Muzeum Marynarki Wojennej

Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni zajmuje się gromadzeniem i opracowywaniem materiałów związanych z historią Marynarki Wojennej RP, prowadzi działalność naukowo-badawczą i publicystyczną. Powstało w Gdyni 28.06.1953 r.

• 
  Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni
• 
  Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni w latach 60.
• 
  Pierwsza siedziba Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni

Historia powstania

Próby gromadzenia pamiątek związanych z dziejami polskich sił morskich pojawiały się już w okresie międzywojennym. W czasie konferencji poświęconej rozwojowi wybrzeża w Gdyni w 1927 r. prof. Uniwersytetu Warszawskiego dr Włodzimierz Antoniewicz wystąpił z postulatem utworzenia placówki muzealnej zajmującej się polskimi tradycjami morskimi. Pisarz i historyk kpt. mar. Witold Hubert postulował utworzenie Działu Marynarki Wojennej w ramach Muzeum Wojska w Warszawie. Jego pamiątki i dokumenty miały stać się zalążkiem Muzeum Marynarki Wojennej.

Po zakończeniu II wojny światowej i uzyskaniu przez Polskę szerokiego dostępu do morza wrócił problem utworzenia morskiej placówki muzealnej. Wzrosło znaczenie ukazywania wiedzy o dziesięciu wiekach historii polskiego oręża na morzu, wzbogaconej dokonaniami polskich marynarzy w wojnie morskiej 1939-1945. W 1945 r. urządzona została wystawa Obrona Wybrzeża w 1939 roku w budynku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy ul. 10 Lutego 24.

W 1946 r. naczelny dowódca Wojska Polskiego marsz. Michał Rola-Żymierski wyraził zgodę na utworzenie Muzeum Marynarki Wojennej w Warszawie jako oddziału Muzeum Wojska Polskiego. Wkrótce zmieniono planowaną lokalizację: początkowo na Westerplatte, później na Pałac Opatów w Oliwie, następnie w Sopocie.

28.06.1953 r. otwarto w Gdyni wystawę Marynarka Wojenna w służbie Ojczyzny, w służbie pokoju, dając początek Muzeum Marynarki Wojennej uroczyście otwartemu w obecności prezesa Rady Ministrów Bolesława Bieruta i marszałka Polski Konstantego Rokossowskiego.

Na cele muzeum zaadaptowano niewielką piętrową willę (przedwojenną ochronkę), a na terenie o powierzchni 2000 m² ustawiono elementy uzbrojenia i wyposażenia okrętowego. Szczegółowy opis wystawy przekazał miesięcznik „Morze”: „[…] Okres międzywojenny otwiera obraz M. Mokwy Aurora 7.XI.1917 – oglądamy tu model okrętu Aurora, którego salwa obwieściła światu początek nowej ery. Plansze z fotografiami, dokumentami, cytatami opowiadają o machinacjach imperialistów, którzy mimo deklaracji o wolnym dostępie Polski do morza, odmówili po I wojnie światowej zwrotu prastarych ziem polskich nad Bałtykiem, dopuszczając nas tylko na znikomy 70 km skrawek wybrzeża, nieprzydatny dla szerszego rozwinięcia gospodarki morskiej. Marynarka Wojenna była częścią sanacyjnej armii, przygotowywanej do wojny ze Związkiem Radzieckim. Na czele Marynarki stał sługus carski, białogwardzista z bandy Skoropadskiego – kontradmirał Świrski. Marynarka Wojenna miała być siłą zbrojną na morzu sanacyjnego „państwa kolonialnego”, wzorowanego na przykładzie faszystowskich Niemiec i Włoch”.

Przełom w działalności Muzeum Marynarki Wojennej nastąpił w 1960 r., gdy w skład muzeum wszedł ORP Burza. Także tego roku Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego w Londynie przekazał pierwsze eksponaty związane z wojenną służbą polskich marynarzy.

Stan techniczny budynku spowodował, że w maju 1969 r. podjęto decyzję o zamknięciu obiektu.

W zamian przygotowano ekspozycję o powierzchni zaledwie 70 m² w baraku na zapleczu Polskiej Riwiery, gdzie mieściło się kino Okręgowego Klubu Oficerskiego Marynarki Wojennej, nazwane Klubowe, którą oddano do zwiedzania 9.05.1970 r.

