Urząd Morski

Urząd Morski w Gdyni, powołany w 1928 r., odegrał kluczową rolę w budowie i rozwoju polskiego wybrzeża oraz portu gdyńskiego, stając się symbolem morskiej niezależności II Rzeczypospolitej. Jego działalność obejmowała zarówno zarządzanie infrastrukturą portową i bezpieczeństwem żeglugi, jak i szerokie inwestycje w małe porty, ochronę wybrzeża oraz współpracę międzynarodową. Po wojnie urząd odbudował swoją pozycję, a dziś pozostaje centralnym organem administracji morskiej, łącząc tradycję z nowoczesnymi systemami bezpieczeństwa i ochrony środowiska.

• 
  Port w Gdyni, Urząd Marynarki Handlowej (Urząd Morski).
• 
  Urząd Morski ul. Centralna (ob. ul. Chrzanowskiego).
• 
  Urząd Morski ul. Centralna (ob. ul. Chrzanowskiego).
• 
  Urząd Morski ul. Chrzanowskiego 14 - zdjęcie współczesne.
• 
  Tableau: "Urząd Morski w Gdyni 1928-1978", pracownicy urzędu, którzy przepracowali tam 25 lat.

Historia

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Polska stanęła przed wyzwaniem budowy własnej administracji morskiej. Pierwszym krokiem było utworzenie 2.04.1920 r. w Wejherowie Urzędu Marynarki Handlowej. W maju 1927 r. instytucję przeniesiono do Gdyni, gdzie wzniesiono dla niej siedzibę zaprojektowaną przez poznańskiego architekta Adama Ballenstedta. Budynek, utrzymany w konwencji uproszczonego klasycyzmu z elementami art déco, stał się jednym z symboli rodzącego się miasta portowego.

W marcu 1928 r. urząd przekształcono w Urząd Morski. Rozporządzenie prezydenta RP określiło jego zadania jako organu administracyjnego sprawującego zarząd nad portem gdyńskim i całym polskim wybrzeżem. Instytucja reprezentowała interes Skarbu Państwa, pobierała opłaty portowe i nawigacyjne, a także prowadziła szeroko zakrojone inwestycje. Dzięki jej działaniom powstały m.in. porty w Helu, Jastarni i Władysławowie, a w Gdyni – infrastruktura techniczna, elektrownia, sieci wodne i energetyczne, straż pożarna portowa, hala rybna, molo w Orłowie czy stacja kwarantannowa. Urząd Morski, jako instytucja, był jednym z głównych budowniczych portu gdyńskiego, który w krótkim czasie stał się oknem Polski na świat.

W 1929 r. przy dyrektorze urzędu powołano Tymczasową Radę Portu, przemianowaną w 1936 r. na Radę Portową. W 1934 r. ustanowiono Komisję Kwalifikacyjną dla robotników portowych, co świadczyło o rosnącej roli instytucji w kształtowaniu życia gospodarczego i społecznego wybrzeża.

Wrzesień 1939 r. przerwał dynamiczny rozwój administracji morskiej. Urząd Morski został sparaliżowany przez działania wojenne, a wielu jego pracowników trafiło do niewoli lub zostało zamordowanych przez Niemców w lasach piaśnickich. Wśród ofiar znaleźli się m.in. inżynierowie Stanisław Łęgowski i Marian Bukowski, radca Stanisław Jagodziński czy kapitan Roman Klein.

W kwietniu 1945 r., w oparciu o przedwojenne przepisy, powołano w Gdańsku Główny Urząd Morski [GUM] jako organ administracji drugiej instancji. W maju utworzono Biuro Odbudowy Portów, które miało koordynować prace na całym wybrzeżu. W 1948 r. GUM został zlikwidowany, a jego miejsce zajęły Gdański Urząd Morski (z siedzibą w Gdyni) oraz Szczeciński Urząd Morski. W kolejnych latach powstały kapitanaty portów w Gdańsku, Gdyni, Szczecinie, Kołobrzegu, Świnoujściu, Elblągu, Helu, Władysławowie, Łebie, Ustce i Darłowie.

W latach 50. XX wieku część kompetencji przejęły Zarządy Portów oraz Polski Rejestr Statków. W 1955 r. utworzono Koszaliński Urząd Morski w Słupsku. W 1975 r. dokonano zmian organizacyjnych, ujednolicając strukturę administracji morskiej.

Przełom nastąpił wraz z ustawą z 21.03.1991 r. o obszarach morskich RP i administracji morskiej. Określono w niej status prawny obszarów morskich oraz kompetencje dyrektorów urzędów morskich. W 1999 r. powołano Delegaturę Urzędu Morskiego w Gdyni z siedzibą w Elblągu.

Dziś Urząd Morski w Gdyni jest kluczowym organem administracji morskiej, podlegającym ministrowi infrastruktury. Odpowiada za bezpieczeństwo żeglugi, ochronę środowiska, utrzymanie i rozwój infrastruktury brzegowej, nadzór nad budową obiektów morskich oraz współpracę międzynarodową. Struktura urzędu obejmuje piony ogólny, inspekcji morskiej i techniczny, a także delegaturę w Elblągu.

Instytucja uczestniczy w pracach organizacji międzynarodowych (IMO, HELCOM, ILO, UE), wdraża konwencje dotyczące szkolenia marynarzy, korzysta z systemu AIS i bierze udział w projektach regionalnych. W 2003 roku powstało Centrum Bezpieczeństwa Morskiego z całodobową Służbą VTS monitorującą ruch statków do portów Gdyni i Gdańska. Urząd zatrudnia około 700 osób, posiada certyfikat ISO i współpracuje ze związkami zawodowymi. Od lat wspiera życie społeczne i kulturalne Gdyni – organizuje Święto Morza, wspiera szkoły, Dar Pomorza i rozwój sportów wodnych.

Dyrektorzy

Na czele urzędu stali kolejno:

Józef Poznański (1920–1932, 1945–1946), Stanisław Łęgowski (1932–1939), Tadeusz Wysoki (1946–1947), Franciszek Modrzewski (1947–1949), Waldemar Walas (1950–1965), Romuald Pietraszek (1966–1968), Zdzisław Łukasiewicz (1968–1976), Leszek Górecki (1976–1982), Hieronim Majek (1982–1990), Zbigniew Kostelecki (1990–1996), Paweł Czerwiński (1996–1999), Roman Kołodziejski (1999–2002), Andrzej Królikowski (2002, p.o. oraz od 2005) Igor Jagniszczak (2002–2005).

autor: Dawid Gajos (2025 r.)

Bibliografia:

Administracja morska w Gdyni w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry, działalność. Opracowanie zbiorowe, Wydawnictwo SDK, Warszawa 2022.

M. Kierzkowska, Historia Urzędu Morskiego w Gdyni, Urząd Morski w Gdyni, 22.03.2022, https://www.umgdy.gov.pl/instrukcja-bip/historia-administracji-morskiej-rp/ [dostęp: 05.12.2025]

Port Gdyński 1900–2025. Antologia tekstów Rocznika Gdyńskiego. Miejska Biblioteka Publiczna w Gdyni, 2025

J. Tymiński, Administracja morska w Gdyni w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry, działalność, „Dzieje Najnowsze” nr 51/3, 2019.