Administracja Morska

Na mocy dekretu Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z 28.11.1918 r. w Ministerstwie Spraw Wojskowych utworzono Sekcję Marynarki. W 1919 r. przekształcono ją w Departament dla Spraw Morskich. 2.04.1920 r. utworzono w Wejherowie Urząd Marynarki Handlowej [UMH], w Pucku powołano Morski Urząd Rybacki.

W 1927 r. UMH przeniesiono do Gdyni, a w 1928 r. przemianowano na Urząd Morski [UM]. Była to instytucja sprawująca zarząd nad portem gdyńskim i pełniąca funkcję admi­nistracyjną na całym polskim Wybrzeżu. Przy UM działał Kapitanat Portu Gdynia.

Po zakończeniu II wojny światowej administracja morska została przeniesiona do Gdańska – w maju 1945 r. utworzono Główny Urząd Morski w Gdańsku jako organ II instancji, a organami I instancji były kapitanaty portów. Naczelnym organem administracji morskiej był Urząd Ministra Żeglugi i Handlu Zagranicznego. Dla realizacji zadań stworzono Biuro Odbudowy Portów [BOP]. W 1948 r. powstał Gdański Urząd Morski w Gdyni, który przejął zadania BOP. Minister żeglugi powołał 2 urzędy morskie: Urząd Morski w Gdań­sku i Urząd Morski w Szczecinie oraz kapitanaty portów jako organy wykonawcze urzędów morskich. Do 1950 r. urzędy morskie były w imieniu państwa właścicielami nabrzeży, składów i urządzeń przeładunkowych oraz pracodawcą dla obsługi tych urządzeń i pracowników technicznych.

1.01.1950 r. powstał Zarząd Portu Gdańsk-Gdynia. Nowa organizacja miała za zadanie scentralizowanie wszystkich zagadnień eksploatacji zespołu portowego Gdańsk-Gdynia.

21.03.1991 r. wprowadzono ustawę o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej, która określiła położenie prawne obszarów morskich (w tym pasa nadbrzeżnego) oraz organy administracji morskiej i ich kompetencje. Określono także zakres działalności dyrektorów urzędów morskich.

• 
  Morski Urząd Rybacki w Gdyni
• 
  Dyrektor Morskiego Urzędu Rybackiego w Gdyni Franciszek Lubecki.
• 
  Zarząd Portu Gdynia przy ul. Roterdamskiej

1918-1939

Na mocy dekretu Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z 28.11.1918 r., w Ministerstwie Spraw Wojskowych utworzono Sekcję Marynarki, na czele której stanął pułkownik marynarki Bogumił Nowotny. W 1919 r. sekcję przekształcono w Departament dla Spraw Morskich, którego szefem został kontradmirał Kazimierz Porębski.

Jedynym odpowiednim miejscem dla administracji morskiej było wówczas Wejherowo, jedyne nieco większe miasto w rejonie nadmorskim. Tamże 2.04.1920 r. utworzono Urząd Marynarki Handlowej pod kierownictwem kapitana marynarki Józefa Poznańskiego. W Pucku powołany został Morski Urząd Rybacki.

W grudniu 1921 r. powołano Departament Marynarki Handlowej w Ministerstwie Przemysłu i Handlu, którego minister do wybuchu II wojny światowej był naczelnym organem władzy marynarki handlowej.

W maju 1927 r. Urząd Marynarki Handlowej został przeniesiony do Gdyni, w marcu 1928 r. przemianowano go na Urząd Morski. Była to instytucja sprawująca zarząd nad portem gdyńskim i pełniąca funkcję admi­nistracyjną na całym polskim Wybrzeżu. Przy UM działał Kapitanat Portu Gdynia.

Od 1945 r.

Po zakończeniu II wojny światowej administracja morska została przeniesiona do Gdańska - w maju 1945 r. utworzono Główny Urząd Morski w Gdańsku jako organ II instancji, a organami I instancji były kapitanaty portów. Naczelnym organem administracji morskiej był Urząd Ministra Żeglugi i Handlu Zagranicznego. Dla realizacji zadań stworzono Biuro Odbudowy Portów. Rozporządzeniem ministra żeglugi z 1.01.1948 r., powstał Gdański Urząd Morski w Gdyni, który przejął zadania BOP.

