Wenda Tadeusz

Wenda Tadeusz Apolinary (1863-1948). Polski inżynier, twórca projektu portu w Gdyni. W 1920 r. na zlecenie Departamentu Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przyjechał na odzyskane Pomorze, by zbadać możliwości wykorzystania przez Polskę portu gdańskiego oraz wybrać miejsce na nowy port. Wskazał Gdynię jako najlepszą lokalizację, przygotował projekt i przez wiele lat nadzorował inwestycję. Miał decydujący wpływ na ostateczny kształt portu gdyńskiego.

• 
  Portret Tadeusza Wendy.
• 
  Biuro Budowy Portu przy ul. Waszyngtona w Gdyni.
• 
  Inż. Tadeusz Wenda ze współpracownikami przed barakiem Konsorcjum Francusko-Polskiego.
• 
  Zwiedzanie portu: Edward Kwiatkowski i Tadeusz Wenda.

Życiorys

Tadeusz Wenda urodził się w Warszawie 23.07.1863 r., jego ojciec był urzędnikiem Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego. Gimnazjum ukończył w Warszawie, gdzie w 1883 r. rozpoczął studia na Wydziale Matematycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Postępując zgodnie z przyjętymi ówcześnie normami, wystąpił do Departamentu Heroldii Senatu Rządzącego o uznanie go za szlachcica dziedzicznego, co nastąpiło na mocy decyzji Senatu z 3.11.1880 r. (rodzina Wendów, z której pochodził, pieczętowała się herbem Wendt od 1590 r.). W 1884 r. odbył przeszkolenie wojskowe w pospolitym ruszeniu. W 1885 r. podjął studia w Instytucie Inżynierów Komunikacji w Petersburgu, w 1890 r. uzyskał dyplom inżyniera.

Budowniczy kolei i mostów w Rosji

Decyzją ministra komunikacji został w 1890 r. zatrudniony na linii kolejowej muromsko-kazańskiej. Przez wiele lat pracował jako inżynier Ministerstwa Komunikacji przy budowie linii kolejowych i mostów na terenie Rosji.

W 1904 r. przeszedł do prywatnej firmy inż. Piercowa, gdzie prowadził prace przy budowie portu w Windawie i rozbudowie portu w Rewlu (Tallinie). Do resortu przyjęto go ponownie w 1907 r. i do 1914 r. nadzorował prace nad budową portu w Rojen koło Rygi. W 1911 r. ożenił się, mając 47 lat.

Praca dla Warszawy

Po wybuchu I wojny światowej przyjechał w listopadzie 1914 r. do Warszawy i stawił się do dyspozycji władz miasta, przez cały okres wojny pracował na rzecz różnych instytucji samorządowych: jako opiekun honorowy Sekcji Pracy Komitetu Obrony m. Warszawy, w 1917 r. jako pracownik magistratu przy odwadnianiu bagien na Nowym Bródnie. W grudniu 1918 r. był zatrudniony w dozorze portów jako inspektor. Do marca 1920 r. był nieetatowym naczelnikiem wydziału w Ministerstwie Robót Publicznych.

Potem oddelegowany do Departamentu Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wojskowych i mianowany kierownikiem Sekcji Technicznej Wydziału Budowy Portów. Z racji doświadczenia zawodowego był jednym z najbardziej cenionych specjalistów w zakresie budowy portów, aktywnie uczestniczył w dyskusjach i przygotowaniach do przejęcia wybrzeża morskiego.

„Ojciec” portu w Gdyni

Wiosną 1920 r. na zlecenie Departamentu dla Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przyjechał na odzyskane Pomorze. Powierzono mu misję zbadania możliwości wykorzystania przez Polskę portu gdańskiego (i jego ewentualnej rozbudowy) oraz wyboru miejsca budowy nowego portu polskiego. Z tego pobytu przygotował memoriał omawiający szczegółowo warunki hydrograficzne wybrzeża i uzasadniający wybór Gdyni jako miejsca lokalizacji portu.

W ciągu kilku miesięcy 1921 r. przygotował przyjęty do realizacji projekt budowy portu pomocniczego znanego pod nazwą Tymczasowy Port Wojenny i Schronisko dla Rybaków. Prace nad nim, nadzorowane przez T. Wendę, rozpoczęły się w 1921 r., jeszcze przed podjęciem uchwały o budowie portu, a zakończyły 29.04.1923 r. Jednocześnie w 1921 r. przygotowywał koncepcję portu właściwego o zdolności przeładunkowej 6 mln t.

Zaczynając prace nad budową portu w Gdyni, inż. T. Wenda miał 57 lat. Następne 17 lat poświęcił realizacji tego zadania. Od początku stał na czele zespołu ludzi, którzy port budowali. Zakres kompetencji i obowiązków naczelnika Biura Budowy był bardzo duży – był przedstawicielem rządu podległym bezpośrednio Ministerstwu Przemysłu i Handlu. Pozostał na tym stanowisku do stycznia 1931 r., gdy w wyniku przekształceń w Urzędzie Morskim utworzony został Wydział III Techniczno-Budowlany i został jego naczelnikiem. Początkowo wynajmował pokoje w różnych willach, w 1930 r. zamieszkał w Biurze Naczelnika Budowy Portu przy ul. Waszyngtona 37, gdzie miał mieszkanie służbowe.

Pozycja T. Wendy jako autora koncepcji i naczelnika budowy portu w Gdyni jest bezdyskusyjna. Zaangażowany w to dzieło od początku, przez wszystkie fazy powstawania, miał decydujący wpływ na jego ostateczny kształt. Publikował materiały dotyczące historii budowy portu w Gdyni w czasopismach fachowych i innych wydawnictwach.

Po przejściu na emeryturę w 1937 r. zamieszkał w Komorowie pod Warszawą, był stałym radcą technicznym w Departamencie Morskim Ministerstwa Przemysłu i Handlu. Po II wojnie światowej ze względu na zły stan zdrowia nie mógł włączyć się w prace nad odbudową portu w Gdyni, był jednak w kontakcie z dawnymi współpracownikami zatrudnionymi w Biurze Odbudowy Portów.

Zmarł w Komorowie 8.09.1948 r. Został pochowany na cmentarzu na warszawskich Powązkach.

Medale i odznaczenia

Miarą uznania, jakim się cieszył, było przyznanie mu wielu odznaczeń państwowych w Polsce i za granicą. Były to m.in.: Brązowy Medal za Długoletnią Służbę, Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości w 1928 r., Krzyż Oficerski w 1928 r., Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski w 1937 r., Medal XV-lecia Odzyskania Morza, wysokie odznaczenie duńskie – order Dannebroga, francuska Legia Honorowa.

autorka: Dagmara Płaza-Opacka (2006 r.)