Skandynawowie w międzywojennej Gdyni (1922-1939)

Z Gdynia w sieci

Przed II wojną światową Gdynia utrzymywała ścisłe kontakty z krajami skandynawskimi. Przedstawicielstwo norweskie w Gdyni uruchomiono jeszcze przed zawarciem 22.12.1926 r. traktatu handlowego i nawigacyjnego pomiędzy Polską a Norwegią. Działalność norweskiej placówki w okresie nieuregulowanych, pod względem traktatowym, stosunków gospodarczych była ważnym czynnikiem stymulującym rozwój relacji dwustronnych. W 1926 r. utworzono w Gdyni konsulat honorowy Norwegii, w 1927 r. konsulaty honorowe Szwecji Finlandii, w 1932 r. wicekonsulat honorowy Danii i Islandii. Uruchomienie konsulatów było tylko jednym z przejawów zainteresowania się Skandynawów nowym portem i miastem. Na szczególne odnotowanie zasługuje udział duńskiej spółki Højgaard & Schultz A/S w budowie portu gdyńskiego.

Działalność żeglugową najwcześniej rozpoczęła w Gdyni duńsko-polska spółka Lechia, w 1930 r. utworzono spółkę żeglugową Polskie Transatlantyckie Towarzystwo Okrętowe z 48-procentowym udziałem armatora duńskiego. Od 1928 r. działała w Gdyni filia towarzystwa armatorsko-maklerskiego Zjednoczona Korporacja Bałtycka (United Baltic Corporation), o kapitale duńsko-angielskim. W 1928 r., z inicjatywy konsula Królestwa Norwegii i dyrektora gdańskiego oddziału norweskiego koncernu żeglugowego Det Bergenske Dampskibselskab A/S Einara Nielsena, utworzono w Gdyni spółkę żeglugowo-maklerską o nazwie Bergeński Transport Bałtycki sp. z o.o.

W 1927 r., dzięki kapitałowi szwedzkiemu z udziałem polskich wspólników, utworzono w Gdyni firmę żeglugowo-maklerską Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Transportowe Polskarob S.A. Poza tworzeniem filii skandynawskie towarzystwa żeglugowe rozwijały sieć stałych połączeń z Gdynią. W styczniu 1939 r. odnotowano 19 regularnych połączeń żeglugowych, które obsługiwali armatorzy skandynawscy. Powstało także kilka firm kupieckich z udziałem kapitałów duńskich, jedną z największych była Duńsko-polska Centrala Owoców sp. z o.o.

Przykłady aktywności Skandynawów znajdujemy także w życiu kulturalnym miasta. W 1934 r. powołano w Gdyni Towarzystwo Polsko-Duńskie, które organizowało spotkania dyskusyjne, wykłady, konferencje i wiele imprez kulturalnych. Duże znaczenie, szczególnie dla życia duchowego przebywających w Gdyni marynarzy z krajów skandynawskich, miało wybudowanie Domu Marynarza Szwedzkiego (ul. Jana z Kolna 25).

  • Ludwig Noe, konsul honorowy Finlandii.
    Ludwig Noe, konsul honorowy Finlandii.
  • Napoleon Korzon, konsul honorowy Szwecji, dyrektor spółki Polskarob.
    Napoleon Korzon, konsul honorowy Szwecji, dyrektor spółki Polskarob.

Norwegia

Najwcześniej spośród państw skandynawskich z inicjatywą uruchomienia konsulatu honorowego w Gdyni wystąpiła strona norweska. Norweską placówkę konsularną utworzono 16.07.1926 r. Funkcję konsula honorowego powierzono Einarowi Nielsenowi pełniącemu od 20.05.1925 r. obowiązki konsula, a od 29.05.1936 r. konsula generalnego Królestwa Norwegii w Wolnym Mieście Gdańsku. E. Nielsen był dyrektorem działającego na jego terytorium zarządu oddziału koncernu żeglugowego Det Bergenske Dampskibselskab A/S z Bergen, zarejestrowanego pod nazwą Bergenske Ballic Transports Ltd. Konsulat honorowy w Gdyni zasięgiem działania obejmował obszar miasta oraz starostwa puckiego i wejherowskiego. W 1937 r. E. Nielsena zastąpił wicekonsul Królestwa Norwegii w Wolnym Mieście Gdańsku Lauritz Myrebøe. Przedstawicielstwo norweskie w Gdyni uruchomiono jeszcze przed zawarciem 22.12.1926 r. traktatu handlowego i nawigacyjnego pomiędzy Polską a Norwegią. Działalność norweskiej placówki w okresie nieuregulowanych, pod względem traktatowym, stosunków gospodarczych była ważnym czynnikiem stymulującym rozwój relacji dwustronnych.

