Ochrona zdrowia
Wraz z decyzją o budowie portu, wynikającym z niej dynamicznym rozwojem miasta i napływem ludności rozpoczął się w Gdyni proces budowania systemu ochrony zdrowia dostosowanego do gospodarczej specyfiki regionu mocno związanej z morzem. Pod koniec lat 20. XX w. powstają w Gdyni m.in. Ambulatorium Portowe, Ambulatorium Kolejowe i Zakład Kwarantannowy; w 1932 r. – Szpital Marynarki Wojennej, a w 1939 r. – Instytut Higieny Morskiej i Tropikalnej.
Odbudowa wszystkich struktur miejskich po wojnie to drugi etap intensywnego rozwoju szeroko rozumianej ochrony zdrowia. Powstają wtedy Ubezpieczalnia Społeczna, Morski Urząd Zdrowia i Garnizonowy Szpital Marynarki Wojennej, wznawia działalność Instytut Higieny Morskiej i Tropikalnej, otwarte zostają Szpital Epidemiczny i Przychodnia Specjalistyczna.
Zamieszczone poniżej kalendarium przedstawia najważniejsze wydarzenia z zakresu ochrony zdrowia od 1912 r. do lat 90. XX w.
1912
Od 1912 r. przyjeżdżał do Gdyni 2 razy w tygodniu dr Franciszek Panek z Wejherowa, aby na prośbę ss. wincentek leczyć mieszkańców wsi.
Początek lat 20. XX w.
Od początku lat 20. razem z nim przyjeżdżał dr Janowitz, przyjmowali w gabinecie Antoniego Małeckiego – właściciela założonej w 1922 r. apteki Pod Gryfem.
1922-1923
Na przełomie 1922/1923 na stałe sprowadził się pierwszy lekarz – Bronisław Skowroński – i przez kilka lat współtworzył system ochrony zdrowia, pełniąc funkcje lekarza powiatowego, portowego i Kasy Chorych.
1927
Zaczęły działać stacje opieki nad matką i dzieckiem.
1928
Powstał Szpital Sióstr Miłosierdzia, rozbudowany w 1938 r. w nowoczesny gmach szpitalny. We wrześniu powołano stację Pogotowia Ratunkowego.
1929
Otwarto przychodnię przeciwweneryczną, ruszył Miejski Szpital Zakaźny, uruchomiono prywatną Lecznicę Nadmorską i rozpoczęto budowę Zakładu Kwarantannowego wchodzącego w skład sanitariatu portowego, a na przełomie 1929/1930 ruszyły Ambulatorium Portowe i Ambulatorium Kolejowe. W 1929 r. lekarzy było 15, w tym 4 specjalistów. Zdecydowana większość prowadziła własne gabinety, w których przyjmowani byli pacjenci w ramach ubezpieczeń z Kasą Chorych.
1931
W Gdyni odbył się Zjazd Higienistów Polskich Miast i Wsi, który wytyczył kierunki rozwoju portowej służby zdrowia. W myśl tych wskazań rozwinął się sanitariat portowy. Otwarta została przychodnia przeciwgruźlicza.
1932
Na Oksywiu otwarto Szpital Morski Marynarki Wojennej przeznaczony dla wojskowych i ich rodzin.
1934
Połączono przychodnię przeciwgruźliczą z przychodnią weneryczną w Ośrodek Zdrowia na Grabówku.
1936
Do wykończonych budynków Zakładu Kwarantannowego przeniósł się Miejski Szpital Zakaźny i otwarto drugą w Gdyni przychodnię przeciwweneryczną, przeznaczoną wyłącznie dla marynarzy.
1937
Ruszyła Poradnia dla Schorzeń Płuc dla całego regionu, działały poradnie dentystyczna, eugeniczna i sportowa, przybyła filia Państwowego Zakładu Higieny (laboratorium obsługujące miasto i żeglugę).
1938
Oddano do użytku Ośrodek Zdrowia w Małym Kacku.
