Port Lotniczy Gdynia

Plany związane z lotniskiem w Gdyni powstały w latach 1927-1928. Magistrat Gdyni w styczniu 1928 r. przygotował koncepcję lokalizacji lotniska. Od 1929 r. na terenie Gdyni działał Aeroklub Polski w Gdańsku organizujący zawody sportowe (szybownictwo), a z czasem i rekreacyjne. W 1929 r. powstał autonomiczny Morski Klub Lotniczy w Gdyni, którego celem było doprowadzenie do powstania lotniska w Gdyni. Bazą szkoleniową klubu było lotnisko w Rumi (pierwszy start i lądowanie w 1931 r.). W 1932 r. podjęto decyzję o budowie lotniska cywilnego na powierzchni 79 ha w Rumi.

Prace budowlane ruszyły w 1934 r. W 1935 r. Polskie Linie Lotnicze LOT uruchomiły regularne połączenie: Warszawa–Gdańsk–Gdynia–Warszawa. Rozpoczęto też próbne loty do Malmö Oficjalne otwarcie Portu Lotniczego w Gdyni-Rumi nastąpiło 19.04.1936 r. W 1939 r. uruchomiono połączenia międzynarodowe z i do Gdyni (przez Warszawę).

Podczas wojny obronnej w 1939 r. lotnisko zostało zbombardowane – system obrony obszaru Nadmorskiego przeniesiono na lotnisko zapasowe w Babim Dole. Stąd dokonywano lotów zwiadowczych i bojowych. W czasie okupacji Niemcy bardzo rozbudowali oba lotniska (w Rumi i Babim Dole) i wykorzystywali je do celów wojskowych do kwietnia 1945 r. Oba zostały zniszczone przez wycofującą się armię niemiecką. W latach 1945-1947 lotnisko w Babim Dole przejęła Armia Radziecka

Od 1947 r. stacjonowały tu różne jednostki lotnicze Ludowego Wojska Polskiego.

W celu reaktywowania portu lotniczego w Gdyni 25.07.2007 r. gmina miasta Gdyni i gmina Kosakowo zawiązały spółkę z o.o. Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo z siedzibą w Gdyni. Pomimo wybudowania terminalu lotniczego inwestycja zakończyła się fiaskiem – nie uzyskano pozwoleń niezbędnych do uruchomienia portu lotniczego.

• 
  Samolot pasażerski Lockheed, Rumia-Zagórze – lotnisko
• 
  Rumia-Zagórze – zlot awionetek

1927-1932. Plany powstania lotniska

Pierwsze inicjatywy otwarcia komunikacji lotniczej z Gdynią zgłoszone zostały już w 1927 r. w związku z planami przedsiębiorstwa PTL [Polskie Towarzystwo Lotnicze] LOT połączenia Poznania i innych miast polskich z Gdańskiem. Pod wpływem magistratu Bydgoszczy plany te zmodyfikowano, zastępując Gdańsk Gdynią. Warunkiem było jednak posiadanie lotniska. Magistrat Gdyni, na posiedzeniu w styczniu 1928 r., poparł plany otwarcia linii lotniczych do Gdyni oraz przygotował koncepcję lokalizacji lotniska. Wobec szczupłości terenów miejskich burmistrz Augustyn Krauze zwrócił się do wojewody, a także do Komisji Międzyministerialnej dla Rozbudowy Miasta i Portu w Gdyni o przekazanie miastu terenów państwowych położonych na północ od Oksywia. Narastający konflikt wojewody z burmistrzem odsunął w czasie realizację planów budowy lotniska dla Gdyni. PTL LOT uruchomiło połączenie z portem lotniczym w Gdańsku-Wrzeszczu.

Sprawą budowy lotniska w Gdyni zainteresowały się organizacje społeczne. Głównym orędownikiem rozwoju komunikacji lotniczej w Polsce była (od 1923 r.) LOPP [Liga Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej]. Organizowano doroczny ogólnopolski Tydzień Lotniczy, również w Gdyni.

Od 1929 r. na terenie Gdyni działał Aeroklub Polski w Gdańsku, utworzony przez polskich studentów Wydziału Lotnictwa Politechniki Gdańskiej, organizujący zawody sportowe (szybownictwo), a z czasem i rekreacyjne. W tym samym roku, z inicjatywy prezesa Związku Towarzystw w Gdyni Maksymiliana Bergera, w 1929 r. powstał autonomiczny Morski Klub Lotniczy w Gdyni, który również postawił sobie za cel doprowadzenie do powstania lotniska w Gdyni. Bazą szkoleniową klubu było lotnisko w Rumi, na którym wykonano pierwszy start i lądowanie już w 1931 r.

Szczęśliwym zbiegiem okoliczności w 1932 r. wicekomisarzem rządu w Gdyni został inż. Włodzimierz Szaniawski, dotychczasowy komisarz rządowy przy PLL [Polskie Linie Lotnicze] LOT SA, a jednocześnie kierownik Wydziału Lotnictwa Cywilnego w Ministerstwie Komunikacji.

