Redłowo

Dzielnica Gdyni od 1935 r. o powierzchni 2,96 km² i ponad 7,7 tys. mieszkańców.

• 
  Chata wiejska w Redłowie z cyklu Na Kaszubskim Brzegu, pocztówka.
• 
  Karta ewidencyjna budynku przy ul. Reja 21 w Gdyni pochodząca z czasów okupacji niemieckiej.
• 
  Karta ewidencyjna budynku przy ul. Reja 9 w Gdyni pochodząca z czasów okupacji niemieckiej.
• 
  Gdynia Redłowo. Widok na budynki przy ul. Batalionów Chłopskich.
• 
  Cmentarz Obrońców Wybrzeża w Redłowie.
• 
  Gdynia Redłowo - pocztówka.
• 
  Gdyńskie osiedle mieszkaniowe w Redłowie pomiędzy ul. Powstania Wielkopolskiego a ul. Bohaterów Warszawy.
• 
  Gdynia Redłowo - Szpital Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej.

Początki Redłowa i średniowieczne nadania

Wieś Redłowo pierwszy raz została wzmiankowana w 1362 r. przy okazji potwierdzenia zasięgu granic parafii oksywskiej.

Przynależność Redłowa do krzyżackiego urzędu leśnego wskazuje na XIV-wieczną metrykę osadniczą. W tym bowiem czasie urzędy leśne nadzorowały intensywne osadnictwo na porębach (karczunkach). Nazwa wsi mogła być utworzona od redła (radła) – narzędzia rolniczego lub radła – średniowiecznej miary powierzchni gruntów.

W 1365 r. komtur gdański Ludwik von Essen wystawił sołtysowi Piotrowi przywilej lokacyjny dla Redłowa, obejmującego 31 łanów, z których otrzymał 3 wolne łany i 3 morgi. Ponadto sołtys i chłopi redłowscy otrzymali prawo rybołówstwa w wodach Zatoki Gdańskiej przy granicach wsi. Z każdego oczynszowanego łanu chłopi dawać mieli w święto Matki Boskiej Gromnicznej (2 lutego) czynsz w wysokości 16 szkojców, 2 kur, a od każdego pługa (zaprzęgu) 2 korce żyta. Biskupowi włocławskiemu redłowianie mieli płacić rocznie pół wiardunku (3 szkojce) dziesięciny. Komtur zobowiązał też chłopów redłowskich do wystawienia spośród siebie albo wynajęcia za swoje pieniądze, pachołka na wyprawy wojenne, zaś wszelkie szkody, jakie by ponieśli podczas tych wypraw miały być refundowane przez Zakon Krzyżacki.

Rozwój wsi w XV–XVIII w.

W początkach XV w. w Redłowie było 28 łanów (ok. 476 ha), dających po 16 szkojców czynszu. 3 spośród nich były „puste”, tzn. nie zasiedlone. Po raz pierwszy wspomniano też, o tym, że we wsi był karczmarz, który oddawał władzom zakonnym 3 wiardunki i 10 kur. Za prawo rybołówstwa w morzu gmina dawała 2 grzywny. Suma czynszów, wraz z kurami karczmarza, które uiszczane były w dzień św. Marcina (11 listopada) wynosiła 21,5 grzywny i 2 szkojce. W tzw. wielkiej księdze czynszowej Zakonu z 1438 r. wykazano, iż w Redłowie było 28 łanów dających po 16 szkojców czynszu, w tym 4 były wolne (zapewne w rękach sołtysa) i 2 puste (bez gospodarza). Karczmarz dawał 3 wiardunki i 4 szkojce czynszu w zamian za kury, gmina za rybołówstwo morskie 2 grzywny. Suma czynszów wynosiła 17 ½ grzywny i 2 szkojce.

Po zakończeniu wojny 13-letniej w 1466 r. Redłowo jako dawna wieś krzyżacka, przeszła we władanie króla polskiego. W 1472 r., w czasie swego pobytu w Toruniu, Kazimierz Jagiellończyk wystawił dokument, w którym wydzierżawił Redłowo za sumę 100 florenów węgierskich Ściborowi z Kacka oraz jego braciom Pawłowi i Jakubowi, właścicielom sąsiednich dóbr Mały Kack i Kolibki. W rękach rodziny Kackich Redłowo znajdowało się kilkadziesiąt lat, o czym świadczy zachowany przywilej kasztelana elbląskiego Jana Wolikowskiego, wystawiony w Piotrkowie w 1509 r., w którym zatwierdził i przedłużył dzierżawę wsi królewskiej Redłowo na bliżej nieokreślony czas Pawłowi z Kacka i prawdopodobnie jego synowi Janowi.