1939
Filia Państwowego Zakładu Higieny została w przekształcona w Instytut Higieny Morskiej i Tropikalnej. W 1939 r. było w Gdyni 80 lekarzy, 22 dentystów i 54 akuszerki.
1939-1945
Okupacyjny Urząd Zdrowia w Gdyni ogłosił 14.10.1939 r. listy polskich lekarzy, farmaceutów oraz pielęgniarek i położnych, określając kryteria ich dalszej przydatności. Lista pierwsza opatrzona została zdaniem: „Lekarze z poniższej listy są zbędni i mogą być ewakuowani”, i zawierała 14 nazwisk, m.in. dr Aleksandra Brodniewicza, dr Maurycego Walczaka, dr Heleny Pokutyńskiej. Na osobnej liście znaleźli się lekarze „koniecznie potrzebni dla zabezpieczenia ludności, która tutaj pozostaje”, m.in. dr Augustyn Dolatkowski, dr Tadeusz Gerwel, dr Henryk Cetkowski, dr Wiktor Janusz, dr Alfons Modrzejewski. Inne listy dotyczyły położnych, m.in. z Orłowa, które „były zbędne i należało je wysiedlić razem z mieszkańcami”, z kolei niemiecki lekarz miejski prosił o pozostawienie położnych w dzielnicach Grabau, Kielau, Ciessau, Oblusch i Oxhöft jako niezbędnych „do zabezpieczenia cywilów, których liczba wzrośnie w związku z ewakuowaniem tam mieszkańców Orłowa”. Inne listy obejmowały aptekarzy („Poniżej wymieniony personel nie jest nam w gdyńskich aptekach potrzebny. Może zostać ewakuowany z miejsc zamieszkania”). Wśród personelu potrzebnego wymieniony został pomocnik farmaceutyczny Alfons Jereczek. Ostatnia lista zawierała 27 nazwisk osób medycznego personelu pomocniczego, „który jest pilnie potrzebny i musi być zwolniony z ewakuacji”. W 1940 r. kryteria uległy zmianie i większość lekarzy wyjechała do Generalnego Gubernatorstwa.
1945
W 1945 r., gdy jeszcze trwały walki, gdyńscy lekarze i pielęgniarki przejęli opuszczone przez Niemców stanowiska sanitarne. Dr Franciszek Neuman uruchomił punkt sanitarny na Grabówku (w piwnicach budynku Funduszu Pracy przy ul. Morskiej 89), na Oksywiu punkt wraz z izbą chorych zorganizował 3.04.1945 r. dr Jerzy Gerlee.
Pierwszą uruchomioną lecznicą był szpital przy pl. Kaszubskim. 28.03.1945 r. organizacją pracy szpitala, a także miejskiej administracji medycznej zajęli się dr A. Dolatkowski i dr W. Janusz. Dolatkowski, mianowany kierownikiem Wydziału Zdrowia, z pomocą wolontariuszy organizował transport i opiekę nad rannymi oraz kolumny sanitarne z zadaniem grzebania zwłok.
Referat Opieki Społecznej uruchamiał domy noclegowe, schroniska dla dzieci oraz dożywianie, obejmując już w czerwcu 1945 r. ok. 4500 osób.
30.03.1945 r. przybył do Gdyni Kazimierz Bryja z delegacją Zarządu Głównego PCK [Polski Czerwony Krzyż] i w domu przy ul. Świętojańskiej 120 zorganizował kuchnię, izbę chorych i pogotowie ratunkowe. Kolejne punkty PCK powstały w Orłowie (zorganizowany przez dr Jerzego Duszyńskiego), Chyloni (Olszewska) i Witominie.
W pierwszych dniach kwietnia 1945 r. przyjechali lekarze przysłani przez wiceministra zdrowia dr Jerzego Morzyckiego. W grupie tej, nazwanej „czołówką przyfrontową”, znaleźli się m.in. Zdzisław Teisseyre, Jerzy i Marian Krzyżanowscy, Tadeusz Przyborowski, Bolesław i Włodzimierz Hryniewieccy oraz Stefan Michalak.
