Kryczyński Leon
Leon Najman-Mirza Kryczyński (1887–1939) – polski Tatar, prawnik, historyk, działacz społeczny i polityczny. Aktywny uczestnik życia politycznego w Rosji i Azerbejdżanie po rewolucji październikowej. Po powrocie do Polski w 1920 r. działał na rzecz społeczności muzułmańskiej i tatarskiej, był sędzią i wiceprezesem sądów okręgowych w Zamościu i Gdyni. Założył Muzeum Tatarskie i archiwum, redagował „Rocznik Tatarski”, propagował kulturę polską za granicą. W 1939 r. aresztowany przez Niemców i zamordowany w Piaśnicy. W 2018 r. pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego za zasługi dla Polski.
Życiorys
Urodził się 25.09.1887 r. w Wilnie (protoplastą Kryczyńskich był Najman, spokrewniony z dynastią Złotej Ordy, który przybył na Litwę w początkach XV wieku i był jednym z walecznych uczestników bitwy grunwaldzkiej. Nazwisko Kryczyński pochodzi od wsi Kryczyn w powiecie orszańskim, nadanej synowi Najmana w 1440 r.).
Studia prawnicze ukończył w Petersburgu w 1911. W czasie rewolucji październikowej został prezesem Klubu Muzułmańskiego Petrogradu, a w okresie istnienia tzw. Republiki Azerbejdżańskiej piastował szereg odpowiedzialnych stanowisk w jej rządzie.
Do Polski wrócił w 1920 r. i zgodnie ze swoją pasją rozwinął ożywioną działalność naukową i społeczną w młodym ruchu muzułmańskim Polski, równocześnie pracując w sądownictwie. Muzułmanie polscy zawdzięczali mu powstanie kilku własnych instytucji w Wilnie, w 1931 r. został kustoszem założonego przez siebie archiwum, gromadzącego materiały źródłowe z dziejów tatarszczyzny. Z jego inicjatywy powstało w 1929 r. Muzeum Tatarskie (zgromadził unikatowe w skali światowej tatarskie zabytki piśmiennicze: teksty w języku polskim bądź białoruskim zapisane alfabetem arabskim szafranem na pergaminie – co się z nimi stało, nie wiadomo) , był redaktorem naczelnym „Rocznika Tatarskiego”, prowadząc także ożywioną działalność publicystyczną.
Jeżdżąc często po całej Europie zachodniej, propagował wiedzę o Polsce i polskiej literaturze, za co został uhonorowany w 1936 r. Srebrnym Wawrzynem Akademickim przez Polską Akademię Literatury ( odebrał go z rąk Wacława Sieroszewskiego). W 1932 r. został mianowany wiceprezesem Sądu Okręgowego w Zamościu.
W 1935 r. otrzymał nominację na wiceprezesa Sądu Okręgowego w Gdyni. Zamieszkał przy ul. Świętojańskiej 44 (w mieszkaniu tym była także siedziba kolegium redakcyjnego „Rocznika tatarskiego” oraz Rady Centralnej Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów, której prezesem został w 1938 r.). Zasłużył się miastu współuczestnicząc w najistotniejszych przedsięwzięciach natury kulturalnej i społecznej; w 1936 r. Komisariat Rządu powierzył mu zaszczytną rolę przewodniczącego Komitetu Obywatelskiego obchodu 10-lecia urzędowania prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, prof. Ignacego Mościckiego. W 1939 r. został przewodniczącym Koła Sądowego Ligi Morskiej i Kolonialnej.
Aresztowany przez Niemców 27.09.1939 r., rozstrzelany został w lasach Piaśnicy. Jego symboliczny grób jest na Cmentarzu Żołnierzy Polskich w Redłowie. 17.09.2005 r. na budynku przy ul. Świętojańskiej 44 została uroczyście odsłonięta poświęcona mu tablica.
autorka: Wiesława Kwiatkowska (2006 r.)
