Budynek magazynowo-biurowy Związku Spółdzielni Spożywców Społem

Autorzy projektu: Eliza Unger i Edward Fuhrschmied

Data projektu/budowy: 1935 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ulica Polska 13

• 
  Budynek magazynowo-biurowy Związku spółdzielni Spożywców Społem.
• 
  Pracownice kuchni w Spółdzielni Społem w Gdyni – wnętrze budynku.

Nowoczesny, funkcjonalistyczny obiekt zaplecza handlowego portu, łączący funkcje magazynowe, administracyjne i socjalne

W połowie lat 30. XX wieku Związek Spółdzielni Spożywców Rzeczypospolitej Polskiej Społem z centralą w Warszawie zdecydował o budowie nowoczesnego budynku magazynowo-biurowego na terenie portu gdyńskiego. Obiekt ten stanowił interesujące uzupełnienie zespołu magazynów drobnicowych w rejonie Nabrzeża Polskiego, łącząc w jednej bryle funkcje administracyjne, magazynowe, warsztatowe, a nawet mieszkaniowe.

Oddział Społem w Gdyni, prowadzący również ajenturę handlu zagranicznego, specjalizował się w imporcie towarów kolonialnych, śledzi, konserw rybnych i tłuszczów oraz eksporcie nabiału, przetworów, drewna i artykułów rolnych. Projekt siedziby oddziału opracowali w 1935 r. architekci Eliza Unger i Edward Fuhrschmied. Budowę rozpoczęła jeszcze w tym samym roku firma Inżynierowie Budowy i Architektury O. i E. Ungerowie i E. Jakóbowicz, kierowana przez inżyniera Oswalda Ungera.

2-kondygnacyjny budynek miał zwartą prostopadłościenną bryłę z wyraźnym podziałem na część administracyjną i magazynową. Reprezentacyjna, 2-kondygnacyjna część biurową składała się z sali obsługi, gabinetu kierownika, sali konferencyjnej i pokoju stenotypistki. Częścią składową był połączony z bryłą właściwą, wysoki na 2 kondygnacje magazyn celny z pomieszczeniami pomocniczymi. Pracownikom zapewniono rozbudowane zaplecze socjalne, a woźny miał do dyspozycji niezależne mieszkanie z osobnym wejściem.

Wejście do budynku potraktowano w sposób wyjątkowy – wydzielono je przestrzennie i architektonicznie zaakcentowano, wkomponowując pionowe okno typu „termometr” w nieznacznie wysunięty ryzalit klatki schodowej. Zabieg ten nie tylko porządkował kompozycję fasady, lecz także nadawał bryle elegancji i lekkości. Wyważone proporcje sugerowały kameralną skalę, podczas gdy wnętrze skrywało znaczną kubaturę.

Elewacje wykończono cegłą licową w odcieniu ciepłej czerwieni, a cegłę ceramiczną wykorzystano zarówno jako materiał konstrukcyjny, jak i dekoracyjny. Uformowano z niej fakturalne pasy i oprawy okienne, szczególnie ekspresyjnie opracowane w rejonie wejścia. Wnętrza klatki schodowej uzupełniono o metalowe poręcze, okładziny ścienne oraz efektowną 2-skrzydłową stolarkę drzwiową.

Budynek Społem był przykładem starannie zaprojektowanej, funkcjonalnej architektury przemysłowo-biurowej, w której materiał i detal budowały nowoczesny, a zarazem reprezentacyjny charakter obiektu.

W wyniku przekształceń terenów portu w Gdyni po 2010 r. rozebrano część magazynową, pozostawiając przystosowaną do współczesnych wymogów część administracyjno-biurową.

autorka: Anna Orchowska (2025 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza: plan, budowa i architektura portu w Gdyni, Gdańsk, s. 327-330.