4.04.1945 r. przy ul. Starowiejskiej 50 zorganizowano ambulatorium z poradniami: internistyczną, skórno-weneryczną i przeciwgruźliczą (organizatorami i lekarzami ambulatorium byli dr Przyborowska, dr M. Krzyżanowski i A. Dolatkowski).
Pierwszą dużą przychodnią z podstawowymi i specjalistycznymi poradniami był Ośrodek Zdrowia nr 1 przy ul. 10 Lutego 39 (hotel Confort). Organizatorem był dr J. Neuman.
23.04.1945 r. wrócił do Gdyni Augustyn Jeka i został mianowany dyrektorem Ubezpieczalni Społecznej, której administracja zajęła się restaurowaniem i uruchamianiem przedwojennego stanu posiadania, a przede wszystkim organizacją ubezpieczeń społecznych. Już w kwietniu 1945 r. rozpoczęła udzielanie świadczeń i rejestrację rencistów. Pierwszą instytucją medyczną uruchomioną przez Ubezpieczalnię Społeczną, przy współudziale Morskiego Urzędu Zdrowia, było Ambulatorium Portowe z Pogotowiem Ratunkowym oraz gabinety zabiegowe i fizykoterapeutyczne przy ul. 3 Maja 22/24.
W kwietniu 1945 r. na Grabówku przy ul. Morskiej 89 i 91 powstał Polowy Szpital Ewakuacyjny Armii Radzieckiej, przejęty 20.11.1945 r. przez Wojsko Polskie, na bazie którego utworzono Garnizonowy Szpital Marynarki Wojennej.
1945-1947
Uruchomiono Ośrodek Zdrowia nr 3 w Orłowie, nr 4 na Obłużu, nr 2 na Grabówku i nr 5 w Chyloni.
Teren objęty działalnością Ubezpieczalni Społecznej podzielony został na rejony lekarskie, w 1947 r. zatrudniające 30 lekarzy rejonowych, 32 specjalistów, 24 lekarzy dentystów oraz położne udzielające pomocy w domach.
Charakterystyczne dla opisywanego okresu było organizowanie przy każdym ośrodku zdrowia poradni przeciwgruźliczych (także dla dzieci) i przeciwwenerycznych (liczne zachorowania z powodu rzeżączki w związku z obecnością w mieście znacznej liczby wojskowych przybrały charakter endemiczny).
Wznowiono działalność poradni przeciwjagliczej oraz Stacji Opieki nad Matką i Dzieckiem z kuchnią mleczną (pierwsza z inicjatywy dr Zbigniewa Kajkowskiego w Ośrodku Zdrowia przy ul. 10 Lutego).
1946
Działalność wznowił Instytut Higieny Morskiej i Tropikalnej jako jednostka Akademii Lekarskiej w Gdańsku pod nazwą Instytut Medycyny Morskiej.
1947
Ubezpieczalnia Społeczna oddała nowo wybudowaną część budynku Przychodni Specjalistycznej przy ul. Kwiatkowskiego (obecnie ul. Armii Krajowej).
1948
Otwarto na Grabówku przy ul. Emigracyjnej 1 (obecnie ul. Curie-Skłodowskiej) szpital epidemiczny (Szpital Specjalistyczny im. Kazimierza Dłuskiego), odciążając z przypadków zakaźnych Szpital Miejski (na którego terenie od 1945 r. w barakach mieścił się oddział zakaźny).
1951-1956
Powstały dzielnicowe ośrodki zdrowia: w 1953 r. w Wielkim Kacku, w 1955 r. na Wzgórzu Nowotki (obecnie ul. św. Maksymiliana), w 1956 r. w Orłowie i Cisowej, a także ambulatoria przyzakładowe (w 1952 r. było ich 8).
Na początku lat 50. XX w. siostry zakonne zostały zwolnione, kaplica zamknięta, krzyże ze ścian szpitalnych pozdejmowane, zaczęły się wykłady i odprawy ideologiczne dla personelu.