5.09.1947 r. wydano dekret o organizacji i zakresie działania władz administracji morskiej. Na jego podstawie 1.01.1948 r. minister żeglugi powołał w miejsce GUM i BOP urzędy morskie: Urząd Morski w Gdań­sku [GUM] i Urząd Morski w Szczecinie (SUM) oraz kapitanaty portów jako organy wykonawcze urzędów morskich. Tym samym nowe urzędy łączyły funkcje administracyjne i konserwacyjno-techniczne z inwestycyjnymi. Równocześnie, w miejsce dotychczasowych biur portowych w Gdańsku i Gdyni, utworzony został jeden Zespół Portowy Gdańsk-Gdynia. Podzielo­ny został na 2 rejony portowe, dla których orga­nami nadzorującymi były: w zakresie eksploatacyj­nym – zarządy nabrzeży, a w zakresie nawigacyjnym i porządkowym – kapitanaty portów.

Do 1950 r. urzędy morskie były w imieniu państwa właścicielami nabrzeży, składów i urządzeń przeładunkowych oraz pracodawcą dla obsługi tych urządzeń i pracowników technicznych.

Lata 50. i 60. XX w.

1.01.1950 r. powstał Zarząd Portu Gdańsk-Gdynia [ZPGG]. Nowa organizacja miała za zadanie scentralizowanie wszystkich zagadnień eksploatacji zespołu portowego Gdańsk-Gdynia. ZPGG z Gdańskiego Urzędu Morskiego przejął eksploatację, utrzymanie oraz rozbudowę potencjału technicznego w odniesieniu do przeładunku rudy, drobnicy, drewna i innych ładunków masowych oraz inwestowanie w zakresie infrastruktury portu (pozostawiono GUM zadania kontroli i nadzoru państwowego na obszarze portu). Przejął Kapitanat Portu Gdynia wraz z pilotażem; z Portorobu – całość funkcji tego przedsiębiorstwa; z Działu Przeładunków Morskich Centrali Zbytu Węgla – funkcje eksploatacyjne, techniczne i inwestycyjne w zakresie przeładunku węgla; z Pagedu – sztauerkę drewna, od 1.11.1950 r. również prace lądowe i składowanie; z Polskich Zakładów Zbożowych - przeładunek i składowanie zboża oraz utrzymanie spichrzów zbożowych i urządzeń do przeładunku zbóż; z GAL [Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe] – holowanie statków; z Blokspedu – bunkrownie.

Polski Rejestr Statków przejął sprawy kwalifikacji technicznej, pomiarów, nadzoru nad budową i przebudową statków. Od 1951 r. do kompetencji Gdańskiego Urzędu Morskiego należał nadzór nad urządzeniami nawigacyjnymi, ostrzegawczymi i sygnalizacyjnymi oraz taborem pływającym. W 1952 r. zadania związane z ratownictwem na morzu przeszły do Polskiego Ratownictwa Okrętowego, przy urzędach morskich pozostało jedynie ratownictwo brzegowe. W 1953 r. kapitanaty portów zostały ponownie przeniesione pod zarząd urzędów morskich.

W 1954 r. minister żeglugi w miejsce Zarządu Portu Gdańsk-Gdynia utworzył Zarząd Portu Gdynia, który stopniowo pozbywał się przeładunku i składowania drewna (przekazując Kapitanatowi Portu Gdynia) oraz spedycji zboża. W tym samym roku połączono Morski Urząd Rybacki z Urzędem Morskim w Gdyni.

Po 1975 r.

W 1975 r. dokonano zmian organów administracji morskiej w celu ich ujednolicenia, przywrócono dawną nazwę „urząd morski”. 21.03.1991 r. wprowadzono ustawę o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej, która określiła położenie prawne obszarów morskich (w tym pasa nadbrzeżnego) oraz organy administracji morskiej i ich kompetencje. Określono także zakres działalności dyrektorów urzędów morskich. Wewnętrzną strukturę organizacyjną i zasady działania komórek organizacyjnych, kapitanatów i bosmanatów portów określają regulaminy organizacyjne wydane zarządzeniami dyrektorów urzędów morskich według ich właściwości terytorialnej.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)