Schron przeciwlotniczy dla pracowników Urzędu Morskiego

Naziemny schron przeciwlotniczy konstrukcji żelbetowej zbudowany w 1934 r. dla potrzeb zapewnienia biernej obrony przeciwlotniczej pracownikom Urzędu Morskiego w Gdyni.

• 
  Gmach Urzędu Morskiego w Gdyni (przed rozbudową), budynki kompleksu mieszkaniowego dla pracowników Urzędu oraz schron przeciwgazowy/przeciwlotniczy dla personelu.
• 
  Schron dla pracowników Urzędu Morskiego.
• 
  Fragment dokumentu Obliczenie robót wykonanych przy budowie schronu przeciwgazowego w porcie w Gdyni.

Historia

W 1927 r. z Wejherowa do Gdyni przeniesiono siedzibę Urzędu Marynarki Handlowej, którego nazwę rok później zmieniono na Urząd Morski. Na jego potrzeby wybudowano przy ul. Centralnej (dziś ul. Chrzanowskiego) okazały budynek w konwencji uproszczonego klasycyzmu, podkreślonego detalem nawiązującym do form art déco. Obok gmachu zaprojektowanego przez Adama Ballenstedta, wzniesiono również niewielki kompleks mieszkalny dla pracowników urzędu.

Na tym samym terenie w pierwszej połowie lat 30. XX w. zaplanowano budowę schronu przeciwlotniczego dla personelu Urzędu Morskiego w Gdyni. Położenie na torfowiskach uniemożliwiło budowę schronu podziemnego, wobec czego zdecydowano się na schron naziemny.

Za nadzór budowy, którą realizowano od 6.10.1934 r. do 19.12.1934 r., odpowiedzialny był Wydział Techniczno-Budowlany Urzędu Morskiego w Gdyni pod naczelnictwem inżyniera Tadeusza Wendy, zaś prace zostały wykonane przez Towarzystwo Robót Kolejowych i Budowlanych Tor Sp. Akcyjna. Obiekt został wybudowany wg „Instrukcji budowlanej obrony przeciwlotniczej biernej” z 1934 r. autorstwa mjr. sap. Kazimierza Biesiekierskiego i przybrał bardzo ciekawą formę 2-spadowej „piramidy” o wysokości 7,15 m, szerokości 5,50 m i długości 16,60 m. Odpowiedni kąt nachylenia powierzchni stropu, miał na celu wprowadzenie bomby lotniczej w rykoszet oraz jej eksplozje w pewnym oddaleniu od konstrukcji. Skuteczność tego rozwiązania jest dziś wątpliwa, a budowa schronu o takiej konstrukcji niosła za sobą dodatkowe koszty oraz dużą utratę kubatury na rzecz uzyskania odpowiedniego kąta nachylenia.

Monolityczny, naziemny, żelbetowy schron posiadał 2 cylindryczne komory schronowe, o wysokości 3 m i szerokości 4,40 m, z przedsionkami wejściowymi. Schron był wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne i uszczelnione drzwi, dzięki czemu był gazoszczelny. W pierwszych dniach września 1939 r. obiekt był wykorzystywany pomimo, iż niemieckie naloty lotnicze odbywały się głównie nad północną częścią miasta.

Schron zachował się do dnia dzisiejszego w bardzo dobrym stanie i dalej jest wykorzystywany przez Urząd Morski w Gdyni dla potrzeb gospodarczych.

autor: Kamil Sarapuk (2025 r.)