Stefan Batory

Statek pasażerski, ostatni przedstawiciel tej klasy statków w Polskiej Marynarce Handlowej. Zwodowano go w 1952 r. jako Maasdam dla Holland America Line. W 1968 r. sprzedano go Polskim Liniom Oceanicznym. Po remoncie i przebudowie wyszedł 11.04.1969 r. z Gdyni do Montrealu jako Stefan Batory. Prócz rejsów transatlantyckich pływał również w rejsach wycieczkowych na Morze Karaibskie, Wyspy Kanaryjskie, do norweskich fiordów, a nawet na Morze Czarne. Odbył pod polską banderą 140 podróży okrężnych, w czasie służby przewiózł 288 tys. pasażerów. 6.04.1988 r. opuszczono na nim polską banderę. Potem służył u obcych armatorów. Zezłomowany w 2000 r.

• 
  Statek pasażerski Stefan Batory.
• 
  Statek pasażerski Stefan Batory przy Dworcu Morskim.

Historia

Zamówiony w 1948 r. przez Holland America Line w stoczni Wilton-Fijenoord w Schiedam jako jeden z 3 frachtowców na linię północnoamerykańską, na podstawie projektu kadłuba amerykańskiego frachtowca wojennej budowy typu C-3 oraz z wykorzystaniem istniejących urządzeń napędowych przeznaczonych dla statków tego rodzaju.

Według tego projektu zdołano ukończyć jeden statek – Diemerdyk. W trakcie budowy drugiego, a przed rozpoczęciem trzeciego, zamówienie zmieniono na statki pasażerskie (z tymi samymi maszynami) według nowatorskich założeń – praktycznie cały statek (854 miejsca) przeznaczono dla pasażerów klasy turystycznej, dla klasy pierwszej przewidziano tylko 39 miejsc.

Pod nazwą Maasdam

Budowę trzeciego statku rozpoczęto 19.12.1950 r., zwodowano go 5.04.1952 r., nadając mu nazwę Maasdam. Do służby wszedł 10.08.1952 r., skierowany na linię do Nowego Jorku. Poza sezonem pasażerskim pływał w rejsy wycieczkowe na Morze Karaibskie. Jego statkiem bliźniaczym był transatlantyk Ryndam.

10.12.1952 r., wychodząc we mgle z Rotterdamu, Maasdam uderzył w mały niemiecki zbiornikowiec Ellen i zatopił go wraz z całą załogą, sam nie odniósł uszkodzeń.

Po załamaniu transatlantyckiego rynku pasażerskiego (związanym z rozwojem komunikacji lotniczej) Maasdam od października 1965 r. obsługiwał wokółziemską linię z Rotterdamu przez Morze Śródziemne na Ocean Indyjski, Pacyfik i Kanał Panamski do Rotterdamu, a od października 1966 r. dodatkowo tanią linię „studencką” z Europy do Kanady i Stanów Zjednoczonych.

Polski rozdział

15.05.1968 r. sprzedano go PLO [Polskie Linie Oceaniczne]. Po remoncie i przebudowie w gdańskiej Stoczni Remontowej wyszedł 11.04.1969 r. w pierwszy rejs pasażerski jako Stefan Batory, na linii z Gdyni do Montrealu. Był jednym z ostatnich statków pasażerskich na północnym Atlantyku. Od 1980 r. jego jedynym konkurentem pozostał nowoczesny brytyjski transatlantyk Queen Elizabeth II pływający do Nowego Jorku.

Prócz rejsów transatlantyckich Stefan Batory pływał również w rejsach wycieczkowych na Morze Karaibskie, Wyspy Kanaryjskie, do norweskich fiordów, a nawet na Morze Czarne. W 1980 r. wprowadzono również „rejsy donikąd” – 3-dniowe pływanie po Bałtyku, bez zachodzenia do portów.

Po 1981 r., wobec wprowadzenia w Polsce stanu wojennego i masowych ucieczek pasażerów, wiele rejsów Stefana Batorego kończyło się w Rotterdamie, a rejsy noworoczne w latach 1981-1982 zostały odwołane. W czasie pierwszego rejsu 1982 r., w drodze z Rotterdamu do Montrealu, na statek przyszła wiadomość, że Queen Elizabeth II została zmobilizowana na wojnę falklandzką. Stefan Batory pozostał jedynym liniowcem na północnoatlantyckim szlaku! Pozwoliło to poprawić wyniki finansowe, jednak w styczniu 1987 r. ogłoszono zamiar wycofania statku ze służby.

Z ostatniego rejsu powrócił 20.10.1987 r., kończąc 140. podróż okrężną pod polską banderą, potem wykonał jeszcze kilka rejsów wycieczkowych. 6.04.1988 r. opuszczono na nim polską banderę. W czasie służby pod polską banderą Stefan Batory przewiózł 288 tys. pasażerów.

Służba u obcych armatorów

W maju 1988 r. sprzedany greckiej firmie Elias Panagiakos, która wydzierżawiła go panamskiemu armatorowi Erne Compania Maritima S.A., który zamierzał przekształcić go w okręt mieszkalny zakotwiczony w centrum Londynu. 23.06.1988 r. Stefan Batory wyszedł z Gdyni, jednak wskutek protestu brytyjskich ekologów nie dotarł do Londynu i 13.11.1988 r. stanął na kotwicowisku pod Pireusem.

W 1989 r. sprzedano go szwedzkiemu armatorowi Stena A/B, który nazwę statku skrócił do Stefan. Od lutego 1990 r. do czerwca 1991 r. służył w Göteborgu jako hotel i statek mieszkalny dla azylantów. W czerwcu 1991 r. wypożyczono go jako rekwizyt do włosko-francuskiego filmu, gdzie wystąpił jako Las Delicias. 7.08.1991 r. wyszedł na holu z Göteborga do Pireusu, po drodze zawinął do libijskiego Benghazi, gdzie był miejscem obchodów rocznicy rewolucji pułkownika Kadafiego.

W 1992 r. służył w Pireusie jako statek mieszkalny, a w lipcu 1994 r. przeholowano go na kotwicowisko Chalkis i tam pozostawiono. 22.03.2000 r. przyholowano go do tureckiej stoczni złomowej w Aliaga i złomowano.

Dane techniczne (po 1968 r.)

Pojemność 15,044 tys. BRT, 8,684 tys. NRT; nośność 7,170 tys. t; wymiary 153,4 całk. × 21,1 × 8,8 m; 2 turbiny parowe General Electric z przekładnią, 8,5 tys. KM; prędkość – 18 w.; pasażerowie – 779 osób, załoga – ok. 330 osób.

autor: Marek Twardowski (2009 r.)