Szczeblewski Wacław

Szczeblewski Wacław Bernard (1888-1965). Malarz, rysownik, pedagog, dekorator wnętrz, konserwator, założyciel i dyrektor pierwszej szkoły artystycznej w Gdyni - Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Projektując polichromie czerpał inspirację z regionalnej sztuki ludowej i słowiańskich legend.

• 
  Wacław Szczeblewski w pracowni w Dreźnie.
• 
  Wacław Szczeblewski z synem Bernardem i uczennicami przed Pomorską Szkołą Sztuk Pięknych w Gdyni.
• 
  Wacław Szczeblewski i jego uczennica Inger Borchsenius w Dreźnie.
• 
  Budynek Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych należący do Wacława Szczeblewskiego (ul. Pomorska 18).
• 
  Wacław Szczeblewski z żoną Marią na statku Kopernik.
• 
  Wacław Szczeblewski w pracowni.
• 
  Wacław Szczeblewski w czasie pracy w kościele w Chmielnie.
• 
  Wacław Szczeblewski, Akt kobiecy – studium, rysunek węglem, papier.
• 
  Wacław Szczeblewski, Akt kobiecy – studium, rysunek węglem, papier.
• 
  Wacław Szczeblewski, Kobieta w kuchni, olej, płótno.
• 
  Wacław Szczeblewski, Portret pianisty Sigurdsena, olej, płótno.

Życiorys

Wacław Szczeblewski urodził się 11.06.1888 r. w Pelplinie, był jednym z 11 dzieci małorolnego chłopa, a następnie właściciela karczmy Józefa oraz Marianny z Krajewskich. W 1908 r. ukończył Collegium Marianum w Pelplinie. Pierwsze nauki malarstwa pobierał u Stefana Lewickiego.

Studia w Dreźnie

Dzięki finansowemu wsparciu bp. Augustyna Rosentretera ukończył studia w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie. Zaliczył klasy malarstwa i rysunku oraz pracownie mistrzowskie prof. prof. Kuehla, Sterla i Hofmanna.

W latach 1912-1914 odbył wiele artystycznych podróży i uzupełniał studia na uczelniach w Paryżu, Londynie, Wiedniu, Berlinie. W 1919 r. otrzymał z rąk brata króla saskiego, księcia Jerzego, dyplom mistrzowski.

Założyciel pierwszej szkoły artystycznej w Gdyni

W 1920 r. W. Szczeblewski wraz z żoną Marią Karoliną z d. Rappoldi, wrócił do Polski i zamieszkał w Grudziądzu. Przez 10 lat był wykładowcą rysunku i malarstwa w tamtejszym Seminarium Nauczycielskim.

Od 1.09.1922 r. był dyrektorem i wykładowcą Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych (PSSP) w Grudziądzu, którą założył. Nauka trwała 3 lata, obejmowała malarstwo i rysunek, rzeźbę, grafikę, naukę ornamentu ze szczególnym uwzględnieniem motywów kaszubskich, kurs historii sztuki, architektury, ikonografii, perspektywy i anatomii. W. Szczeblewski kładł nacisk na kultywowanie regionalizmu pomorskiego.

W 1932 r. z okazji 10. urodzin PSSP zorganizował jubileuszową wystawę, która była eksponowana w Gdyni, w Szkole Powszechnej przy ul. 10 Lutego. Tam doszło do rozmów między W. Szczeblewskim a przedstawicielami rządu o budowie filii PSSP.

Pomorską Szkołę Sztuk Pięknych w Gdyni otwarto 28.10.1933 r. w gmachu przy ul. Pomorskiej 18. Mimo że nierentowna (W. Szczeblewski zwalniał z opłat niezamożną a utalentowaną młodzież) funkcjonowała do wybuchu II wojny światowej. Jej budżet reperowały dotacje miasta, datki mecenasów i prace zlecone.

II wojna światowa i lata powojenne

Zajęcie Gdyni przez hitlerowców 14.09.1939 r. przerwało działalność gdyńskiej PSSP. W. Szczeblewski stracił prywatne mieszkanie w Sopocie i majątek ruchomy (w tym 80 obrazów), jednak dzięki ostrzeżeniu oficera niemieckiego uniknął aresztowania. Zamieszkał na poddaszu dawnej PSSP.

Podczas okupacji pracował jako malarz w DAF Krigsmarine, a następnie, zatrudniony przez komisarza biskupiego Karla Knopa, zajmował się renowacją wnętrz kościołów i konserwacją obrazów sakralnych w Gdyni, Rumi, Wejherowie i na Kaszubach.

W jego mieszkaniu odbywały się spotkania konspiracyjne, a syn Bernard należał do Szarych Szeregów i AK. Po aresztowaniu Bernarda przez gestapo i osadzeniu w obozie koncentracyjnym Stutthof w 1944 r., W. Szczeblewski ukrywał się w okolicy Goręczyna.

Po wojnie W. Szczeblewski był członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków, został jednak odsunięty na ubocze życia artystycznego w Trójmieście. Nie otrzymał propozycji pracy dydaktycznej w żadnej z nowych szkół i zajął się głównie dekoracją wnętrz.

Zmarł 23.07.1965 r. w Gdyni, został pochowany na cmentarzu Witomińskim.