W 1570 r. Redłowo dzierżawił Tomasz Sokołowski. We wsi mieszkało wówczas 12 zagrodników i karczmarz. W końcu XVI lub na pocz. XVII w. przy granicy z Małym Kackiem, w pobliżu tamtejszego kościoła luterańskiego, powstała niewielka osada rzemieślnicza, którą nazywano Redłowem Dolnym, w odróżnieniu od dawnej wsi, a później folwarku, czyli Redłowa Górnego.

Po Sokołowskich Redłowo przejęli Konopaccy, a po nich w 1615 r. objął je ławnik ziemi puckiej Jerzy Hein i jego żona Brygida z d. Schwarzwald, którą wymieniono tu jeszcze w 1648 r. Według lustracji królewskiej z 1664 r. dzierżawcą Redłowa był Daniel Ernest Cyremberg, który posiadał na te dobra przywilej królewski z 15.12.1656 r. We wsi widoczne były zniszczenia wywołane wojnami ze Szwecją. Z dawnych 3 gburów we wsi mieszkało już tylko 2, z których każdy miał po 2 łany ziemi. Opodal wsi była karczma należąca do niejakiego Abrahama (Abram), który posiadał przywilej królewski z 1649 r.

Redłowo w XVIII–XIX w.

Po Cyrembergach Redłowo mieli w posiadaniu Radziwiłłowie i Sobiescy. W XVIII w. Redłowo przeszło w posiadanie rodziny Przebendowskich. Od 1757 r., mocą przywileju królewskiego, posiadał je chorąży pomorski i generał porucznik wojsk koronnych Józef Antoni Przebendowski (syn Jakuba, zm. 1775 r.) oraz jego żona Bernardyna z d. v. Kleist. W 1765 r. znajdował się tu folwark, owczarnia i karczma. W latach 1772–1773 liczący 8 łanów i 22 mieszkańców folwark poddzierżawiał od Przebendowskiego niejaki Kriesel.

W 1781 r. mieszkało tu 14 katolików i 5 innowierców. Po śmierci Augusta Przebendowskiego w 1808 r., ostatniego męskiego przedstawiciela rodziny, folwark redłowski przeszedł na własność pruskiego skarbu państwa.

W latach 1808–1812 Redłowo było wydzierżawiane, a w 1816 r. dobra te kupił szlachcic Jakub Gruba z Wiczlina. Około 1831 r. był on wciąż największym posiadaczem ziemskim w Redłowie, uprawiającym około 404 ha ziemi. Ponadto mieszkali tu gburzy: August Rosicki, Marcin Palczykowski i wdowa Kurrowa, papiernicy Fabricius i Gast, pracownik zarządu szosowego, oraz chałupnicy: Maciej Römelt, Jan Adler, Efraim Düsterwald i Michał Tetzlaff.

W 1856 r. Redłowo nabył porucznik Foß, w 1867 Förstner, w 1871 r. v. Beckmann i w 1902 r. Hermann Kulling.

W 1905 r. Redłowo obejmowało 484,1 ha i zamieszkiwało je 281 osób, w tym folwark 212, Orłowo (Adlershorst) 56, dom szosowy 7 i osadę o nazwie Lausekaule (Wszawy Dół) 6 mieszkańców.

Redłowo w okresie międzywojennym

Jak pisze Kazimierz Małkowski:

„W okresie międzywojennym majątek, obejmujący 429 ha ziemi, został rozparcelowany, a sam dwór przystosowano na dom wypoczynkowy Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych. Zabudowania te oraz część pozostałych budynków zostały zniszczone podczas walk we wrześniu 1939, a resztę zdewastowano po wojnie”.

W kwietniu 1927 r. Rada Miejska przyjęła wniosek Magistratu, godząc się na włączenie gruntów domeny Redłowo i lasów państwowych na terenach podmiejskich w obręb miasta Gdyni. Nad brzegiem morskim miała być utworzona dzielnica mieszkalna, na Polance Redłowskiej centrum sportowe (stadion, korty tenisowe, strzelnica, tereny sportów wodnych, hipodrom i in.). Zespół ten współtworzyć miał kompleks rekreacyjny, ciągnący się pasem przymorskim od Kamiennej Góry na północy, aż do letniska Orłowo na południu. W 1932 r. zakończono budowę stadionu, kortów tenisowych i strzelnicy. W 1933 r. część gruntów przejęło miasto w bezpłatną i wieczystą dzierżawę z prawem poddzierżawy. Przekazano je później Towarzystwu Budowy Osiedli [TBO] pod zabudowę.

Pod koniec 1933 r. Towarzystwo Budowy Osiedli rozpoczęło budowę serii 10 domków jednorodzinnych i 16 domów bliźniaczych wg projektu Tadeusza Jędrzejewskiego. Projektantem drugiej serii domów był Feliks Godlewski. Polankę Redłowską, administrowaną przez TBO, latem częściowo pod obozy wypoczynkowe Zawodowej Straży Pożarnej w Gdyni oraz Instytutowi Oświaty i Kultury im. Stefana Żeromskiego w Warszawie na cele obozów letnich dla pracowników fizycznych. W lipcu 1934 r. Redłowo znalazło się w granicach gminy Orłowo Morskie. Niespełna rok później, 13.06.1935 r., Orłowo Morskie, a wraz z nim i Redłowo, włączone zostało w obręb miasta Gdyni.

