Urząd Morski - budynek

Autor projektu: Adam Ballenstedt

Data powstania: 1928 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Bernarda Chrzanowskiego 10

• 
  Urząd Morski, widok z góry. Widoczne budynki portowe: magazyny i chłodnie.
• 
  Urząd Morski przy ul. Centralnej.
• 
  Urząd Morski od strony ul. Mostowej.
• 
  Urząd Morski nocą

Urząd Morski – pierwszy reprezentacyjny gmach portowy w Gdyni

W 1920 r. powołano Urząd Marynarki Handlowej z siedzibą w Wejherowie, który stał się zalążkiem późniejszego Urzędu Morskiego. W maju 1927 r., dzięki sprzyjającym warunkom, przeniesiono jej siedzibę do Gdyni, do nowo powstającego budynku zlokalizowanego przy głównej drodze portowej, która początkowo nosiła nazwę ul. Centralnej. Budowę gmachu rozpoczęto w 1926 r., a już rok później urząd mógł zacząć działalność w częściowo ukończonym obiekcie. Prace wykończeniowe zakończono w 1928 r., po czym instytucję przemianowano na Urząd Morski.

Realizację tego prestiżowego budynku powierzono inż. Janowi Brodzie z Toruńskiego Biura Inżynierskiego i Budowlanego. Gmach zaprojektowano w duchu wczesnomodernistycznym, z odwołaniami do klasycznych zasad symetrii. Centralnym elementem budowli była 24-metrowa wieża zegarowa z ośmioboczną, przeszkloną latarnią, która symbolizowała morskie przeznaczenie obiektu. Pionowe krawędzie wieży rozczłonkowano niewielkimi uskokami, a narożniki podkreślono efektownymi kamiennymi wazonami. Detale wieży, inspirowane motywem kryształu, wpisały się w stylistykę art déco.

Elewację zachodnią, otwierającą się na tereny zielone, wyróżniono trójkątnym ryzalitem, a dynamicznie zaprojektowany narożnik klatki schodowej z pionowymi pasami okien nawiązywał do niemieckiego ekspresjonizmu. Bryła budynku, złożona z zestawionych kubicznych form, była pierwszym w pełni wczesnomodernistycznym obiektem na terenie portu.

Wykończenie i wyposażenie wnętrz realizowały renomowane firmy. Stolarkę oraz zabudowę meblową wykonała bydgoska Fabryka Mebli i Zakład Architektury Wewnętrznej Jakóba Hechlińskiego, a marmury świętokrzyskie do okładzin i posadzek dostarczyła spółka Marmury Kieleckie. Budynek wyposażono w nowoczesne systemy centralnego ogrzewania i ciepłej wody wyprodukowane przez poznańską fabrykę Szafranek & Gbiorczyk.

W 1936 r., z powodu rosnących potrzeb administracyjnych, do gmachu dobudowano 2 skrzydła, które utworzyły niewielki dziedziniec na tyłach budynku. Rozbudowa harmonijnie wpisywała się w pierwotną architekturę, zachowując prestiżowy charakter gmachu. Urząd Morski stał się nie tylko ważnym centrum administracji morskiej, ale również wizytówką portowego miasta.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 155-159.

M. Sołtysik, Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993, s. 117-118.

J. Tymiński, Administracja morska w Gdyni w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry, działalność, Gdynia 2020, s. 142-147.