Mauzoleum gen. Gustawa Orlicz-Dreszera

• 
  Mauzoleum gen. Gustawa Orlicz – Dreszera, Oksywie, obiekt nieistniejący.
• 
  Mauzoleum gen. Gustawa Orlicz – Dreszera, Oksywie, obiekt nieistniejący.

Decyzję o budowie mauzoleum na Cmentarzu Marynarki Wojennej na Oksywiu podjęto w październiku 1936 r. na zebraniu organizacyjnym Komitetu Uczczenia Pamięci gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera, które odbyło się w Warszawie z inicjatywy Ligi Morskiej i Kolonialnej.

W 1937 r. został ogłoszony ogólnopolski konkurs, w skład jury wchodzili m.in. gen. Bolesław Wieniawa-Długoszowski, inż. arch. Antoni Dygat, kmdr Stefan Frankowski, komisarz rządu Franciszek Sokół. Koszt przedsięwzięcia obliczony został na 210 tys. zł. Jury pierwsze miejsce przyznało Janowi Szczepkowskiemu, do realizacji wybrano jednak projekt Maksymiliana Potrawiaka (III miejsce).

Prace przy realizacji projektu trwały do połowy lipca 1939 r. Mauzoleum wykonano z jasnego piaskowca. Na bocznych ścianach, w górnej części z jednej strony wyryto napis: Żołnierz Komendanta, z drugiej: Strażnik Morza, na frontonie: Orlicz-Dreszer. Biegnące wzdłuż zasadniczej bryły pomnika schody prowadziły do ściany frontowej mauzoleum i dalej do morza. Wyłaniające się z placu na rogach cmentarza 2 tarasy umożliwiały odwiedzającym to miejsce obejrzenie monumentu z odpowiedniej perspektywy. Do krypty podziemnej prowadziły ciężkie kute drzwi.

W 3 rocznicę śmierci gen. G. Orlicza-Dreszera, w niedzielę 16.07.1939 r., trumna została uroczyście przeniesiona do mauzoleum i zakryta marmurową płytą, na której wyrzeźbiono postać generała (według projektu Stanisława Sikory).

Po zajęciu Oksywia przez Niemców w 1939 r. mauzoleum zostało wysadzone w powietrze.

autor: Jacek Dworakowski (2006 r.)