W 1953 r. ogłoszona została nowa polityka zdrowotna oparta na doświadczeniach Związku Radzieckiego. Polegała na zespoleniu lecznictwa zamkniętego z otwartym w ośrodkach zdrowia i nadzorujących je przychodniach rejonowych. Przychodnie rejonowe całego miasta składały się na obwód lekarski z obwodową przychodnią specjalistyczną, w skład której wchodziły wszystkie specjalności lekarskie łącznie z zakładami diagnostycznymi. Obwodowa przychodnia specjalistyczna powiązana była ściśle ze szpitalem. Ordynatorzy oddziałów szpitalnych byli jej konsultantami, a lekarze szpitala zmieniali się z lekarzami przychodni (trwało to do 1973 r., gdy utworzono zakłady opieki zdrowotnej).
Społeczne placówki służby zdrowia uzyskają fachowe siły lekarskie i dentystyczne przez konsekwentnie prowadzoną akcję likwidacji chałupnictwa, które zlikwiduje w roku bieżącym liczby prywatnych gabinetów lekarskich czynnych jeszcze w roku ubiegłym (z sesji Miejskiej Rady Narodowej 14.11.1952 r.).
W 1951 r. powstała Lekarska Spółdzielnia Pracy – jedyna dopuszczalna wówczas forma praktykowania prywatnego. W tym samym roku zlikwidowano Ubezpieczalnię Społeczną. Jej funkcję przejął Zakład Lecznictwa Pracowniczego, od 1952 r. wchodzący w skład państwowej służby zdrowia.
1957
Działalność rozpoczął Szpital Morski im. PCK.
1973
Powstały 2 zakłady opieki zdrowotnej scalające wspólną administracją poszczególne zakłady ochrony zdrowia. W skład ZOZ [Zakład Opieki Zdrowotnej] nr 1 wchodziły: Szpital Miejski, Oddział Chorób Płuc Szpitala Zakaźnego na Grabówku, 12 przychodni rejonowych, Apteka Darów, Laboratorium Diagnostyki Mikrobiologicznej na Grabówku, Dział Pomocy Doraźnej na Obłużu oraz Gminny Ośrodek Zdrowia w Kosakowie. W skład ZOZ nr 2 wchodziły: Szpital Morski im. PCK, 7 przychodni rejonowych, Dział Pomocy Doraźnej przy ul. Żwirki i Wigury, Zakład Rehabilitacji i Dom Opieki Społecznej.
1985
W nowym budynku Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej otwarto Klinikę Chorób Wewnętrznych, Zawodowych i Tropikalnych.
Po 1990
Zaczęła się decentralizacja władzy. Uchwałą Rady Miasta 20.01.1991 r. po raz pierwszy wprowadzono zapis zobowiązujący przychodnie do liczenia kosztów. Gdynia pierwsza w kraju zlikwidowała strukturę ZOZ-ów (wzorowały się na niej Kraków, Wrocław, Szczecin i Poznań). Następnie przyjęta została uchwała o konkursach na wszystkie stanowiska kierownicze w gdyńskich zakładach społecznej służby zdrowia. ZOZ-y przekształciły się w SPZOZ-y [Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej]. Gmina stała się organem założycielskim dla lecznictwa otwartego (do 1993 r. także dla obydwu szpitali), decydując o rodzaju usług świadczonych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.
W 1993 r. Szpital Miejski (ZOZ nr 1) oraz Szpital Morski im. PCK (ZOZ nr 2) zaprzestały administrowania poszczególnymi przychodniami. Pierwszą samodzielną placówką stała się Miejska Stacja Pogotowia Ratunkowego. SPZOZ-y podpisały kontrakty z Kasą Chorych.
Od 1992 r. redukowano, następnie likwidowano przychodnie międzyzakładowe, a od 1.03.2001 r. placówki lecznictwa otwartego w Gdyni zaczęły działać w nowych ramach prawnych jako NZOZ-y [Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej]. W 1996 r. powstał pierwszy prywatny szpital Clinica Medica.
autorzy: Andrzej Kolejewski, Marcin Szerle (2006 r.)