Redłowo w czasie II wojny światowej

Z początkiem 1937 r. zbudowano tu koszary dla tworzącego się 2. Morskiego Batalionu Strzelców. W 1938 r. na Kępie Redłowskiej, na powierzchni prawie 127 ha, utworzono rezerwat krajobrazowo-leśny, w którym rośnie m.in. rzadki w Polsce jarząb szwedzki.

We wrześniu 1939 r. na terenie Kępy Redłowskiej toczyły się zacięte walki. Wydzielony oddział Redłowo pod dowództwem ppłk Ignacego Szpunara długo opierał się przeważającym siłom niemieckim, zadając im dotkliwe straty. Prochy bohaterskiego dowódcy spoczęły na utworzonym w 1946 r. redłowskim Cmentarzu Żołnierzy Polskich, na którym pochowano obrońców Gdyni i jej budowniczych zamordowanych w Piaśnicy. Obok pochowano też żołnierzy Armii Czerwonej (Cmentarz Żołnierzy Radzieckich).

Rozwój dzielnicy po II wojnie światowej

Pod koniec l. 40 XX w. zaplanowano utworzenie parku-skweru od ul. Redłowskiej do Powstania Styczniowego, wokół cmentarza, włączonego w projektowaną w 1949 r. zieleń parku. Miał to być fragment Gdyńskiego Parku Nadmorskiego, którego wielkim propagatorem był Bolesław Polkowski. Rozbudowujące się Redłowo miało być otoczone pierścieniem bujnej zieleni. Zamiast tego wybudowano przedszkole i dom rencistów (Dom Opieki Społecznej). W 1950 r. powstały natomiast na Polance Redłowskiej baseny pływackie.

W połowie lat 50. XX w., na fali zamian po październiku 1956 r., powstał osiedlowy komitet budownictwa indywidualnego, który rozdysponował tereny dla poszczególnych zakładów pracy, a utworzone dla tego celu maleńkie spółdzielnie w błyskawicznym tempie przystępowały do budowy. W ten sposób powstała m.in. ul. Ruchu Oporu, zabudowana przez Spółdzielcze Zrzeszenie Budowy Domów Jednorodzinnych Ster. Od 1959 r. w dawnych koszarach funkcjonuje Szpital Morski im. PCK.

Na początku lat 60. XX w., wraz z radykalną zmianą w polityce budowlanej, będącej decyzją Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, które uznało budownictwo jednorodzinne za marnowanie terenów, Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa im. Komuny Paryskiej zaczęła zabudowywać Redłowo Górne tzw. wielką płytą. W ten sposób na przełomie lat 60. i 70. XX w. powstało tu duże osiedle mieszkaniowe.

W 1985 r. przy ul. Powstania Styczniowego oddano nowy gmach Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej.

W 1993 r. zaczęło powstawać między ul. Korczaka i Legionów osiedle Zielone, w 1996 r. zakończona została budowa kościoła p.w. Chrystusa Miłosiernego.

W 2001 r. Invest Komfort postawił przy ul. Korczaka kompleks mieszkalny Redłowski Stok, w latach 2005–2006 przy ul. Redłowskiej powstały dwa kolejne kompleksy: Redłowska Kaskada firmy Allcon i Baltic House firmy Margo.

Infrastruktura sportowa i komunikacyjna

W Redłowie Dolnym przy ul. Olimpijskiej, w 1938 r. zaczęto budować drugi Stadion Miejski, który dokończyła w 1964 r. Stocznia im. Komuny Paryskiej. Obecnie jest tu wielki kompleks sportowy zarządzany przez Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji. W latach 50. XX w. zbudowano przystanek kolejki SKM przy ul. Stryjskiej. Ulice Stryjska i Łużycka stanowią część przemysłową Redłowa.

Od 1950 r. działa tu spółdzielnia WAN, zaś przy ul. Sportowej 8 Sanipor. Od 1963 r. przy ul. Stryjskiej funkcjonuje lecznica weterynaryjna, a za wiaduktem jedyne w mieście schronisko dla bezdomnych zwierząt Ciapkowo. W latach 90. XX w. rejon tych ulic został zdominowany przez salony samochodowe.

W 2001 r. na terenie byłej zajezdni komunikacji miejskiej powstał Pomorski Park Naukowo-Technologiczny Gdynia. W 2013 r. w Gdyni-Redłowie przy ul. Korczaka otwarto nowy Komisariat Policji, który zastąpił dotychczasowy Komisariat Wzgórze św. Maksymiliana.

autor: Tomasz Rembalski (2025 r.)