Towarzystwo Polsko-Francuskie
Towarzystwo Polsko-Francuskie w Gdyni powstało w 1936 r., z inicjatywy konsula Francji i lokalnych działaczy, by promować współpracę kulturalną między Polską a Francją. Organizowało kursy językowe, wykłady i wydarzenia kulturalne. Po wojnie reaktywowane w 1946 r., pozostało aktywne mimo upadku podobnych organizacji w kraju. Od lat 60. ponownie się ożywiło, prowadząc działalność edukacyjną i kulturalną, a także współpracując z Francją. Działało nieprzerwanie dzięki zaangażowaniu lokalnych liderów i zmieniających się prezesów.
Historia
Konsul Francji Xavier Gauthier oraz wicekomisarz rządu inż. Włodzimierz Szaniawski „pragnąc stworzyć na terenie Gdyni ognisko kulturalnego zbliżenia polsko-francuskiego”, zaprosili kilkudziesięciu obywateli miasta na spotkanie założycielskie towarzystwa polsko - francuskiego w dniu 24.09.1936 r. w sali posiedzeń Rady Miejskiej.
Pierwszym prezesem był W. Szaniawski, sekretarzem generalnym Omer Neveux (publicysta francuski, dyrektor Alliance Française), wiceprezesami: Maria Róża Frankowska, inż. Tadeusz Wenda i Renata Maria Sobańska. Członkami Zarządu: Claude Rabaud (dyr. Konsorcjum Francusko-Polskiego dla Budowy Portu w Gdyni, Leon Tomaszewski, Mikołaj Arciszewski, skarb. Martial Certoux (dyr. Banku Francusko-Polskiego w Gdańsku); zastępcami członków: Dembińska, Józef Wierusz – Kowalski (konsul honorowy Republiki Peru), inż. arch. Stanisław Filipkowski. Komisja rewizyjna: Władysław Grabowski, Jerzy Hildt, z-ca Franciszek Linke. Sąd Koleżeński: Leon Najman Mirza – Kryczyński, Jan Dereziński, Julian Rummel. Siedziba – ul. Świętojańska 72.
Stowarzyszenie zrzeszało blisko 80 osób, głównie inżynierów, bankowców, urzędników zaangażowanych przy budowie portu i miasta. Towarzystwo było wspierane przez Ambasadę Francji w Polsce, Bank Francusko-Polski Oddz. w Gdyni i Konsorcjum Francusko – Polskie dla Budowy Portu w Gdyni. Uroczyste poświęcenie siedziby towarzystwa (18.11.1936 r., ks. Teodor Turzyński) było wydarzeniem kulturalnym miasta – z udziałem ponad 100 gości, w tym komisarza rządu Franciszka Sokoła i znanej śpiewaczki Julii Gorzechowskiej (koncert pieśni francuskich i polskich).
Od 15.10 1936 r. w siedzibie Towarzystwa rozpoczęto kursy języka francuskiego oraz odczyty o literaturze francuskiej (w środy i piątki), działał też klub, służący życiu towarzyskiemu członków stowarzyszenia. Od 30 listopada 1936 r. organizowane były odczyty (co dwa tygodnie – w poniedziałki), 3.12.1936 r. uruchomiono bibliotekę. Od marca 1937 r. rozpoczęły się wykłady, m. in. z udziałem wykładowców Instytutu Francuskiego w Warszawie. Kilka wykładów miał prezes Stowarzyszenia – W. Szaniawski.
Towarzystwo przystąpiło do Federacji Stowarzyszeń Polsko-Francuskich w Polsce, z którego otrzymywało książki do biblioteki.. Od 1938 r. współpracowało z Liceum Handlowym, organizując kursy j. francuskiego dla uczniów. Popularyzowało współpracę gospodarczą Polski i Francji – m. in. rozpowszechniało materiały promocyjne Francusko-Polskiego Towarzystwa Kolejowego.
Po wojnie w reaktywowanie działalności włączył się konsul André Deltour i Kazimierz Bryja – prezes Polskiego Czerwonego Krzyża w Gdyni. Pierwsze zebranie odbyło się 13.02.1946 r. w lokalu Ligi Morskiej przy ul. Eugeniusza Kwiatkowskiego (7 osób), następne – w lokalu Stronnictwa Demokratycznego przy ul. Świętojańskiej 34.
W 1946 r. było 60 członków, przewodniczącym został prezes Sądu Okręgowego w Gdyni Kazimierz Olszewski, sekretarzem Janina Ruszczyńska, członkami honorowymi konsul Delatur i prezydent miasta Henryk Zakrzewski. W 1954 r., po śmierci Zofii Nałkowskiej – prezesa Zarządu Głównego – nastąpiło całkowite wymieranie działalności, tylko towarzystwo w Gdyni pozostało jedynym aktywnym klubem w Polsce.
Po wizycie Charles’a de Gaulla w 1967 r. atmosfera polityczna w kraju zaczęła sprzyjać towarzystwu, nastąpiło ożywienie stosunków gospodarczych, naukowych i kulturalnych. W tym czasie było jednym z nielicznych ośrodków na Wybrzeżu, organizującym kursy językowe, wycieczki turystyczne poprzez regiony Francji, spotkania i imprezy kulturalne poświęcone dorobkowi intelektualnemu i kulturowemu Francji oraz prowadzącym wymianę z organizacjami sympatyzującymi z Polską we Francji.
Prezesi: Włodzimierz Szaniawski 1936-1939, Kazimierz Olszewski 1946-1947, Kazimierz Bryja 1947-1948, Jan Morze 1948-1951, Włodzimierz Egiersdorf 1951-1958 i 1960-1964, Leon Zatoń 1958-1960, Marian Koperski 1964-1976, Marian Siekowski 1976-1980, Mieczysław Krupa 1981-1982 i 1992-1997, Antoni Duchnowski 1983-1986, Zbigniew Głowiak 1987-1991, Łucja Głogowska od września 1997 r. Siedziba ul. Starowiejska 54/4
autor: Ryszard Toczek (2006 r.)
