Polskarob

Polskarob. Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Transportowe SA założono w 1927 r. w Gdyni. Spółka zajmowała się przeładunkiem i przewozem towarów, głównie eksportem węgla do Skandynawii. W latach 1927–1937 Polskarob zbudował nowoczesną flotę masowców Robur I–VIII, holowników i barek. Zainwestował też w infrastrukturę portową, m.in. wywrotnicę wagonową na Nabrzeżu Szwedzkim. Początkowo kapitał należał do niemieckiej firmy Effco, ale od połowy lat 30. XX w. głównym właścicielem został inż. Alfred Falter. Dyrektorem naczelnym Polskarobu był Napoleon Korzon.

Podczas II wojny światowej statki Polskarobu znalazły się pod zarządem brytyjskiej firmy William Cory, a flota A. Faltera brała udział w konwojach atlantyckich, transportując żywność i amunicję dla Wielkiej Brytanii.

W 1947 r. przywrócono spółce prawa majątkowe, jednak nie mogła wznowić działalności z powodu nacjonalizacji transportu morskiego. Jej nieruchomości przejęły instytucje państwowe i wojsko. Spółka stopniowo traciła majątek i została ostatecznie wykreślona z rejestru w 1972 r.

• 
  Molo Węglowe, tereny firmy Polskarob.
• 
  Statek Robur III należący do firmy Polskarob.
• 
  Molo Węglowe, nabrzeże Szwedzkie, place składowe węgla firmy Polskarob.
• 
  Wywrotnica wagonów i statek s/s Robur VI, nabrzeże Szwedzkie portu w Gdyni – pocztówka.

Powstanie i początki działalności (1927 r.)

Przedsiębiorstwo Polskarob. Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Transportowe SA, z kapitałem 1 mln zł powstało 16.11.1927 r. Przedmiot działalności: przeładunek i przewóz morzem towarów, eksport polskiego węgla, szczególnie do Skandynawii. Firma świadczyła także usługi portowe.

Założyciele: Robur. Związek Kopalń Górnośląskich w sp. z o.o. w Katowicach, Rybnickie Gwarectwo Węglowe w Katowicach, Gwarectwo Węglowe Charlotte w Katowicach, Friedenshütte SA w Nowym Bytomiu, Gwarectwo Waterloo Kopalnia Węgla Eminencja w Katowicach-Dębiu.

Członkami pierwszej rady nadzorczej byli: A. Falter, Karol Broda i dr Jan Lieber – z Katowic, dyr. Jerzy Kramsztyk z Warszawy i Wilhelm Rönström z Stokholmu.

Pierwsza siedziba biura mieściła się w domu Jacobiniego przy ul. Św. Jańskiej (obecnie Świętojańska).

Rozwój floty i infrastruktury (1927–1937)

9.05.1927 r. Robur podpisał umowę ze Skarbem Państwa, zobowiązując się uruchomić przed 1.05.1929 r. własne statki o łącznym tonażu nie mniejszym niż 10 tys. ton nośności. W końcu 1927 r. Polskarob zakupiło 2 masowce, w następnych 2 latach kolejne 2.

W 1929 r. zamontowano na, oddanym koncernowi Robur w 35-letnią dzierżawę, nabrzeżu Szwedzkim wywrotnicę wagonową, zdolną przesuwać się na odcinku 400 m wzdłuż nabrzeża, mogącą podnosić 30-tonowe wagony na wysokość 9 m i wysypać zawartość wprost do ładowni statków.

W 1930 r. zamówiono 2 nowe masowce w Szwecji. W 1933 r. firma świętowała załadowanie 10-milionowej tony węgla eksportowanego z Gdyni.

W 1937 r. Polskarob kupiło nowy masowiec w Wielkiej Brytanii i duży statek bunkrowy. Firma posiadała też 2 holowniki oraz barki węglowe. Wszystkie statki, czarno pomalowane węglowce, nosiły nazwę Robur (od I do VIII, Polskarob – statki).

Struktura własnościowa i zarząd

Naczelnym dyrektorem Roburu był inż. A. Falter. Początkowo kapitał był całkowicie obcy, stanowiąc własność berlińskiej firmy Effco, powiązanej z bankiem Warburga w Hamburgu. Z biegiem czasu coraz większym udziałowcem stawał się A. Falter, odkupując udziały od jedynej spadkobierczyni Emanuela Friendländera i ok.1935-1936 stał się pełnym właścicielem zarówno Robura jak i Polskarobu wraz z całą jego flotą. Dyrektorem naczelnym Polskarobu był N. Korzon.

Działalność społeczna i kulturalna

Firma odgrywała niemałą rolę w wspieraniu działań kulturalnych w mieście, m.in. była głównym sponsorem „Kuriera Bałtyckiego”.

Okres II wojny światowej (1939–1945)

W czasie II wojny polskie firmy żeglugowe uruchomiły w Londynie swoje biura, statkami Polskarobu zajmowała się angielska firma William Cory. W latach 1940-1945 funkcję dyrektora firmy okrętowej A. Faltera pełnił w Londynie Andrzej Cienciała.

Nazwy statków małej floty A. Faltera, transportujące żywność i amunicję z Ameryki Północnej do Wielkiej Brytanii, zmieniono wg klucza związanego z sienkiewiczowską Trylogią; statki te i ich załogi zapisały się złotymi zgłoskami w historii Polskiej Marynarki Handlowej.

Lata powojenne i likwidacja spółki (1945–1972)

Po wojnie postanowieniem Sądu Grodzkiego 31.05.1947 r. przywrócone zostało posiadanie przedsiębiorstwa handlowego i jednocześnie prawa dzierżawne oraz prawa własności majątku ruchomego, jednak podjęcie działalności podstawowej było niemożliwe z powodu upaństwowienia transportu morskiego. Przedstawiciele spółki zajmowali się administrowaniem nieruchomościami lub ich zbyciem. Nie było to łatwe.

W kwietniu 1945 r. firmowy budynek przy ul. Korzeniowskiego 6/10 zajął Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, willę N. Korzona przy ul. Korzeniowskiego 8/10 Informacja Wojskowa Marynarki Wojennej i Dowództwo Marynarki Wojennej, willa przy ul. Beniowskiego 8 – została zajęta przez lokatorów i przekazana nieodpłatnie Skarbowi Państwa. Plac o powierzchni 1 tys. 620 m² przy ul. Jana z Kolna 8-10 udziałowcy obiecali sprzedać Ławicy, ale teren ten zajęła MW [Marynarka Wojenna] i kupiła go dopiero w 1969 r., po cenie ustalonej w trybie przewidzianym w ustawie wywłaszczeniowej.

W 1961 r. korzystnie udało się sprzedać tylko 2 domy w osiedlu marynarzy na Witominie (ul. Boh. Getta Warszawskiego). Nieruchomości przy ul. Lipowej została zajęta pod kwaterunek. Ostatecznie spółka została wykreślona z rejestru sądowego w 1972 r.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)