Dworzec Morski - historia

Zbudowany przy ul. Polskiej 1 dla obsługi morskiego i oceanicznego ruchu pasażerskiego. W latach 30. XX w. Dworzec Morski był przystanią dla 7 statków żeglugi pasażerskiej, miejscem duszpasterstwa ludzi morza i miejscem spotkań gdynian na zabawach ludowych, walnych zjazdów organizacji społecznych, zawodowych, wieców patriotycznych, przedwyborczych, zawodów sportowych i widowisk artystycznych. Po wojnie budynku nie odbudowano. W 1957 r., w związku ze wzmożonym ruchem pasażerskim, przywrócono Dworcowi dawną funkcję. Po likwidacji ostatniej linii pasażerskiej w 1987 r. budynek stał się biurowcem dla firm i instytucji portowych. W 2005 r. powstała koncepcja jego rewitalizacji.

• 
  Port w Gdyni – Dworzec Morski.
• 
  Dworzec Morski w Gdyni i transatlantyk przy nabrzeżu Francuskim.
• 
  Wnętrze Dworca Morskiego w Gdyni – schody w holu.
• 
  Wnętrze Dworca Morskiego.
• 
  Dworzec Morski w Gdyni – hol wejściowy i drzwi.

1932-1945

Projekt autorstwa spółki Dyckerhoff & Widmann Oddział w Katowicach został zatwierdzony w 1932 r. Prace budowlane wykonała Spółka Techniczno-Budowlana Skąpski, Wolski, Wiśniewski. Wnętrze hali głównej zostało przykryte czworokątną cienkościenną kopułą żelbetową, zwieńczoną ostrosłupowym świetlikiem. Fasadę w konwencji umiarkowanego modernizmu po obu stronach wzbogacały płaskorzeźby orłów polskich.

Dworzec, mający prawie 2,5 tys. m kw. powierzchni użytkowej, był wyposażony we wszelkie urządzenia potrzebne do przyjmowania i odprawy pasażerów, poczty i bagaży oraz obsługi celnej i paszportowej, a także w przyległy Magazyn Tranzytowy o powierzchni 5,2 tys. m kw. (użytkownikami były firmy Aukcje Owocowe i Warta. Towarzystwo Ekspedycyjne). Wzdłuż nabrzeży po obu stronach Dworca biegną tory kolejowe - kolej mogła dowozić pasażerów bezpośrednio pod statek.

Na uroczystość poświęcenia - 8.12.1933 r. - przyjechali specjalnym pociągiem z Warszawy przedstawiciele Prezydenta RP, rządu, sfer gospodarczych i prasy (m.in. minister przemysłu i handlu Ferdynand Zarzycki, ministrowie: Józef Beck, Emil Kaliński, Przemysław Nakoniecznikoff-Klukowski i Władysław Zawadzki, minister Kazimierz Papée, gen. Gustaw Orlicz-Dreszer).

Ks. bp Stanisław Okoniewski dokonał poświęcenia Dworca Morskiego i portu. Gdyńskie sfery gospodarcze ufundowały płaskorzeźby prezydenta Ignacego Mościckiego, marszałka Józefa Piłsudskiego oraz 2 tablice pamiątkowe poświęcone historii budowy portu i jego budowniczym.

Dworzec był przystanią dla 7 statków polskiej żeglugi pasażerskiej, miejscem duszpasterstwa ludzi morza jako siedziba parafii portowej Stella Maris. Od maja 1934 r. był także miejscem spotkań gdynian na zabawach ludowych, walnych zjazdów organizacji społecznych, zawodowych, wieców patriotycznych, przedwyborczych, bankietów, zawodów sportowych, widowisk artystycznych.

W czasie wojny Dworzec Morski został przystosowany do funkcji biurowca. Architektura budynku została zmieniona, symbole narodowe usunięte. Podczas bombardowania portu w grudniu 1943 r. zniszczona została część hali pasażerskiej - od strony nabrzeża Francuskiego. Szkody zostały prowizorycznie usunięte, ale budynek nie odzyskał oryginalnej architektury.

1946-1990

Po wojnie budynku nie odbudowano. Początkowo, w latach 1946-1950, w gmachu mieściły się biura polskich linii transatlantyckich GAL [Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe], Kapitanat Portu, urząd pocztowo-telegraficzny i inne instytucje. Szybko jednak Dworzec Morski stał się dla ruchu pasażerskiego bezużyteczny. Wprawdzie co miesiąc Gdynia tłumnie żegnała wychodzący w morze transatlantyk Batory, grała orkiestra, towarzysze przemawiali, ale były to pożegnania pustego statku, bo pasażerowie okrętowali w Kopenhadze i Southampton.

Dopiero w II połowie lat 50. XX w., w ramach odwilży po śmierci Stalina, najwyżsi państwowi urzędnicy zadecydowali, że Batory może zabierać na wycieczki Polaków. W związku ze wzmożonym ruchem pasażerskim Zarząd Portu Gdynia zmuszony był w 1957 r. przywrócić Dworcowi Morskiemu dawną funkcję, co było trudne, gdyż część pomieszczeń zajmował Urząd Pocztowy nr 5, podlegający Urzędowi Wymiany Poczt w Warszawie.

W latach 70. XX w. w gmachu, obok urządzeń słu­żących wygodzie pasażerów i do ich odprawy, mieścił się Wydział Usług Żeglugowych Zarządu Portu Gdynia, Urząd Celny, Urząd Pocztowo-Telekomunikacyjny Gdynia 18, Biuro Portowe Morskiej Agencji w Gdyni, biuro firmy C. Hartwig i ekspedycja PKP [Polskie Koleje Państwowe].

W 1976 r. na ścianie budynku umieszczono tablicę ku czci inż. Eugeniusza Kwiatkowskiego. Po likwidacji ostatniej linii pasażerskiej w 1987 r., obsługiwanej przez statek Stefan Batory, Dworzec Morski stał się biurowcem dla firm i instytucji portowych, a w części magazynu tranzytowego - magazynem.

24.04.1990 r. został wpisany do rejestru zabytków.

Projekt rewitalizacji

W 2005 r. zrealizowany został projekt SEB Trans Link, służący m.in. przygotowaniu koncepcji rewitalizacji Dworca Morskiego. Według niej wymaga on - jako dziedzictwo kulturowe o znaczeniu ogólnonarodowym - odbudowy przywracającej mu oryginalną architekturę, w tym symbole narodowe. Jego główną funkcją w sezonie turystycznym  będzie obsługa rosnącej liczby statków pasażerskich odwiedzających Gdynię. Poza sezonem turystycznym Dworzec ma służyć do organizacji ważnych spotkań, konferencji i wystaw.

Zmodernizowany zostanie również układ komunikacyjny, który ułatwi połączenie z centrum miasta.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)