Szwecja i Finlandia

Sprawy konsularne Królestwa Szwecji w obrębie województwa pomorskiego załatwiał konsulat honorowy w Poznaniu. W 1927 r. ustanowiono szwedzki konsulat honorowy w Gdyni obejmujący zasięgiem działania miasto i województwo pomorskie. Obowiązki konsula honorowego przyjął inż. Napoleon Korzon – dyrektor naczelny Polsko-Skandynawskiego Towarzystwa Transportowego Polskarob S.A. Nieco inaczej przedstawiały się okoliczności utworzenia placówki konsularnej Republiki Fińskiej. Do 1927 r. obszar województwa pomorskiego pod względem konsularnym podlegał Wydziałowi Konsularnemu Poselstwa Finlandii w Warszawie. Rok później rząd fiński zdecydował się na mianowanie generalnym konsulem honorowym w Gdyni prof. Ludwika Noego, od 1926 r. sprawującego tę funkcję w konsulacie honorowym Finlandii na terenie Wolnego Miasta Gdańska. Po rezygnacji prof. L. Noego w 1938 r. konsulem honorowym Finlandii w Gdyni został dr Stanisław Darski, dyrektor handlowy Państwowego Przedsiębiorstwa Żegluga Polska oraz członek spółek Paged i Polska Agencja Morska.

Dania i Islandia

Bardziej skomplikowana okazała się kwestia powołania w Gdyni odrębnego konsulatu Królestwa Danii i Islandii. Od 20.02 1925 r., po udzieleniu mu exequatur przez władze polskie, jurysdykcję konsularną na obszarze województwa pomorskiego, w tym powiatów wejherowskiego i puckiego, miał konsul Harald Koch, Duńczyk z pochodzenia, osiedlony w Wolnym Mieście Gdańsku, piastował godność konsula od 1922 r. Z propozycją utworzenia w Gdyni, niezależnej od gdańskiej, placówki konsularnej wystąpiło w listopadzie polskie Ministerstwo Przemysłu i Handlu. Realizacja tego wniosku wiązała się jednak z koniecznością ograniczenia kompetencji konsularnych H. Kocha, czemu ze względów politycznych zdecydowanie sprzeciwiał się komisarz generalny RP w Wolnym Mieście Gdańsku Henryk Strasburger. Jego zdaniem przychylność dyplomaty duńskiego, przewodniczącego Trybunału Polsko-Gdańsko-Niemieckiego, mogła być dla Polski wielce przydatna, szczególnie przy rozstrzyganiu spornych kwestii w zakresie tranzytu przez tzw. polski korytarz z Prus Wschodnich do Niemiec. Ostatecznie duńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zdecydowało się na utworzenie w Gdyni wicekonsulatu honorowego. Wicekonsulem mianowano 5.02.1932 r. Lucjana Byczkowskiego, którego działania ograniczone były do obszaru miasta. Po śmierci H. Kocha w 1936 r. władze polskie zaczęły zabiegać o usamodzielnienie duńskiej placówki konsularnej w Gdyni. Podjęte starania okazały się skuteczne, wicekonsulat przemianowano na konsulat honorowy z rozszerzeniem jego jurysdykcji poza obszar miasta, tzn. na powiat morski, włącznie z Wejherowem i Puckiem. Jednocześnie L. Byczkowskiemu nadano godność samodzielnego konsula honorowego, a prezydent RP udzielił mu 28.05.1937 r. exequatur.

