Żegluga Polska

Przedsiębiorstwo państwowe utworzone rozporządzeniem Rady Ministrów 13.05.1926 r. z siedzibą przy ul. Waszyngtona 44. Zajmowało się przewozem towarów masowych, żeglugą przybrzeżną i działalnością holowniczo-ratowniczą. W 1932 r. przekształcono je w spółkę akcyjną, której dyrektorem został Feliks Kollat. Od połowy 1944 r. Żegluga Polska znajdowała się pod zarządem GAL [Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe]. Po II wojnie światowej, w 1946 r. przedsiębiorstwo reaktywowano, istniało do 1964 r.

Historia

W listopadzie 1926 r. nabyto statki handlowe wybudowane we Francji w latach 1925-1926 i dlatego nazwane Francuzami: s/s Katowice, Kraków, Poznań, Toruń, Wilno.

Równocześnie powstawało w Gdyni przedsiębiorstwo państwowe. Minister Eugeniusz Kwiatkowski powołał tymczasową Radę Administracyjną, w skład której wchodzili: prezes Cyryl Ratajski (prezydent Poznania) oraz Gabriel Chrzanowski, Władysław Gieysztor, Antoni Olszewski, Julian Rummel i Mariusz Zaruski. Dyrektorem zarządzającym został 20.11.1926 r. inż. J. Rummel. Pierwszym urzędnikiem został Witold Butkis, wydział frachtowania objął Kazimierz Rothert, głównym buchalterem został Włodzimierz Tokarski. Nieco później doszli dwaj inspektorzy: inż. Aleksander Jezierski i kmdr Tadeusz Bramiński.

Głównym zadaniem tzw. Francuzów były przewozy towarów masowych, głównie węgla i rudy żelaza (w żegludze nieregularnej po Bałtyku i Morzu Północnym). W 1927 r. przedsiębiorstwo uruchomiło żeglugę przybrzeżną, w 1928 r. pobudowało pomost i przystań pasażerską w Gdyni oraz w Orłowie Morskim – w miejsce starego pomostu. W 1934 r. wybudowano nowe molo drewniane (430 m długości, 8 m szerokości) z przystanią dla statków w końcowej części.

17.03.1932 r. Żegluga Polska została spółką – na mocy ustawy o przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną (której 100% udziałów objął skarb państwa). Dyrektorem został dotychczasowy dyrektor Polbrytu Feliks Kollat, który odtąd łączył obie funkcje, w lutym 1939 r. powołany ponownie przez radę nadzorczą. Zastępcą został wówczas Stanisław Darski, prokury udzielono Włodzimierzowi Tokarskiemu i Zygmuntowi Zabokrzeckiemu.

Po wybuchu wojny Żegluga Polska wraz z armatorem Polbryt przeszły pod zarząd Polskiej Agencji Statków Parowych (Polish Steamship Agency) w Wielkiej Brytanii, a od połowy 1944 r. – pod zarząd GAL-u [Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe] w Londynie.

Po wojnie, 27.02.1946 r. firma została wpisana ponownie do rejestru. Siedziba – przy ul. Świętojańskiej 10 (budynek Polskiej Agencji Morskiej), potem – przy ul. Portowej 15 (budynek Bergtransu).

W miejsce przedwojennego zarządu ustanowiono przymusowego zarządcę państwowego – Tadeusza Tepera.

W 1946 r. na majątek firmy składały się statki: s/s Kraków, s/s Poznań, s/s Katowice, s/s Wilno, s/s Wisła, m/s Lechistan, m/s Lewiant, s/s Śląsk, s/s Hel, m/s Oksywie. Poza tym eksploatowane były na rachunek własny przydzielone spółce w 1944 r. amerykańskie statki tzw. K-Ships: Krosno, Kowel, Kutno i Kolno, przez cały 1946 r. charterowane były statki Elsy i Iwan z substytutami Violett i Borga. Eksploatowano także rewindykowany po wojnie s/s Toruń, rewindykowane holowniki własne: Tytan, Ursus, Wilk ex Jadwiga, Tur, holowniki przydzielone do eksploatacji, a będące własnością Skarbu Państwa: Czapla, Żbik z 1938 r., Pollux, Ryś, Elżunia. Przydzielono też spółce do eksploatacji statki gdańskie, stanowiące własność Skarbu Państwa: s/s Nysa z 1890 r. i s/s Rataj z 1906 r.

W 1946 r. uruchomiono linie: Gdynia – porty wschodniej Szwecji, Gdynia – porty zachodniej Szwecji, w sierpniu 1946 r. Gdynia – Bliski Wschód (Lewiant i Lehistan). Wznowiono również działalność holowniczo-ratowniczą. Zarządcą mianowany został Hilary Sarnecki, odwołany w 1950 r. na rzecz Stanisława Sierpińskiego. Od 1.01.1951 r. firma działalności eksploatacyjnej nie prowadziła, w 1953 r. wszystkie statki sprzedane zostały na rzecz Polskich Linii Oceanicznych i Polskiej Żeglugi Morskiej (wszystkie Francuzy przydzielone zostały Polskiej Żegludze Morskiej do Szczecina). Wykreślona z rejestru 1964 r.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)