1934-1939. Powstanie lotniska

W tym samym roku, m.in. przy silnym poparciu miarodajnych czynników wojskowych, podjęto decyzję o budowie lotniska cywilnego na powierzchni 79 ha w Rumi. Prace budowlane ruszyły w 1934 r. Przez cały czas lotnisko w Rumi służyło licznym delegacjom krajowym i zagranicznym, odwiedzającym Gdynię. Korzystali z niego najwybitniejsi polscy piloci sportowi (m.in. mistrz świata Stanisław Skarżyński czy bracia Adamowiczowie).

W 1935 r., podczas XI Tygodnia Lotniczego LOPP, Aeroklub Polski zorganizował I Zlot do Morza z udziałem 15 samolotów z 6 aeroklubów.

W tym samym roku PLL LOT uruchomiły regularne połączenie: Warszawa–Gdańsk–Gdynia–Warszawa. Rozpoczęto też próbne loty do Malmö (w wyniku współpracy ze Szwedzkim Towarzystwem Lotniczym Aerotransport). Otwarto oddział Urzędu Celnego w Gdyni-Lotnisku. Oficjalne otwarcie Portu Lotniczego Gdynia-Rumia nastąpiło 19.04.1936 r. Uruchomiono też agencję Urzędu Pocztowo-Telekomunikacyjnego w Gdyni Port Lotniczy Gdynia-1.

Na terenie lotniska uruchomiono zakłady montażowe składające samoloty zakupione przez PLL LOT i dostarczane w częściach statkami Piłsudski i Batory (Lockheed L-10A Electra i L14H Super Electra czy Mc Douglas DC-2). Do eleganckiego dworca lotniczego (wyłożonego różowym marmurem) prowadziła z dworca kolejowego w Rumi ul. Żwirki i Wigury. Rozpoczęto też budowę linii kolejowej, ale prace te przerwała wojna.

W 1939 r. uruchomiono połączenia z i do Gdyni (przez Warszawę) z: Kopenhagą, Wenecją i Rzymem oraz Budapesztem i Belgradem. Przy tej okazji goszczono przedstawicieli jugosłowiańskich, węgierskich, duńskich i włoskich towarzystw lotniczych.

Podczas zorganizowanego przez Aeroklub Polski w Gdańsku w lipcu 1939 r. V Zlotu do Morza powitano 170 samolotów. Pokazom lotniczym (w tym w wykonaniu samolotów bojowych) przyglądało się ok. 30 tys. uczestników.

Narastające zagrożenie agresją niemiecką spowodowało coraz intensywniejsze wykorzystywanie lotniska do celów wojskowych. Stacjonował tu m.in. Lotniczy Pluton Łącznikowy. Na wypadek mobilizacji wyznaczono mu zapasowe lądowisko w Babim Dole. W dniu mobilizacji – 30.08.1939 r. – ewakuowano wszystkie samoloty cywilne.

1939-1945. II wojna światowa

Podczas wojny obronnej w 1939 r. lotnisko zostało zbombardowane. Nie odgrywało jednak żadnej roli w systemie obrony obszaru Nadmorskiego – samoloty Lotniczego Plutonu Łącznikowego były już na lotnisku zapasowym w Babim Dole. Stąd dokonywano lotów zwiadowczych i bojowych (m.in. nalotu na Gdańsk).

W czasie okupacji Niemcy zachowali oba lotniska, ale bardzo je rozbudowali pod kątem potrzeb wojskowych. W Rumi powstały nowe 2 pasy startowe, a na rozbudowanym zapleczu warsztatowym uruchomiono produkcję samolotów wojskowych. W Babim Dole również zbudowano 2 pasy startowe.

Obiekty Kwarantanny, a przede wszystkim 3 torpedownie w Zatoce Puckiej, połączono w ośrodek badawczo-rozwojowy dla torped lotniczych, otwarty latem 1942 r. Lotniska wojskowe w Rumi i Babim Dole były wykorzystywane do celów wojskowych do kwietnia 1945 r. Oba też zostały zniszczone przez wycofujące się wojska niemieckie.

Lata powojenne

Lotnisko w Rumi nie zostało odbudowane. Stopniowo zabudowano je osiedlem mieszkaniowym.

Lotnisko w Babim Dole przejęła Armia Radziecka.

Od 1947 r. – po wycofaniu jednostek sowieckich – stacjonowały tu różne jednostki lotnicze Ludowego Wojska Polskiego: 30. Pułk Lotniczy, 34. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego, 18. Eskadra Lotnictwa Ratowniczo-Łącznikowego. Przy lotnisku powstało osiedle mieszkaniowe dla kadry lotniska i jednostek.

Aktualnie użytkownikiem lotniska wojskowego jest 28. Eskadra Lotnicza i 43. Baza Lotnicza im. kmdr por. inż. Zygmunta Horyda.

W celu reaktywowania portu lotniczego w Gdyni 25.07.2007 r. gmina miasta Gdyni i gmina Kosakowo zawiązały spółkę z o.o. Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo z siedzibą w Gdyni. Pomimo wybudowania terminalu lotniczego inicjatywa miejska zakończyła się fiaskiem – nie uzyskano pozwoleń niezbędnych do uruchomienia portu lotniczego.

autor: Ryszard Toczek (2009 r.)