Budowa bulwaru Nadmorskiego spowodowała konieczność zburzenia w 1974 r. budynku muzeum i sali ekspozycyjnej przy Klubie Marynarki Wojennej. Równocześnie przygotowano założenia, które posłużyły do opracowania projektu architektonicznego przez inż. arch. Daniela Olędzkiego z Miastoprojektu. Powstał plan budowy budynku dla muzeum o powierzchni 3500 m², projekt zatwierdzony został w 1973 r. przez dowódcę Marynarki Wojennej wiceadm. Ludwika Janczyszyna. Planowano postawienie w latach 1974-1977 gmachu muzeum o kubaturze ponad 10 000 m³.

Regres ekonomiczny państwa uniemożliwił realizację tego zamierzenia i wiceadm. L. Janczyszyn podjął decyzję o przekształceniu w czerwcu 1975 r. dziedzińca wystawowego w Terenową Ekspozycję Broni i Uzbrojenia Morskiego.

1.05.1976 r. działalność muzealną rozpoczął ostatni polski okręt z okresu II wojny światowej – niszczyciel ORP Błyskawica, zastępując ORP Burza. Ponad 20 lat później, 28.06.1997 r., prezydent Franciszka Cegielska i dowódca Marynarki Wojennej wiceadm. Ryszard Łukasik podpisali list intencyjny w sprawie budowy Muzeum Marynarki Wojennej przy Polskiej Riwierze.

28.11.1998 r. odbyło się wmurowanie aktu erekcyjnego. W lipcu 2000 r. powstała fundacja O Dach dla Historii Marynarki Wojennej RP zajmująca się zbieraniem środków finansowych na urzeczywistnienie budowy, 5.04.2001 r. rozpoczęto budowę siedziby dla Muzeum Marynarki Wojennej i Muzeum Miasta Gdyni.

Struktura Muzeum Marynarki Wojennej

Struktura Muzeum Marynarki Wojennej składa się z okrętu muzeum Błyskawica, Działu Historycznego oraz Działu Wystawienniczego z Ekspozycją Plenerową Broni i Uzbrojenia Morskiego.

Dział Historyczny jest następcą zlikwidowanego w 1976 r. Wydziału Historycznego Marynarki Wojennej. Zajmuje się gromadzeniem i opracowywaniem materiałów związanych z historią, prowadzi działalność naukowo-badawczą i publicystyczną. Wydawane są przewodniki, informatory i foldery oraz „Biuletyn Historyczny” i seria wydawnicza Prace Muzeum Marynarki Wojennej. Dział prowadzi działalność popularyzatorską w czasie spotkań, prelekcji, konferencji i sympozjów, a także utrzymuje kontakty z kombatantami w kraju i za granicą. Posiada zbiory materiałów oraz księgozbiór obejmujący ponad 20 tys. woluminów.

Dział Wystawienniczy z Ekspozycją Plenerową Broni i Uzbrojenia Morskiego zajmuje się gromadzeniem, opracowywaniem i udostępnianiem pamiątek rzeczowych związanych z historią Marynarki Wojennej. Posiada ok. 20 tys. eksponatów, w tym kolekcje modeli okrętów, bander, proporców, napisów burtowych, dzwonów okrętowych, mundurów marynarskich, a także broni białej, palnej, uzbrojenia morskiego i innych urządzeń okrętowych. Gromadzone są kolekcje malarstwa marynistycznego oraz medalierstwa i falerystyki.

Kierownicy Muzeum Marynarki Wojennej

Kierownicy Muzeum Marynarki Wojennej: kpt. mar. Henryk Kłoczkowski 1953 r., por. mar. Ryszard Chwist 1954 r., por. mar. kpt. mar. Jerzy Ostaszewski 1954-1956, kpt. mar. kmdr por. mgr Czesław Krzynówek 1956-1976, kmdr mgr Zdzisław Waśko 1976-1982, kmdr por. kmdr dr Rafał Witkowski 1982-1988, kmdr ppor. kmdr por. dr Zbigniew Wojciechowski 1988-2003, kmdr ppor. kmdr por. dr Sławomir Kudela od 2003.

autor: Walter Pater (2006 r.)