Konsulaty

Uruchomienie konsulatów było jednym z przejawów zainteresowania się Skandynawów nowym portem i miastem. Na szczególne odnotowanie zasługuje udział duńskiej spółki Højgaard & Schultz A/S w budowie portu gdyńskiego. Spółka uczestniczyła od 1924 r. w budowie, w ramach specjalnie utworzonego w tym celu w 1924 r., przy znacznym udziale inż. Knuda Højgaarda, Konsorcjum Francusko-Polskiego do Budowy Portu w Gdyni. W celu dobrej koordynacji oraz właściwego nadzoru nad budową powołany został gdyński oddział spółki o nazwie Towarzystwo Højgaard & Schultz – Budowa Portu w Gdyni. Kierownikami byli inżynierowie: Sven Schultz (do 1932 r.), Edvard Lyngbeck i Holger Rasmussen. Ponadto spółka zatrudniała w Gdyni na stałe 19 Duńczyków, tj. starszego inżyniera, 3 inżynierów specjalistów, w tym 2 Polaków: Leona Allweila i Józefa Czyża, kierownika budowy, 12 starszych mistrzów, mistrzów maszynowych, nurkowych i prac czerpalnych oraz 2 inspektorów: okrętowego i maszynowego. Na odnotowanie zasługuje także uczestnictwo duńskiej spółki w budowie portu rybackiego w Gdyni w latach 1928-1932 oraz w rozbudowie portu wojennego w Oksywiu w latach 1928-1930.

Żegluga

Działalność żeglugową najwcześniej rozpoczęła tutaj duńsko-polska spółka Lechia utworzona 9.10.1922 r. przez Duńczyka Jana Christiana Frederika Ovrebeka oraz inż. Aleksandra Rylke. Eksploatowała niewielki 2-pokładowy parowiec Gdynia o nośności 733 BRT (438 NRT). Trudności finansowe spowodowały zawieszenie działalności spółki oraz licytację statku przez Duński Bank Handlowy w 1924 r.

Bardziej trwała okazała się inicjatywa w dziedzinie żeglugi morskiej, podjęta w 1930 r. przez rząd polski, związana z nabyciem Linii Bałtycko-Amerykańskiej od duńskiego armatora Kompanii Wschodnio-Azjatyckiej (Det Østasiatisk Kompagni). W rezultacie 11.03.1930 r. utworzono spółkę żeglugową Polskie Transatlantyckie Towarzystwo Okrętowe z 48-procentowym udziałem armatora duńskiego. W następnych latach wysokość udziału Det Østasiatisk Kompagni w kapitale zakładowym spółki zmniejszyła się do 1,35 proc. w 1938 r. Na skutek przeprowadzonej w 1934 r. reorganizacji zmieniono nazwę spółki na Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe S.A. Centralne władze polsko-duńskiego armatora mieściły się w Warszawie. W Gdyni na terenie Dworca Morskiego funkcjonowało jego biuro portowe.

Rozbudowa portu gdyńskiego i wzrost jego znaczenia skłoniły towarzystwo armatorsko-maklerskie Zjednoczona Korporacja Bałtycka (United Baltic Corporation) o kapitale duńsko-angielskim do uruchomienia w Gdyni w 1928 r. filii o nazwie Polska Zjednoczona Korporacja Bałtycka. Zajmowała się ona obsługą ruchu towarowego i pasażerskiego na trasie Gdynia–Gdańsk–Londyn, regularnie obsługiwanej od 1930 r. Z inicjatywy konsula Królestwa Norwegii i dyrektora gdańskiego oddziału norweskiego koncernu żeglugowego Det Bergenske Dampskibselskab A/S – Einara Nielsena, utworzono w Gdyni 2.10.1928 r. spółkę żeglugowo-maklerską o nazwie Bergeński Transport Bałtycki sp. z o.o. (Bergenske Baltic Transports Ltd.). Po reorganizacji w 1937 r. zmieniono jej nazwę na Bergtrans Towarzystwo Żeglugi sp. z o.o. (Bergtrans Shipping Co Ltd.)

