Turzyński Teodor

Turzyński Teodor Emilian (1888-1939) – ksiądz, kanonik, proboszcz parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski; zamordowany w Piaśnicy. Odznaczony Orderem Polonia Restituta i Złotym Krzyżem Zasługi.

• 
  Księża gdyńscy - Teodor Turzyński stoi trzeci od lewej strony.
• 
  Gdynia – wizytacja portu. Na pokładzie holownika stoją od prawej: Tadeusz Marchlewski – poseł na Sejm i prezes Związku Towarzystw Kupieckich na Pomorzu, Władysław Raczkiewicz – wojewoda pomorski, ks. dziekan Teodor Turzyński, Franciszek Sokół – Komisarz Rządu m. Gdyni, Jarosław Czarliński - prezes  Sądu Okręgowego.

Życiorys

Urodził się 11.09.1888 r. w Chełmnie, ojciec był szewcem. W Chełmnie skończył gimnazjum klasyczne, następnie w Pelplinie – Biskupie Seminarium Duchowne. W 1912 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Był wikarym w Gdańsku, Świeciu i Czersku oraz zastępcą proboszcza w Łęgnowie. Podczas I wojny światowej był kapelanem marynarki niemieckiej w Cuxhaven, odznaczony za ratowanie rannych. Po wojnie wrócił do Czerska na stanowisko wikarego. Organizował kursy języka, historii i literatury polskiej dla nauczycieli powiatu chojnickiego. W 1920 r. był sekretarzem Rady Obrony Państwa i członkiem komitetu organizacyjnego zaślubin Polski z morzem.

W 1922 r. zdał egzamin proboszczowski w Pelplinie. W 1923 r. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego potwierdziło jego uprawnienia do nauczania religii katolickiej. W 1927 r. objął parafię Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni. Był prefektem w Prywatnym Gimnazjum Koedukacyjnym dr. Zegarskiego, prezesem Towarzystwa Budowy Bazyliki Morskiej, asystentem w gdyńskim oddziale Stowarzyszenia im. Piotra Skargi, kapelanem Sokolstwa Polskiego Dzielnicy Pomorskiej. Do 1933 r. kierował Radą Szkolną Miejscową, działał w stowarzyszeniu Opieka Polska nad Rodakami na Obczyźnie, przyczynił się do założenia tygodnika parafialnego „Gwiazda Morza”, powołał gdyński oddział Caritasu i objął opieką bezrobotnych i ubogich.

W 1936 r. otrzymał Order Polonia Restituta i Złoty Krzyż Zasługi. Był znany w kraju, szczególnie z diecezjalnego Kongresu eucharystycznego (1939 r.), który zgromadził w Gdyni wielu biskupów, z kardynałem Augustem Hlondem na czele. Po zajęciu Gdyni przez Niemców był wraz z innymi księżmi swojej parafii internowany, po kilku dniach został zwolniony. Ponownie aresztowany 23.10.1939 r., wywieziony do Nowego Portu, a stamtąd do obozu koncentracyjnego Stutthof, gdzie ślad po nim zaginął.

Dyrektor Caritasu ks. Mieczysław Żurek i ksiądz emeryt Franciszek Kitzermann trafili do Obozu Emigracyjnego na Grabówku, z którego wywieziono ich do Piaśnicy, gdzie zostali zamordowani. Niemcy zmienili kościół NMP Królowej Polski w luterański, zabrali z niego organy, dzwony i usunęli wszelkie ślady polskości.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)