Dorobek artystyczny

Studia w Dreźnie: cykl wielkoformatowych obrazów olejnych prezentujących zajęcia domowe kobiet, m.in. Kuchnia, Praczka i, znajdująca się w zbiorach [Muzeum Miasta Gdyni], Kobieta w kuchni oraz Portret Kuehla (ok. 1914 r., Muzeum Miasta Gdyni), Portret żony (1916 r., Muzeum Narodowe w Gdańsku), Portret pianisty Sigurdsena (ok. 1919 r., Muzeum Miasta Gdyni) i pastelowy Portret Laury Rappoldi (1916 r., wł. prywatna), Chrystus (ok. 1920 r.), Wyspa umarłych (ok. 1920 r.).

1920-1926: projekty graficzne, scenografia, dekoracja wnętrz (szata graficzna Księgi Pamiątkowej Hallerczyków, projekt do filmu Bitwa pod Radzyniem, dekoracje dla Teatru Miejskiego w Grudziądzu), nagroda za Panoramę Grudziądza (1925 r.).

1927-1928: odnowa kościoła w Grudziądzu (polichromie w stylu kaszubskim), 4 witraże (Narodzenie, Ukrzyżowanie, IHS, Zmartwychwstanie) zaprojektowane do prezbiterium kolegiaty pw. św. Trójcy w Wejherowie.

1933-1934: prace dekoracyjne w restauracji Dwór Kaszubski przy ul. Starowiejskiej (wspólnie z uczniami; tematyka morska i nawiązująca do słowiańskich i kaszubskich legend), projekt mebli w stylu kaszubskim do Dworu Kaszubskiego, malowidła ścienne inspirowane baśniami Andersena na Oddziale Dziecięcym w Szpitalu Miejskim w Gdyni.

1935-1937: Portret Prezydenta RP i Portret Marszałka Józefa Piłsudskiego (dla kmdr. A. Mohuczego), obraz Św. Antoni do bocznego ołtarza w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni, projekt dekoracji w Sali Rady Miejskiej Zarządu Miejskiego Miasta Pucka (10 obrazów we wnękach ścian obrazujących mitologię prasłowiańską i region kaszubski, 11 herbów oraz 3 rzeźbione plakiety w gipsie przedstawiające marszałka Piłsudskiego, prezydenta RP, marszałka Śmigłego-Rydza).

1937-1939: Portret Prezydenta RP i Portret Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza dla Społecznego Komitetu Budowy Koszar w Gdyni, wystrój wnętrz Urzędu Stanu Cywilnego w Gdyni (utrzymane w duchu regionalnym polichromie, 3 olejne portrety dostojników państwowych, olejny pejzaż, płaskorzeźba z godłem Polski, kaszubskie meble do poczekalni oraz ceramiczne talerze ścienne i popielniczka).

1943-1950: olejny obraz ołtarzowy Chrystus Król (Muzeum Miasta Gdyni) i stacje Drogi Krzyżowej dla kościoła w Gdyni Małym Kacku, wzory haftu kaszubskiego dla Wydziału Kultury PMRN, polichromie kościołów na Kaszubach (w Chmielnie, Szymbarku, Wygodzie Łączyńskiej), witraże dla kościoła w Goręczynie.

1950-1959: dekoracje w stylu kaszubskim w placówkach Zakładów Gastronomicznych i Handlowych PSS (w Kartuzach, Starogardzie, Gdańsku, Sopocie, Wejherowie, Lęborku, Kościerzynie), odgermanizowanie herbów miast pomorskich w holu dworca w Malborku, dekoracja okna wystawowego klubu „Stanica” (herby miast kaszubskich i godło), odnowienie wnętrza biblioteki i świetlicy w Domu Rybaka we Władysławowie, projekt witraży do Domu Rzemiosł w Kartuzach.

1962-1963: konserwacja ołtarza w klasztorze oo. Franciszkanów w Wejherowie oraz projekt wystroju wnętrza poewangelickiego kościoła św. Leona Wielkiego i św. Stanisława Kostki w Wejherowie, nadzór nad jego wykonaniem.

Upamiętnienie artysty

W 1987 r., w 65. rocznicę powstania PSSP w Grudziądzu, w miejscu, gdzie była szkoła, odsłonięto tablicę ku czci W. Szczeblewskiego oraz wybito medal w brązie upamiętniający działalność artysty.

W Gdyni o W. Szczeblewskim i gdyńskiej PSSP przypomina tablica z brązu odsłonięta 11.06.1990 r. przy ul. Pomorskiej 18, zaprojektowana przez Eugeniusza Lademanna i Zdzisława Kosedę. W 1992 r. koło plastyków przy Towarzystwie Miłośników Gdyni wybrało W. Szczeblewskiego na swojego patrona. Imię artysty otrzymała też ulica w dzielnicy Redłowo.

W 1995 r. w Muzeum Miasta Gdyni odbyła się największa pośmiertna wystawa poświęcona artyście Wacław Szczeblewski i Pomorska Szkoła Sztuk Pięknych w Gdyni, której autorkami były Maria Wolańska i Ewa Śliwicka. Pokazano 149 prac, w tym 29 obrazów.

W 2008 r., w 120. rocznicę urodzin W. Szczeblewskiego, pokazano 48 prac, w tym 4 portrety. Koncepcję i aranżację wystawy Portrety Wacława Szczeblewskiego i uczniów Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych ze zbiorów Muzeum Miasta Gdyni opracowała Anna Śliwa.

Zbiory

Prace W. Szczeblewskiego znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum Miasta Gdyni, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, Muzeum Kaszubskim w Kartuzach, Muzeum w Grudziądzu, Biblioteki Miejskiej w Grudziądzu, Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie oraz w kolekcjach prywatnych.

autorka: Anna Śliwa (2024 r.)