Port

Zainteresowanie Gdynią jako portem wywozu węgla wykazał także kapitał szwedzki ulokowany w spółce Związek Kopalń Górnośląskich Robur w Katowicach. Z inicjatywy dyrektora Alfreda Faltera, z udziałem wspólników polskich, utworzono w Gdyni firmę żeglugowo-maklerską Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Transportowe Polskarob S.A. Zawierając 9.05.1927 r. umowę ze Skarbem Państwa, założyciele spółki zobowiązali się do posiadania floty powyżej 10 tys. BRT oraz zainstalowania w Gdyni nowoczesnych urządzeń przeładunkowych. Do wybuchu II wojny światowej spółka eksploatowała 7 statków do przewozu węgla o nazwie Robur i pojemności łącznej 13 137 BRT, 1 pływającą stację bunkrową (879 BRT) oraz 3 holowniki bunkrowe (83 BRT) i 7 kryp węglowych. Na wydzierżawionym w porcie gdyńskim odcinku nabrzeża Szwedzkiego o długości 585 m spółka Polskarob zainstalowała wydajną wywrotnicę zdolną do podnoszenia 20-tonowych wagonów na wysokość 9 m oraz 4 dźwigi chwytakowe po 7 t. Dzięki tym urządzeniom bazę węglową Polskarobu w Gdyni zaliczano do najnowocześniejszych w Europie. Z udziałem Szwedów – Ragnwalda Frederiksona, Ludwicka Francka oraz Ivara Arvidsssona, powołano w Gdyni 21.12.1926 r. filię przedsiębiorstwa spedycyjno-przewozowego o nazwie The Polish-Svedish Shipping Company Limited, którego centrala znajdowała się w Wolnym Mieście Gdańsku. Zajmowało się ono organizowaniem transportów dla spółki żeglugowej American Santic Line. Zlikwidowano ją na początku 1930 r. z powodu rezygnacji wspólników z działalności i ich wyjazdu z Gdyni.

Stałe połączenia z Gdynią

Poza tworzeniem filii skandynawskie towarzystwa żeglugowe rozwijały sieć stałych połączeń z Gdynią. W styczniu 1939 r. odnotowano 52 regularne połączenia żeglugowe, z których 19 obsługiwali armatorzy skandynawscy. Systematyczną komunikację pomiędzy Gdynią a portami skandynawskimi i innymi utrzymywali w tym okresie następujący armatorzy: szwedzcy – Gustaw Olmquist z Malmo, A.B. Svenska Amerika Linien oraz Rederi AB Transatlantic, Amerika Mexiko Linien i Rederei AlB Svenska Lloyd z Goteborga, Egon Rederi AB z Limhamn i Rederi AlB Nordstiernan z Stockholmu; duńscy – Det Forenede Dampskibselskab, A.M. MolIer i J. Lauritzen z Kopenhagi oraz Aarhus Shipping Company z Aarhus; norwescy – Det Bergenske Dampskibselskab z Bergen, Det Stavangerske Damppskibselskab z Stavanger, Jł'ilhelm Jł'ilhelmsen, Fred Ols en and Company i Robert Nielsen Nyquist z Oslo, Dampskibselskab Frithjof Eide z Haugesund, Belbe Linie Bjornboe z Kriistiansunds, oraz fiński – Finland Syd Amerika Linien z Helsinek. Wiele firm z udziałem Skandynawów świadczyło w porcie gdyńskim usługi maklersko-spedycyjne. Należały do nich biura maklerskie wymienionych wyżej armatorów, takich jak: Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Transportowe Polskarob S.A., Bergtrans Shipping Co. Ltd w Gdyni, Polska Zjednoczona Korporacja Bałtycka oraz utworzona w 1927 r. spółka maklerska o nazwie Speed Towarzystwo Transportowo-Morskie sp. z o.o.

