Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie

Kontynuator Zrzeszenia Kaszubskiego i Zrzeszenia Kociewskiego, które w 1964 r. połączyły siły i przyjęły obecną nazwę. Od początku istnienia organizacji aktywnie działa oddział w Gdyni, którego pierwszym przewodniczącym był Alfons Jereczek. Od 1994 r. oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Gdyni przyznaje Medal im. Antoniego Abrahama, zwany Srebrną Tabakierą Abrahama. Wyróżnił nim już kilkadziesiąt osób i instytucji działających na rzecz Kaszub i Pomorza.

Klub Kaszubski w Gdyni

Pierwszą próbę utworzenia stowarzyszenia kaszubskiego na Pomorzu podjęto w Gdyni. Pod koniec 1928 r. grupa Kaszubów z Franciszkiem Grzegowskim i Teodorem Miotkiem – w proteście przed usunięciem ze stanowiska burmistrza Augustyna Krauzego i w obawie przed wprowadzeniem rządów komisarycznych – zorganizowała Klub Kaszubski. Jego celem miało być „skupienie wszystkich narodowo uświadomionych warstw ludności kaszubskiej i czuwanie nad jej potrzebami pod względem kulturalnym, gospodarczym i zawodowym” (statut). Inicjatywa nie spotkała się jednak z zainteresowaniem Kaszubów i upadła.

Zrzeszenie Kaszubskie

W czasie II wojny światowej lud kaszubski poniósł szczególnie bolesne straty (Stutthof, Piaśnica), piękne karty zapisał Gryf Pomorski. Po wojnie klimat był nieprzyjazny dla Kaszubów, władze odsuwały ich od pełnienia odpowiedzialnych funkcji w radach narodowych, urzędach i instytucjach. Odbierano im ziemię, źle ją klasyfikując, rujnując zamożne i rentowne gospodarstwa.

2.12.1956 r. na walnym zjeździe działaczy kaszubskich w Gdańsku powołano do życia Zrzeszenie Kaszubskie. Zarząd Główny podjął uchwałę o powstawaniu komitetów organizacyjnych oddziałów Zrzeszenia.

Gdyński oddział Zrzeszenia

12.12.1956 r. odbyło się zebranie gdyńskich działaczy kaszubskich, na którym powołano Zarząd Oddziału Zrzeszenia Kaszubskiego w Gdyni i wybrano jego członków. Przewodniczącym został Alfons Jereczek, jego zastępcami Henryk Łukowicz i Jan Skwiercz, sekretarzem Rajmund Bolduan, a skarbnikiem Alfons Płotka. Członkowie: Augustyn Jeka, Jan Grubba, Paweł Szefka, Leon Roppel, Władysław Prądzyński i Jan Spretka.

Odtąd Gdyński Oddział Zrzeszenia Kaszubskiego (przekształconego w 1964 r. w Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie) dzielił dole i niedole całego stowarzyszenia, współuczestnicząc w szerzeniu kultury kaszubsko-pomorskiej, kształtowaniu poczucia dumy z wkładu Pomorza i Kaszub w historię kraju, pobudzaniu inicjatywy dla wszechstronnego rozwoju gospodarczego, społecznego i kulturalnego regionu.

Jednak po Październiku ‘56 klimat sprzyjający działalności organizacji pozarządowych nie trwał długo. Zrzeszenie poddawano coraz ściślejszej kontroli partyjno-administracyjnej: narzucanie zarządu i paraliżowanie działań (np. w 1958 r. Zrzeszenie prosiło o zgodę na działalność klubową w przyznanym lokalu przy ul. Świętojańskiej 3, prezydium Miejskiej Rady Narodowej odpowiedziało, że „nie widzi potrzeby”). Taka „polityka kulturalna” doprowadziła niemalże do zaniku działalności. W 1980 r. liczba członków oddziału gdyńskiego spadła do kilkunastu osób.

Posierpniowe odrodzenie i ks. Hilary Jastak

Wtedy jednak, na fali przemian posierpniowych, dzięki inicjatywie ks. prałata Hilarego Jastaka i entuzjazmowi grona osób, głównie spośród gdyńskich stoczniowców Kaszubów, nastąpiło odrodzenie działalności oddziału, którego nie zdołał zahamować nawet stan wojenny. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie nie przystąpiło do PRON [Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego], co należy przypisać w znacznej mierze determinacji gdyńskich członków. Starania różnych środowisk lokalnych, rdzennych Kaszubów i tych wszystkich, którzy wybrali Gdynię, Kaszuby, Pomorze jako swoją małą ojczyznę, stały się siłami napędowymi ożywienia działalności Gdyńskiego Oddziału Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Obecnie liczy on 150 aktywnie działających członków.

Lokalny patriotyzm i Srebrna Tabakiera Abrahama

Krzewieniu lokalnego patriotyzmu służy działalność klubowa pielęgnująca kaszubski język, tradycje kulturalne, sztukę ludową, obrzędy, śpiew chóralny i taniec, organizowanie zabaw i choinek dla dzieci, Dni Śledzia, odczytów i wieczornic. Staraniom Zrzeszenia należy przypisać wykonanie nagrobka Antoniego Abrahama i postawienia jego pomnika, a także wmurowanie tablicy pamiątkowej ku czci Jana Radtkego. Zrzeszenie przyczyniło się do wzbogacenia i uświetnienia obchodów 70-lecia Gdyni.

Od 1994 r. oddział przyznaje Medal im. Antoniego Abrahama, zwany Srebrną Tabakierą Abrahama. Wyróżnił nim już kilkadziesiąt osób i instytucji działających na rzecz Kaszub i Pomorza. W 1997 r. gdyński oddział ZKP sam został uhonorowany – władze Gdyni przyznały mu Medal im. Eugeniusza Kwiatkowskiego.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)