie. W zamian Szpital Miejski przejął oddział neurologiczny (otwarty 11.02.2005 r.). Po generalnym remoncie 25.04.2005 r. zostały oddane oddziały chirurgii ogólnej i gastroenterologicznej, 6.07.2005 r. – Szpitalny Oddział Ratunkowy.

Dyrektorzy

Bronisław Skowroński (1928-1939), Wiktor Janusz (1945 r.), Henryk Cetkowski (1945-1946), Leonard Jarociński (1946-1950), Jerzy Krzyżanowski (1951-1952 oraz 1958-1961), Eugeniusz Boj (1952 r.), Bolesław Hryniewiecki (1952-1954), Zygmunt Sylwestrowicz (1955-1957), Waldemar Chudowicz (1957-1958), Witold Gołębiowski (1961-1991), Czesław Kaźmirski (1991-1998), Wiesław Nowobilski (1998-2000), Elżbieta Rucińska-Kulesz (2000-2002), Adam Kucharski (2002-2003), Lidia Kadłubańska (od 2004 r.).

autor: Andrzej Kolejewski (2006 r.)