Firmy kupieckie

Powstało także kilka firm kupieckich z udziałem kapitałów duńskich. 26.09.1932 r. do rejestru handlowego wpisano spółkę Duńsko-Polska Centrala Owoców sp. z o.o. Założycielami byli kupcy Artom, Georg i John Niels Randowie z Kopenhagi. Przy transporcie owoców południowych spółka współpracowała z duńskim towarzystwem okrętowym J. Lauritzen oraz polskim przewoźnikiem Żeglugą Polską. Dwaj duńscy kupcy mieszkający w Gdańsku, Marius Jørgensen i Eigil Johansen, założyli w Gdyni przedsiębiorstwo Eigil Johansen sp. z o.o. wpisane do rejestru handlowego 19.07.1933 r. Zajmowali się eksportem i importem wszelkich towarów.

Podobny zakres działalności miała spółka utworzona w styczniu 1934 r. przez zamieszkałych w Wolnym Mieście Gdańsku kupców duńskich Petera Christiana Karberga i Józefa Thaarupa. Firma ta, o nazwie P. Karberg & Co, zawiesiła działalność w marcu 1937 r. z powodu wyjazdu jej właścicieli za granicę.

Przewozami towarów, na zlecenie Ford Motor Company, trudniła się w latach 1931-1935 firma uruchomiona w Gdyni przez Duńczyka Knuda Jørgensena pod nazwą Międzynarodowe Transporty i Ekspedycje.

Pośrednictwem oraz transportem ładunków polskiego węgla dla firmy Rudolph Als Aktieselskab w Kopenhadze zajmowało się uruchomione w Gdyni 19.01.1928 r. Biuro Węglowe Rudolph Als sp. z o.o. Wspólnikami byli: Rudolph Als (czasowo zamieszkały w Wolnym Mieście Gdańsku), kupiec Fritz Eldon i adwokat Freederic Jacobsen (obaj z Kopenhagi) oraz handlowiec Albert Striese z Katowic.

29.05.1934 r. powstała Gdyńska Spółka Kontrolna specjalizująca się w kontroli jakościowej i ilościowej ładunków oraz w pośrednictwie organizowania transportów morskich, lądowych i asekuracji. Stanowiła ona filię znanej spółki duńskiej Beckmann & Jørgensen z Kopenhagi.

W Gdyni zakładano również firmy nastawione na handel z Islandią. Trzej kupcy: Jakób Wolanów z Warszawy, Włodzimierz Vladimir Finkelstein z Gdańska oraz Joel Juliusz Bankier z Gdyni, założyli 1.09.1934 r. Towarzystwo Handlowe Polisland, I. J. Szper spółka komandytowa. Zadaniem spółki, mającej siedzibę w Porcie Rybackim, była sprzedaż ryb w kraju i za granicą, nabytych od Syndykatu Islandzkiego. Po upływie roku, zgodnie z zapisem w statucie, firmę rozwiązano.

Polsko-Islandzkie Towarzystwo Handlowe sp. z o.o. (Polish-lcelandic Trading Company Limited) powołali 3.01.1938 r. dr Rudolf Frommer z Krakowa, Wincenty Bartosiak i Michał Szper z Gdyni oraz Islandczyk Finnbog (Fritz) Kjartansson z Reykjaviku, zamieszkały w Sopocie. R. Frommer był członkiem zarządu krakowskiego przedsiębiorstwa Largo S.A. dla Przemysłu i Eksportu Drzewnego zajmującego się prowadzeniem handlu wszelkimi towarami pomiędzy Polską i Islandią.

Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Handlowe sp. z o.o. zawiązali 10.02.1938 r. trzej kupcy zamieszkali w Sopocie – Fritz Kjartansson, Masza Sznejder i Abraham Karlman. Przedsiębiorstwo to handlowało towarami różnego rodzaju. Sąd Okręgowy w Gdyni, z uwagi na podobieństwo w nazwie oraz protest ze strony Polsko-Skandynawskiego Towarzystwa Transportowego Polskarob S.A., odmówił początkowo rejestracji. Ostatecznie, po zmianie nazwy na Scandpol Polskie Towarzystwo dla Handlu z Krajami Skandynawskimi sp. z o.o., wpisano ją 22.06.1938 r. do rejestru Sądu Okręgowego.

