Komisariat Rządu

W 1930 r. prezydent RP powołał w Gdyni Komisariat Rządu, likwidując dotychczasową Radę Miejską, Magistrat i Starostwo Grodzkie. Komisarz rządu łączył w jednej osobie funkcje burmistrza, przewodniczącego rady miejskiej oraz przedstawiciela rządu. Był zwierzchnikiem całej administracji i kierował jej działalnością.

Struktura Komisariatu była kilkakrotnie zmieniana: początkowo obejmowała m.in. wydziały administracyjny, finansowy, techniczny i ogólny, później dodano nowe referaty (np. budowlany, podatku drogowego, wyborczy). Ważną rolę odgrywał także Wydział Oświaty i Kultury, do którego włączono szkoły, bibliotekę i muzeum.

Komisarzami byli kolejno: Bronisław Biały, Zygmunt Zabierzowski, Seweryn Czerwiński i Franciszek Sokół, który kierował urzędem najdłużej (1933–1939). Pracownicy niższego szczebla nosili jednolite umundurowanie z oznaczeniami KRz.

Siedzibą Komisariatu Rządu był budynek przy al. Marsz. Piłsudskiego 52/54, zaprojektowany przez Jerzego Müllera.

• 
  Budynek Komisariatu Rządu w Gdyni.
• 
  Pracownicy Komisariatu Rządu w Gdyni, m.in. komisarz Bronisław Biały (siedzi na krześle, piąty od lewej strony).
• 
  Zygmunt Zabierzowski, komisarz rządu w Gdyni. Fotografia portretowa.
• 
  Biskup chełmiński Stanisław Okoniewski wśród członków komitetu budowy świątyni przed budynkiem Domu Zdrojowego. Widoczni także m.in.: ks. dziekan Teodor Turzyński (pierwszy z prawej w pierwszym rzędzie), komisarz rządu w Gdyni Seweryn Czerwiński (z lewej).
• 
  Franciszek Sokół komisarz rządu w Gdyni.
• 
  Prezydent RP Ignacy Mościcki przyjmujący komisarza rządu w Gdyni Franciszka Sokoła (pierwszy z prawej) i delegację rybaków gdyńskich na pokładzie statku s.s. Gdynia.  

Powstanie Komisariatu Rządu w Gdyni

24.11.1930 r. Prezydent RP ogłosił rozporządzenie o ustroju miasta Gdyni, mocą którego wygasała kadencja dotychczasowej Rady Miejskiej oraz Magistratu. Likwidacji ulegało też Starostwo Grodzkie.

Zakres działania burmistrza, starosty i przewodniczącego Rady Miejskiej połączył w swym ręku komisarz rządu. Przepisy te, obowiązujące do 29.11.1935 r., zostały przedłużone o dalsze 3 lata, a następnie aż do 1943 r. Komisariat Rządu był organem dla załatwiania spraw związanych ze stanowiskiem komisarza rządu jako reprezentanta rządu, a także dla spraw wynikających z jego funkcji jako szefa administracji okólnej na terenie Gdyni jako burmistrza, magistratu oraz przewodniczącego Rady Miejskiej.

Kompetencje komisarza rządu

Na czele Komisariatu Rządu stał komisarz, będący zwierzchnikiem podległych mu urzędów, organów, zakładów i instytucji, oraz służbowym przełożonym wszystkich urzędników i funkcjonariuszy tych urzędów i organów. Komisarz rządu nadawał ogólny kierunek działalności Komisariatu Rządu i sprawował nad tą działalnością zwierzchni nadzór. Jako reprezentant Rządu posiadał uprawnienia, wynikające z art. 65 ustęp 1 rozp. Prez. Rzplitej z 19.01.1928 r. Komisarz rządu jako burmistrz i magistrat stanowił zarząd gminy miejskiej. Kompetencje jego w tym kierunku, jak również kompetencje jego jako przewodniczącego rady miejskiej określały przepisy o ordynacji miejskiej.

Z urzędu następcą komisarza rządu był wicekomisarz rządu, pełniący jednocześnie obowiązki naczelnika Wydziału Ogólnego. Na czele wydziałów stali naczelnicy wydziałów.

Struktura organizacyjna Komisariatu

13.11.1931 r. obowiązującym stał się nowy statut, obejmujący wcielone do Komisariatu agendy Starostwa Grodzkiego. Przewidywał on następujące wydziały: Biuro Prezydialne, Wydział Administracyjny, Ekonomiczny, Finansowy, Techniczny, Ogólny.

Zarządzeniem komisarza rządu z 31.03.1936 r. określono kompetencje referatu budowlanego, przeniesionego ze Starostwa Morskiego do Komisariatu Rządu na podstawie zarządzenia wojewody pomorskiego z 11.02.1936 r.

Zmiany w podziale wydziałów

31.12.1937 r. dokonano uzupełnień w podziale czynności Wydziałów: Ogólnego, Administracyjnego, Finansowego i Technicznego (Ref. Egzekucyjny zmieniono na Inkasowy, utworzono referat opłat adiacenckich. itd.).

16.02.1938 r. utworzono Referat Podatku Drogowego.

15.04.1923 r. wszystkie agendy Referatu dla spraw Inwalidzkich w Gdyni przekazane zostały do Starogardu, a opiniowanie w tych sprawach przydzielono Referatowi dla Spraw Bezrobocia i Ubezpieczeń w Gdyni.

Wydział Oświaty i Kultury

Na podstawie zarządzenia z 31.05.1938 r. wyłączone zostały z Wydziału Opieki Społecznej i Zdrowia: Referat Oświaty i Kultury, Miejska Biblioteka Publiczna oraz Muzeum Miejskie i włączone do Wydziału Ogólnego jako Wydział Oświaty i Kultury.

Sprawy Rady Szkolnej Miejscowej z zakresu utrzymania publicznych szkół powszechnych przydzielono Wydziałowi Ogólnemu-Oddziałowi Gospodarczemu, ponadto sprawy Rady Szkolnej przejął Wydział Oświaty i Kultur

Referat Wyborczy

21.09.1938 r. powstał nowy, specjalny Referat Wyborczy, podporządkowany kierownikowi Oddziału Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego.

W końcowej fazie swej działalności, Komisariat Rządu dzielił się na 5 wydziałów: Wydział Ogólny, Administracyjny, Finansowy, Techniczny, Wydział Opieki Społecznej i Zdrowia.

Komisarze rządu

Komisarzami rządu byli:

• Bronisław Biały (jako p.o.) – od kwietnia do lipca 1931 r.,
• Zygmunt Zabierzowski – od lipca 1931 r. do sierpnia 1932 r.,
• Seweryn Czerwiński – od sierpnia 1932 r. do lutego 1933 r.,
• Franciszek Sokół – od 10.02.1933 r. do 12.09.1939 r.

Umundurowanie pracowników

Umundurowanie niższych pracowników Komisariatu Rządu składało się z: czapki, kurtki sukiennej, kurtki płóciennej, spodni, płaszcza, peleryny (materiał marengo, peleryna gumowana granatowa); patki i otoki na czapkach koloru amarantowego, emblematy – orzełki oraz skrót KRz (Administracja miejska do 1939 r.).

Siedziba Komisariatu

Siedzibą Komisariatu Rządu był zaprojektowany przez Jerzego Müllera budynek przy al. Marsz. Piłsudskiego 52/54.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)