Pomnik Bitwy pod Oliwą

Obiekt nieistniejący. Usytuowany był przed budynkiem Dowództwa Floty na Oksywiu. Odsłonięto go 10.02.1934 r. Upamiętniał zwycięską bitwę morską pod Oliwą, która odbyła się 28.11.1627 r. i podczas której flota Zygmunta III rozgromiła flotę króla szwedzkiego.

Historia

Podczas obchodów 300. rocznicy bitwy pod Oliwą, przypadającej 28.11.1927 r., kadra oficerska Dowództwa Floty wystąpiła z propozycją budowy pomnika bitwy morskiej pod Oliwą na Oksywiu. Przewodniczącym Tymczasowego Komitetu Budowy Pomnika został szef Sztabu Dowództwa Floty kmdr ppor. Karol Korytowski. 18.05.1929 r. zapadła decyzja o powołaniu Komitetu Funduszu Pomnika Bitwy Morskiej pod Oliwą, przewodniczącym został kmdr por. Eugeniusz Solski, nowy szef sztabu Marynarki Wojennej, skarbnikiem – kpt. Aleksander Trzyna, a członkami – kapelan Portu Wojennego Gdynia ks. Jerzy Szacki, kpt. mar. inż. Zygmunt Horyd i por. mar. Konrad Namieśniowski. Honorowy patronat nad budową objął dowódca floty, kmdr Józef Unrug. Planowano umieścić na pomniku dwie tablice. Jedną z napisem „Na pamiątkę zwycięskiej bitwy pod Oliwą – marynarze Polski odrodzonej 1627-1927”, drugą z nazwiskami polskich żołnierzy, którzy polegli podczas wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. U podstawy miały być wyeksponowane 2 lufy armatnie, kule oraz kotwice z czasów bitwy pod Oliwą, które zostały wydobyte podczas budowy portu gdyńskiego w 1928 r.

Pomnik, który stanął na placu przed główną bramą prowadzącą do gmachu Dowództwa Floty, różnił się jednak od początkowych zamierzeń. Umieszczona została tylko jedna tablica: „Ku chwale zwycięstwa floty króla polskiego Zygmunta III nad flotą króla szwedzkiego pod Oliwą w dniu 28 listopada roku 1927”. Z bocznych ścian pomnika, na trzech poziomach, wystawały symboliczne rzeźby dziobowych części żaglowych okrętów. Zrezygnowano jednak z umieszczenia pod pomnikiem wspomnianych wcześniej luf armatnich i ustawiono je w niszach budynku Dowództwa Floty, co stworzyło zharmonizowane z monumentem tło (początkowo lufy były w pozycji pochyłej, ale ok. 1936 r. ustawiono je pionowo).

Pomnik miał przypuszczalnie ok. 5 m wysokości oraz 1,5 m szerokości. Odsłonięcie nastąpiło 10.02.1934 r., w dniu obchodzonego corocznie święta Marynarki Wojennej. Po wygłoszeniu okolicznościowego przemówienia odsłonięcia monumentu dokonał dowódca floty adm. J. Unrug, następnie głos zabrał przedstawiciel Ligi Morskiej i Kolonialnej Wacław Gierdziejewski, referat o bitwie pod Oliwą wygłosił kmdr Władysław Kosianowski. Uroczystości zakończył występ orkiestry Marynarki Wojennej. Pomnik został zniszczony podczas II wojny światowej przez niemieckich okupantów.

autor: Jacek Dworakowski (2006 r., 2025 r.)