Kamienica Emilii Wojewskiej, ul. Portowa 4

Autor projektu: Roman Wojkiewicz

Data budowy: 1928 r.

Lokalizacja: Gdynia - Śródmieście, ul. Portowa 4

• 
  Kamienica E. Wojewskiej, ul. Portowa 4

Architektura i historia

Kamienica przy ul. Portowej 4 wzniesiona została przez Emilię Wojewską pochodzącą z zamożnej rodziny Grubbów osiadłej w Gdyni od początków XIX w. Była to pierwsza wielkomiejska kamienica śródmieścia Gdyni. Autorem sporządzonego na zamówienie E. Wojewskiej w maju 1927 r. projektu był budowniczy Roman Wojkiewicz, absolwent Państwowej Szkoły Budowniczej w Poznaniu, który przyjechał do Gdyni w 1922 r. i założył przedsiębiorstwo budowlane R. Wojkiewicz, budowniczy. Pomorze. Zezwolenie na budowę podpisane zostało 5.07.1927 r. przez burmistrza Augustyna Krausego, a prowadzone pod kierunkiem R. Wojkiewicza prace budowlane rozpoczęły się jeszcze w tym samym miesiącu. Zaraz po ich ukończeniu w marcu 1928 r. na pierwsze piętro kamienicy wprowadziła się jej właścicielka.

Dom był duży, o układzie kalenicowym, oparty na planie zbliżonym do nieregularnego trapezu, z długością frontu 27 m i głębokością 12,7 m. Był to budynek mieszkalno-handlowy, 3-piętrowy, przykryty wysokim dachem dwuspadowym krytym czerwoną dachówką, z częściowo mieszkalnym poddaszem i przeznaczonym na usługi parterem. Koszt całości budowy oszacowano na 150 tys. zł.

Projektant nadał mu monumentalne cechy stylowe klasycyzmu akademickiego, z szeroką, 7-osiową fasadą ozdobioną żłobkowanymi pilastrami jońskimi porządku wielkiego biegnącymi przez wysokość wszystkich pięter. Pierwszy projekt, w którym były one rozmieszczone po 2 po obu bokach fasady, cechuje jeszcze pewien prowincjonalizm. Jednak w trakcie realizacji układ ten zmieniono, skupiając cztery pilastry w części centralnej w formie quasi-portyku. Wyżej, nad wydatnym gzymsem widniało proste, attykowe zwieńczenie przechodzące pośrodku w trójkątny szczyt z półowalnym oknem w polu. Boczne osie elewacji obramowane zostały boniowanymi lizenami, a jońskie pilastry otrzymały po bokach girlandy. Część cokołową kompozycji tworzył pas parteru, z ciągiem witryn sklepowych i bramą wjazdową pośrodku.

Kamienica zlokalizowana była w miejscu szczególnym, na samej granicy między dawnymi wsiami Gdynią i Oksywiem (po stronie Oksywia), tam, gdzie istniała od czasów średniowiecza oksywska karczma Na Piaskach. Stąd też wzięła się pewna nieregularność jej planu. Ściętą ukośnie południową ścianę szczytową budynku założono bowiem dokładnie w linii przebiegu tej granicy, natomiast ścianą północną przylegał do nieistniejącego już dziś hotelu i restauracji Pod Starym Dębem, powstałego przypuszczalnie w końcu XIX w. Restaurację i hotel Zur alten Eiche prowadził w czasach I wojny światowej do 1919 r. Jakub Wojewski, mąż Emilii, a po jego śmierci ona sama. Obiekt ten wziął swą nazwę od słynnego, kilkusetletniego dębu stojącego na drodze najpierw przed karczmą, a później przed hotelem, uwiecznionego na wielu archiwalnych fotografiach ul. Portowej i ściętego podczas niemieckiej okupacji w 1940 r. W latach międzywojennych hotel i restauracja Pod Starym Dębem (dla której pod koniec lat 30. używano też skróconej nazwy Pod Dębem) oraz wzniesiona obok kamienica należały w całości do E. Wojewskiej.

Parter przeznaczono na funkcję usługową, a wyższe kondygnacje na mieszkalną. Na każdym piętrze mieściły się 2 duże, 4-pokojowe mieszkania. Ich rozplanowanie było tradycyjne, z głównymi pokojami w trakcie frontowym oraz sypialnią, kuchnią, łazienką z toaletą, służbówką i spiżarnią rozplanowanymi rzędem w trakcie tylnym. Długi, wąski korytarz wewnętrzny łączył wszystkie te pomieszczenia. Konstrukcja domu była również tradycyjna, ze ścianami z cegły, stropami wspartymi na belkach drewnianych, a nad piwnicami na belkach żelaznych. Pomieszczenia ogrzewano piecami.

Po wybudowaniu kamienicy jej parter wynajmowany był przez szereg znanych firm gdyńskich, w tym m.in. przez duży skład bławatów, konfekcji i galanterii prowadzony przez Aleksa Regenta (Dom Towarowy Regent A.). Miały tu także swoją siedzibę przedsiębiorstwa inżynieryjno-budowlane, wśród nich znane biuro budowlane inż. Franciszka Skąpskiego Skąpski Fr. i S-ka oraz firma Żelazo-Beton Sp. z o.o.

Dziś kamienica nadal pozostaje własnością spadkobierców E. Wojewskiej, a od 2004 r. znajduje się w rejestrze zabytków.

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2024 r.)

Bibliografia

Księga adresowa Gdynia (Port). Lipiec 1931.

K. Małkowski, Gdynia, przewodnik, Warszawa 1989.

M.(J.) Sołtysik, Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993.

M.J. Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia: Wydawnictwo „Alter Ego” Sławomir Kitowski, 2003.

A. Brzęczek, Nowe sekrety gdyńskich kamienic, Gdańsk 2019.