Sokół Franciszek
Sokół Franciszek Stefan (1890–1956) – prawnik, legionista i urzędnik państwowy, od 1933 r. komisarz rządu w Gdyni. Uporządkował finanse miasta i zainicjował liczne inwestycje komunalne, m.in. budowę Hali Targowej i Rzeźni Miejskiej. W 1939 r. uczestniczył w obronie Wybrzeża, po czym był więziony w niemieckich obozach. Po wojnie działał przy odbudowie portów i pracował w administracji państwowej. Autor wspomnień Żyłem Gdynią.
Dzieciństwo i młodość
Urodził się 25.12.1890 we wsi Cyranki pod Mielcem, w wielodzietnej rodzinie chłopskiej, w której był najstarszym synem. W 1913 r. ukończył gimnazjum w Mielcu i podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, które przerwał wybuch I wojny światowej. Już jako uczeń gimnazjum należał do Związku Strzeleckiego.
Na wieść o tworzeniu przez Józefa Piłsudskiego Legionów Polskich wstąpił w ich szeregi, był uczestnikiem walk na froncie wschodnim.
Początki pracy administracyjnej
Po odzyskaniu niepodległości brał aktywny udział w tworzeniu administracji polskiej. W listopadzie 1918 r. rozpoczął pracę jako referent w starostwie powiatowym w Kutnie, wykazał się zdolnościami organizacyjnymi i konsekwencją w działaniu i szybko awansował na stanowisko wicestarosty. Równocześnie wznowił przerwane studia i w 1923 r. uzyskał dyplom magistra praw na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, w tym samym roku ożenił się z Zofią Żółtowską.
Kariera urzędnicza w II RP
W 1928 r. został starostą w pow. Nadworna w woj. stanisławowskim, zamieszkałym w większości przez ludność ukraińską, z którą umiał ułożyć poprawne stosunki. Zorganizował również pomoc finansową dla zamieszkałej tam biednej ludności huculskiej.
W 1932 r. został wicewojewodą stanisławowskim. Źle układająca się współpraca z wojewodą była przyczyną odejścia z tego stanowiska.
Komisarz Rządu w Gdyni
10.02.1933 r. mianowano go komisarzem rządu w Gdyni. Szybko budujące się miasto było trudne w administrowaniu. Od samego początku zarysowała się dysproporcja między rozwojem portu i miasta. Budowa portu była prowadzona i finansowana przez państwo, natomiast żywiołowo rozwijające się miasto musiało we własnym zakresie rozwiązywać wiele problemów gospodarczo-społecznych, związanych m.in. z szybkim wzrostem liczby mieszkańców.
Reformy i inwestycje miejskie
F. Sokół uporządkował sprawy finansowe znacznie zadłużonego miasta, co pozwoliło na intensywną realizację inwestycji komunalnych.
W 1937 r. została wybudowana Miejska Hala Targowa, która usprawniła zaopatrzenie mieszkańców w artykuły spożywcze oraz oddana do eksploatacji nowoczesna Rzeźnia Miejska.
Usprawniono komunikację miejską dzięki wykupieniu przez miasto akcji Miejskiego Towarzystwa Komunikacyjnego. Również z jego inicjatywy miasto wykupiło akcje Stoczni Gdyńskiej, ratując ją przed likwidacją.
Uporządkowana została zabudowa śródmieścia Gdyni, opracowane perspektywiczne plany rozwoju miasta, których realizację przerwała wojna.
Udział w obronie Wybrzeża i lata wojny
We wrześniu 1939 r. brał udział w obronie Wybrzeża jako komisarz cywilny na obszar województwa pomorskiego przy dowódcy Floty. Po wkroczeniu Niemców do Gdyni przeprawił się kutrem na Hel, tam po kapitulacji został wzięty do niewoli i umieszczony w oflagu w Prezlau, a w maju 1940 r. osadzony w więzieniu w Gdańsku.
W marcu 1941 r. przewieziono go do obozu koncentracyjnego w Stutthofie, w sierpniu do obozu w Mauthausen, gdzie przebywał do chwili wyzwolenia.
Działalność powojenna
Po zakończeniu wojny powrócił na Wybrzeże i włączył się aktywnie w odbudowę zniszczonych ośrodków portowych. Pełnił funkcję kierownika Wydziału Odbudowy Miast Portowych w Delegaturze Rządu dla Spraw Wybrzeża. Po jej rozwiązaniu objął stanowisko kierownika wydziału w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej w Warszawie.
W latach 1950–1956 pracował jako starszy inspektor w Urzędzie Pełnomocnika Akcji Robót Rozbiórkowych w Warszawie.
Śmierć i spuścizna
Zmarł 13.06.1956 r. w Krynicy i tam został pochowany. Pozostawił wspomnienia Żyłem Gdynią, które po raz pierwszy ukazały się w 1998 r. wydane przez Krzysztofa Wójcickiego (w 1976 r. fragmenty opublikował Maciej Rdesiński w Bramie na świat).
autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)
