Dojrzewalnia, magazyn i biura Bananas

Autorzy projektu: inż. arch. Eliza Unger i inż. arch. Bronisław Wondrausch

Data projektu/budowy: 1938 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Polska 22

Wielofunkcyjny, modernistyczny budynek z 1938 r., łączący dojrzewalnię bananów, zaplecze magazynowe i nowoczesne biura portowej spółki handlowej

Jeden z najciekawszych architektonicznie budynków wielofunkcyjnych w gdyńskim porcie powstał w 1938 r. na zlecenie firmy Bananas. Polski Przemysł Owocowy Sp. z o.o. Spółka, założona w 1933 r. przez Mendla (Maksa) Wolfa Sonabenda z Warszawy, działała przy współudziale skandynawskich inwestorów. Jej profil obejmował eksport i import towarów kolonialnych oraz prowadzenie specjalistycznej dojrzewalni bananów.

Projekt nowej siedziby, łączącej funkcję technologiczną, magazynową i administracyjną, wykonali architekci Eliza Unger i Bronisław Wondrausch. Roboty budowlane zrealizowała firma Inżynierowie Budowy i Architektury O. i E. Ungerowie i E. Jakóbowicz kierowana przez inż. Oswalda Ungera.

2-kondygnacyjny budynek o wymiarach 50 × 27,6 m miał zwartą, masywną bryłę z wejściami w centralnych osiach krótszych elewacji, poprzedzonymi podcieniami. Na parterze znajdowały się m.in. magazyn o powierzchni 1,1 tys.m² i wysokości 5 m, pomieszczenia socjalne, garaże i mieszkanie portiera. W piwnicach zlokalizowano 8 komór dojrzewalni bananów, kotłownię, kartoniarnię i salę rekreacyjną.

Piętro mieściło 4 niezależne działy administracyjne z osobnymi wejściami i salami operacyjnymi. Centralnie zaprojektowano prostokątne pomieszczenie z rzadko stosowanym w zabudowie portowej świetlikiem dachowym – mogło pełnić funkcję ogrodu zimowego lub pokoju wypoczynkowego. Układ piętra odzwierciedlał ścisłe dopasowanie projektu do oczekiwań inwestora.

Architektura budynku utrzymana była w stylistyce umiarkowanego modernizmu. Bryłę wzbogacono o geometryczne podcienia, pionowe przeszklenia typu „termometr” oraz bulaje doświetlające reprezentacyjne klatki schodowe. Boczne elewacje zyskały niemal symetryczną, monumentalną formę.

Wyjątkowo starannie opracowano ceglane wykończenie elewacji: lico wykonano z klinkieru w 2 zestawionych ze sobą kolorach – ciepłej czerwieni i głębokiego bordo w postaci ceramicznych płytek okładzinowych. Kontrast ten nadawał bryle elegancji i nowoczesnego wyrazu, rzadkiego w ówczesnej zabudowie portowej.

W 2016 r. rozebrano zasadniczą część historycznego budynku, zachowując jedynie około 1/5 jego objętości. Nową substancję architektoniczną zintegrowano z pozostawionym fragmentem, odtwarzając elewacje w formie zbliżonej do oryginalnej. Obiekt nadal pełni funkcje portowe.

autorka: Anna Orchowska (2025 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza: plan, budowa i architektura portu w Gdyni, Gdańsk, s. 330-333.