Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu

Powstał w lipcu 1936 r. Stało się to za sprawą tragicznej śmierci gen. Gustawa Orlicz-Dreszera, który ze względu na zawiłe życie prywatne (innowierca i rozwodnik) nie mógł zostać pochowany na cmentarzu parafialnym. Do września 1939 r. znalazło się na nim 60 grobów, w tym 40 wojskowych. Podczas II wojny światowej cmentarz został zniszczony przez Niemców. W 1992 r. dowódca Garnizonu Gdynia wydał zarządzenie w sprawie odtworzenia cmentarza. Spoczęli tam zasłużeni dla Marynarki Wojennej oficerowie. Znajdują się tam także obelisk ku czci gen. G. Orlicza-Dreszera oraz tablice upamiętniające twórców i bohaterów Marynarki Wojennej.

Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu symboliczna mogiła adm. Andrzeja Karwety
Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu.
Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu.
Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu. Tablica upamiętniająca Zofię i Józefa Unrugów.
Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu. Tablice poświęcone Zbigniewowi Przybyszewskiemu, Stanisławowi Mieszkowskiemu i Jerzemu Staniszewskiemu.
Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu.
Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu.
Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu. Tablice upamiętniające gen. Gustawa Orlicz-Dreszera i kmdr Władysława Miegonia
Cmentarz Marynarki Wojennej na Oksywiu

Historia

Cmentarz składał się z części przeznaczonej na pochówek wojskowych i z mauzoleum gen. Gustawa Orlicz-Dreszera. W 1938 r., na podstawie rozkazu nr 7 ministra spraw wojskowych RP gen. dyw. Tadeusza Kasprzyckiego, nowo powstała nekropolia została zaliczona do etatowych cmentarzy wojskowych i podlegała proboszczowi parafii Marynarki Wojennej – st. kapelanowi kmdr ppor. Władysławowi Miegoniowi.

Do września 1939 r. znalazło się na nim 60 grobów, w tym 40 wojskowych. Ostatni pogrzeb przed II wojną odbył się 23.08.1939 r.

We wrześniu 1939 r. pochowano na nim poległych w walkach marynarzy. Gdy Niemcy zajęli Oksywie, zlikwidowali cmentarz, rozbili kamienne nagrobki i mauzoleum gen. G. Orlicza-Dreszera.

Po wojnie cmentarz został włączony w skład jednostki Ludowego Wojska Polskiego, całkowicie zdewastowany i zrównany z ziemią.

W 1987 r. Paweł Dzianisz w tygodniku „Wybrzeże” wystąpił z inicjatywą upamiętnienia miejsca spoczynku gen. G. Orlicza-Dreszera. W 1989 r. w miejscu mauzoleum został ustawiony kamienny głaz, którego poświęcenia dokonał kapelan Marynarki Wojennej ks. kmdr Emil Dybek. 8.09.1990 r. na głazie umieszczono krzyż i tablicę pamiątkową z napisem: „Cmentarz marynarski 1939 r. Kryje prochy 60 marynarzy i ich rodzin, 18 żołnierzy baterii Canet oraz gen. dyw. Gustawa Orlicz–Dreszera, prezesa Ligi Morskiej i Kolonialnej. Gdynia, 1990. Koło Starych Gdynian”.

7.12.1992 r. ukazało się zarządzenie dowódcy Garnizonu Gdynia w sprawie odtworzenia Cmentarza Wojskowego Marynarki Wojennej RP na Oksywiu. W skład zespołu wykonawczego weszli: kierownik – adm. Roman Krzyżelewski, członkowie – płk Adam Budzisz, płk Jeremiasz Ostaszewski, ks. kmdr Marian Próchniak, kmdr Bogdan Zajączkowski, kmdr w st. sp. Edward Obertyński, Jacek Dworakowski. Termin zakończenia prac został wyznaczony do końca czerwca 1993 r.

Na odtworzonym cmentarzu spoczęli zasłużeni dla Marynarki Wojennej oficerowie, m.in.: kmdr Michał Borowski, Franciszek Pióro, Franciszek Pitułko. Znajdują się tam także obelisk ku czci gen. G. Orlicza-Dreszera oraz tablice upamiętniające twórców Marynarki Wojennej: płk mar. (kmdr) Bogumiła Nowotnego, adm. Kazimierza Porębskiego, wiceadm. Józefa Unruga, wiceadm. Jerzego Świrskiego. Poświęcenie tablic nastąpiło 27.06.1998 r. podczas II Światowego Zjazdu Marynarzy, który odbył się w Gdyni z okazji 80-lecia Marynarki Wojennej RP.