Z inicjatywy konsula Królestwa Norwegii w Wolnym Mieście Gdańsku – Ola Walstada, przy udziale hr. Pawła Żółtowskiego z Warszawy i hr. Adama Żółtowskiego – profesora Uniwersytetu w Poznaniu, powołano 28.07.1936 r. firmę o nazwie Ola Walstad i Ska Polsko-Norweskie Towarzystwo Handlowe sp. z o.o. (Ola Walstad & Co. Polish-Norwegian Trade Company Limited). W akcie notarialnym zapisano, że podstawą działalności przedsiębiorstwa jest import i eksport towarów oraz surowców z Polski i do kraju oraz wymienione transakcje z różnymi krajami, a także inne czynności związane z handlem i transportem towarów.

Norwegowie zajmowali się również handlem śledziami. Od 28.07.1933 r. do 1.01.1934 r. funkcjonowała w porcie gdyńskim skromna firma Polfisk założona przez kupca z Bergen Hermana Mathiesena. Po osiedleniu się w Gdyni w 1935 r. doprowadził on, wspólnie z kupcem Szymonem Ryneckim, do utworzenia i rejestracji nowej firmy o nazwie Herman Mathiesen & Co sp. z o.o., zlikwidowanej przez Niemców 6.04.1940 r.

Handlem śledziem norweskim, z wykorzystaniem portu gdyńskiego, trudniła się również spółka powołana z inicjatywy Lauritza Myrebøe 18.07.1933 r. (od 1937 r. konsula honorowego Królestwa Norwegii w Gdyni), z udziałem jego brata Gunnara oraz kupca z Warszawy Berksa Bika Bikowskiego. Podstawą działalności nowej firmy o nazwie Gdyński Transport Śledzi było pośrednictwo w handlu śledziem solonym pomiędzy Norwegią i Polską. Po wybuchu II wojny światowej bracia Myrebøe opuścili polskie wybrzeże ze względu na niemożliwość prowadzenia dalszej działalności handlowej.

Rybołówstwo

Ślady aktywności Skandynawów związane z Gdynią znaleźć można także w dziedzinie rybołówstwa. Fachowa pomoc specjalistów duńskich umożliwiła rozwój polskiego rybołówstwa na otwartym Bałtyku. Duńskie doświadczenia i rozwiązania konstrukcyjne jednostek połowowych wykorzystane zostały przez stocznię rybacką w Gdyni do wybudowania serii bardzo udanych kutrów rybackich służących rybołówstwu na Bałtyku. Odnotować należy także udział Duńczyków, m.in. rybaka Hansa Hansena i nauczyciela nawigacji P. K. Pedersena, w szkoleniu rybaków pełnomorskich, a także współpracę Morskiego Instytutu Rybackiego oraz Morskiego Urzędu Rybackiego z duńskimi i szwedzkimi ośrodkami rybackimi.

Życie kulturalne

Przykłady aktywności Skandynawów znajdujemy także w życiu kulturalnym miasta. 17.01.1934 r. powołano w Gdyni Towarzystwo Polsko-Duńskie, z udziałem dyrektora oddziału spółki Højgaard & Schultz A/S – inż. Holgeera Rasmussena, w zarządzie. Towarzystwo organizowało spotkania dyskusyjne, wykłady, konferencje i wiele imprez kulturalnych, wycieczek oraz utrzymywało stały kontakt z podobnymi stowarzyszeniami na terenie Polski i Danii.

Właściciel spółki Højgaard & Schultz A/S – inż. K. Højgaard – promował port i miasto Gdynię. Uczestniczył w różnego rodzaju odczytach i spotkaniach, m.in. podczas Międzynarodowego Kongresu Żeglugi w Wenecji w 1931 r., na którym wygłosił referat o Gdyni. Dzięki wsparciu Højgaarda delegacja portu i miasta w maju 1936 r. odbyła pierwszą oficjalną wizytę w Danii oraz spotkała się z przedstawicielami władz państwowych i municypalnych Kopenhagi. Promocji miasta służył także aktywny udział Højgaarda w zorganizowanym w Gdyni w maju 1938 r. I Zjeździe Inżynierów Portowych oraz Fachowców Morskich Państw Bałtyckich i Skandynawskich.

