Jastak Hilary
Jastak Hilary (1914–2000) – ksiądz, prałat i kapelan Solidarności, zasłużony dla Gdyni i Pomorza. Podczas II wojny światowej działał w konspiracji, m.in. w Armii Krajowej, a po wojnie kierował Caritasem i przez ponad 50 lat był proboszczem parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni [NSPJ]. Budował kościół NSPJ mimo stałych szykan władz PRL, angażował się w obronę prześladowanych, wspierał rodziny ofiar Grudnia ’70 i strajkujących w Sierpniu ’80. W stanie wojennym jego parafia była miejscem protestów. Za swoją działalność otrzymał liczne odznaczenia i honorowe obywatelstwa. Zmarł w 2000 r., spoczywa przy murach kościoła NSPJ.
Pochodzenie
Urodził się 3.04.1914 r. w Kościerzynie, w bogatej chłopskiej rodzinie Jakuba i Marii z d. Siewert, odwiedzanej przez takich młodokaszubów, jak Aleksander Majkowski, Izydor Gulgowski, Kazimierz Bieszk czy Leon Heyke.
Edukacja
W 1934 r. podjął naukę w Seminarium Duchownym w Pelplinie, którą przerwała wojna. Studia skończył w Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie (Niemcy rodzinę Jastaków wysiedlili z Kościerzyny pod Siedlce), święcenia kapłańskie otrzymał 7 czerwca 1941 r. z rąk arcybiskupa Stanisława Galla i wysłany został do wsi Lubań, a następnie do Józefowa pod Otwockiem jako wikariusz.
II wojna światowa i konspiracja
W Józefowie działała organizacja Krzyż i Miecz, której animatorem i kapelanem był ks. Jan Zieja – ks. H. Jastak do niej przystąpił. W Goszczynie koło Grójca, stanowiącym kolejne miejsce pracy duszpasterskiej, wstąpił do Armii Krajowej i został kapelanem tego okręgu, ucząc równolegle religii, łaciny i języka niemieckiego w tajnej szkole średniej (podobnie w Sulejowie i Strachówku, Golubiu i Pogódkach, gdzie następnie pracował).
Caritas
W lutym 1946 r. mianowany został dyrektorem Caritasu Okręgu Gdynia oraz kapelanem Caritas Academica przy Wyższej Szkole Handlu Morskiego.
Aresztowanie w 1950 r.
15.02.1950 r. został aresztowany pod zarzutem „rozpowszechniania fałszywych wiadomości mogących wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego, odnośnie metod stosowanych rzekomo przez władze bezpieczeństwa” oraz „nawoływania do przeciwstawiania się prawnym rozporządzeniom władzy dotyczącym uzdrowień stosunków w Caritasie”. Zwolniono go 19.04.1950 r., w 5 dni po podpisaniu porozumienia Państwo-Kościół.
Proboszcz parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa
Od 1.07.1949 r. był proboszczem parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa, którą zarządzał wspierany przez Radę Parafialną złożoną ze 101 osób. W 1953 r. wizytę w parafii złożył ks. prymas Stefan Wyszyński.
W latach 1956–60 w plebani znajdowało się „Przedstawicielstwo Prymasa Polski dla spraw pomocy zamorskiej biednym. Gdynia, ul. Batorego 19, tel. 38-88” – taką pieczątkę przystawiał ks. H. Jastak odbierając transporty morskie.
Konflikt z władzami PRL
W 1956 r. zaczął budować kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, co zajęło 10 lat, ponieważ władze wykorzystywały każdy pretekst by mu w tym przeszkodzić. Miało to związek z wydanym w 1961 r. zarządzeniem o tzw. punktach katechetycznych, uniemożliwiających naukę religii w parafiach, którego nie przyjął do wiadomości.
Zastępca komendanta MO [Milicji Obywatelskiej] ds. SB [Służby Bezpieczeństwa], mjr Stanisław Stawowski wystawił mu taką charakterystykę:
„Ks. Jastak należy do grupy księży najbardziej wojowniczo ustosunkowanych do władz państwowych na terenie Gdyni. W latach 60. z inspiracji jego 27 księży z terenu Gdyni wysłało do Rady Państwa petycję, oskarżającą władzę w Gdyni i województwa w Gdańsku o rzekome szykanowanie duchowieństwa z terenu Gdyni, pretekstem było żądanie realizacji zarządzenia Ministerstwa Oświaty z dnia 19.07.1961 r. w sprawie prowadzenia punktów katechetycznych. Za złożenie tej skargi kard. Wyszyński skierował na ręce ks. Jastaka dla księży gdyńskich podziękowanie. /.../
W dniu 8.02.1970 r. z okazji 50-lecia zaślubin Polski z morzem, przy udziale biskupów gdańskich, pelplińskich, gorzowskich i olsztyńskich ks. H. Jastak wygłosił w farze puckiej półgodzinne kazanie, w którym m.in. powiedział: „druty obozowe i groby męczenników głoszą zwycięstwo ducha nad materią, zwycięstwo bohaterskiego poświęcenia i miłości bez granic za wiarę i ojczyznę”. Całe kazanie nacechowane było gloryfikacją władz Polski Międzywojennej, a szczególnie gen. Hallera i prymasa Hlonda. /.../
Ks. Jastak jest jednostką upartą i negatywnie ustosunkowaną do wszelkiej władzy państwowej, cechuje go służalczy stosunek do Kurii i Episkopatu. Jest oddany bez reszty swojej hierarchii kościelnej”.
Grudzień 1970 r., sierpień 1980 r.
W grudniu 1970 r. otoczył opieką rodziny zabitych, wysłał szczegółowe sprawozdanie o popełnionej zbrodni do prymasa Polski, 19 grudnia odprawił mszę św. w intencji ofiar i odtąd jest ona odprawiana w każdą rocznicę grudniowej masakry robotników.
17.08.1980 r. na prośbę strajkujących odprawił mszę św. w Stoczni im. Komuny Paryskiej i wygłosił kazanie, w którym jednoznacznie stanął po stronie robotników.
Stan wojenny
W stanie wojennym spod kościoła NSPJ ruszały pochody protestacyjne. W odwecie funkcjonariusze SB aresztowali dwóch księży wikariuszy – ks. Tadeusza Kuracha i ks. Jana Borkowskiego oraz pracownika cywilnego Henryka Kardasa, skazanych następnie na 3 do 3,5 lat więzienia przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku.
Lata późniejsze
W 1984 r. ks. H. Jastak przeszedł na emeryturę, w 1991 r. wyróżniony został tytułem Honorowego Obywatela Gdyni. W tym samym roku założył Fundację Pomocy Stypendialnej dla młodzieży z Pomorza. W 1995 r. otrzymał Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, 29.12.1999 –honorowe obywatelstwo Kościerzyny.
Zmarł 17.01.2000 r., spoczywa pod murem kościoła, który zbudował i w którym pełnił służbę przez 51 lat.
autorka: Wiesława Kwiatkowska (2006 r.)