1.11.2004 r. odsłonięto na ścianie kolumbarium tablicę z 60 nazwiskami osób pochowanych na tym cmentarzu w okresie międzywojennym. Na odtworzonym cmentarzu spoczęli zasłużeni dla Marynarki Wojennej oficerowie, m.in.: wiceadm. Piotr Kołodziejczyk, adm. Floty Ryszard Łukasik, kadm. Romuald Nałęcz – Tymiński, kmdr Michał Borowski, kmdr Andrzej Kłopotowski, kmdr Franciszek Kubacki, kmdr ppor. Franciszek Pióro, kmdr por. Franciszek Pitułko, kpt. w st. sp. Aleksander Pawelec.

Pod koniec 2017 r. powstała Kwatera Pamięci. Pierwszych uroczystych pochówków dokonano 16.12.2017 r. Do wybudowanego grobowca złożono szczątki trzech oficerów Marynarki Wojennej: kadm. Stanisława Mieszkowskiego, kadm. Jerzego Staniewicza oraz kmdr Zbigniewa Przybyszewskiego, zamordowanych w 1952 r. przez komunistyczne władze.

Kolejna uroczystość odbyła się 29.06.2018 r. W tym dniu pochowani zostali w Kwaterze Pamięci oficerowie, podoficerowie i marynarze – niewinne ofiary sądów wojskowych w okresie stalinowskim: kadm. Adam Mohuczy, kmdr pil. Kazimierz Kraszewski, kmdr Wacław Krzywiec, kmdr Marian Wojcieszek, kmdr por. Robert Kasperski, kpt. mar. Adam Dedio, kpt. mar. Zdzisław Ficek, bosm. Edmund Sterna, st. mar. Jerzy Sulatycki. W tej części kwatery zostały pochowane szczątki trzech żon oficerów – Michaliny Ficek, Janiny Kraszewskiej oraz Ireny Wojcieszek. Znajdują się tu również symboliczne groby oficerów Marynarki Wojennej – ofiar okresu stalinizmu, którzy zostali pochowani na innych cmentarzach lub szczątków których do tej pory nie odnaleziono.

2.10.2018 r. odbyła się kolejna, podniosła uroczystość pogrzebowa – J. Unruga i jego żony Zofii. Ich szczątki zostały najpierw przewiezione z Francji do Gdyni na pokładzie ORP Kościuszko, a następnie złożone do grobowca. Wolą admirała było spocząć w wolnej Polsce, wśród swoich godnie pochowanych podkomendnych straconych w sfingowanych komunistycznych procesach. W uroczystościach pogrzebowych udział wzięła najbliższa rodzina admirała, władze państwowe z prezydentem RP Andrzejem Dudą. Na wniosek ministra obrony narodowej prezydent mianował pośmiertnie wiceadm. J. Unruga admirałem floty.

Po lewej stronie grobowca znajduje się symboliczna mogiła ku czci adm. floty Andrzeja Karwety, dowódcy Marynarki Wojennej RP, który zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem 10.04.2010 r. Obok są tablice upamiętniające twórców Marynarki Wojennej: adm. K. Porębskiego, płk mar. (kmdr) B. Nowotnego, wiceadm. J. Świrskiego. Kolejne tablice zamieszczone na dwóch kamiennych głazach poświęcone są: lotnikom, którzy zginęli, służąc w lotnictwie Marynarki Wojennej RP, gen. G. Orlicz-Dreszerowi i żołnierzom baterii Canet oraz błogosławionemu ks. kmdr ppor. W. Miegoniowi.

27.11.2023 r. dziekan dekanatu Marynarki Wojennej ks. kmdr Zbigniew Rećko, w asyście dziekanów wyznania prawosławnego i ewangelickiego, dokonał aktu poświęcenia krzyża w Kwaterze Pamięci.

autor: Jacek Dworakowski (2006 r., 2025 r.)