Duże znaczenie, szczególnie dla życia duchowego przebywających w Gdyni marynarzy z krajów skandynawskich, miało wybudowanie Domu Marynarza Szwedzkiego. Według obliczeń sekretarza szwedzkiej Misji Ludzi Morza w Gdańsku, dr Ylandera, w porcie gdyńskim zatrzymywało się rocznie – począwszy od 1932 r. – ponad 2 tys. statków bander skandynawskich, których załogi liczyły łącznie ponad 30 tys. marynarzy. Problem odpowiedniego wykorzystania przez marynarzy czasu wolnego podczas ich pobytu w Gdyni wzbudził duże zainteresowanie prasy w państwach skandynawskich oraz Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego w Szwecji, zwłaszcza szwedzkiego duszpasterstwa dla marynarzy w Wolnym Mieście Gdańsku. Gazety szwedzkie, m.in. „Svenska Dagbladet” „Nya Dagligt Allehanda” i „Stockholms Tidningen”, pisały o niemoralnym prowadzeniu się szwedzkich marynarzy i korzystaniu przez nich z uciech w portowym mieście, a to z powodu zupełnego braku zorganizowanego życia kulturalnego i religijnego.

Pod koniec lat 20. z inicjatywą objęcia stałą opieką duszpasterską w Gdyni marynarzy z państw skandynawskich wystąpiła szwedzka misja ewangelicka w Wolnym Mieście Gdańsku. W środowisku ludzi morza współdziałał z nią pierwszy oficer na parowcu Elsie Gamleby – C. S. Lindgren, który zajął się zbiórką pieniędzy na zakup i urządzenie w Gdyni biblioteki oraz czytelni dla marynarzy i propagował tę ideę, kolportując wśród nich gazetkę „Ute och Hemma”. Zebrane pieniądze pozwoliły na uruchomienie w Gdyni w 1928 r. czytelni oraz na działalność duszpasterską diakona ludzi morza L. Flintha. W 1930 r. utworzono placówkę Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła Szwecji za granicą (Svenska kyrkan i utlandet) z Uppsali. Umieszczono w niej świetlicę portową, która służyła działalności duszpasterskiej wśród przebywających w mieście skandynawskich marynarzy, wypełnianej przez dojeżdżającego z Gdańska pastora Svena Hellquista oraz jego świeckiego asystenta Carla Svednera.

Pracę kulturalną oraz opiekę duszpasterską rozwinięto po uruchomieniu w 1932 r. nowej świetlicy, czytelni i kaplicy przy pl. Kaszubskim 3. Obowiązki duszpasterskie w tej placówce sprawował, przeniesiony z Gdańska, pastor Daniel Cederberg, który podjął bliską współpracę z działającą w Małym Kacku parafią Polskiego Zboru Ewangelicko-Augsburskiego kierowaną przez pastora Leopolda Michelisa. Z inicjatywy pastora D. Cederberga w 1935 r. przystąpiono do budowy Domu Marynarza Szwedzkiego według projektu inż. Stanisława Płoskiego (na działce przy ul. Jana z Kolna 25, przekazanej nieodpłatnie przez Urząd Morski w Gdyni). Ukończono ją w 1936 r. Uroczyste poświęcenie Domu Marynarza Szwedzkiego przez prymasa Szwecji abp Erlinga Eidema nastąpiło 9 czerwca tego samego roku. W obiekcie znajdowały się kaplica, obszerna świetlica, konsulat i hotel. W placówce tej, służącej przebywającym w Gdyni Skandynawom, sprawowano systematyczną opiekę duszpasterską oraz organizowano różnego rodzaju imprezy kulturalne i oświatowe.

autor: Bolesław Hajduk (2006 r.)

Źródło: „https://www.gdyniawsieci.pl/w/index.php?title=Skandynawowie_w_międzywojennej_Gdyni_(1922-1939)&oldid=32720”