Baterie Artylerii Stałej

Jednostki artylerii nadbrzeżnej były organizowane po II wojnie światowej (1946-1977). Pierwszą jednostką artylerii nadbrzeżnej Marynarki Wojennej, zorganizowaną w Gdyni po II wojnie światowej, był 31. Dywizjon Artylerii Nadbrzeżnej; jego dowódcą został komandor porucznik Zbigniew Przybyszewski. Na uzbrojenie Baterii Artylerii Stałej składały się głównie działa morskie kalibru 100 mm, kalibru 130 mm oraz kalibru 152 mm.

Pozostałości 11. Baterii Artylerii Stałej są obecnie jedną z atrakcji turystycznych Gdyni.

• 
  Jedno z dział stanowiących uzbrojenie Baterii Artylerii Stałej – działo 152 mm
• 
  Kpt. Zbigniew Przybyszewski.
• 
  Promowani podporucznicy z komendantem Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej; Zbigniew Przybyszewski stoi piąty od lewej.

Pierwszą jednostką artylerii nadbrzeżnej Marynarki Wojennej, zorganizowaną w Gdyni po II wojnie światowej, był 31. Dywizjon Artylerii Nadbrzeżnej (dowódca kmdr por. Zbigniew Przybyszewski). Przewidziano w nim: 3 baterie po 4 działa morskie kalibru 130 mm, 3 armaty przeciwlotnicze kalibru 37 mm i 3 przeciwlotnicze wielkokalibrowe karabiny maszynowe oraz baterię szkolną. Powstał 18.08.1946 r. w Toruniu i 2.10.1946 r. został przeniesiony do Gdyni-Redłowa.

Pierwsze 130 mm armaty morskie uzyskano od Związku Radzieckiego w 1946 r. w ramach reparacji wojennych. W 1946 r. opracowano plan rozmieszczenia baterii i miejsca ustawienia dział. Montowanie armat na stanowiskach ogniowych zaplanowano na rok 1947. Budowę pierwszej z 3 baterii 31. Dowództwa Artylerii Nadbrzeżnej, baterii w Redłowie, rozpoczęto w 1947 r. i zakończono w połowie 1948 r. Pierwsze strzelanie odbyło się w połowie 1948 r.

W 1950 r. w Dowództwie Marynarki Wojennej powstał nowy plan rozwoju artylerii nadbrzeżnej, która miała składać się z baterii samodzielnych. Gdyńskie baterie artylerii stałej – 11. Bateria Artylerii Stałej w Redłowie i 28. Bateria Artylerii Stałej na Oksywiu, wchodziły w skład zbudowanego w latach 1950-1959 systemu samodzielnych baterii uzbrojonych w działa morskie kalibru 100 mm (2 baterie – w Gdyni-Oksywiu i Helu), kalibru 130 mm (8 baterii – w Gdyni-Redłowie oraz Gdańsku-Stogach, Helu, Międzyzdrojach, Kołobrzegu, Ustce, Ustroniu Morskim i Rozewiu) oraz kalibru 152 mm (bateria w Borze na Półwyspie Helskim).

Było to jedno z największych przedsięwzięć realizowanych przez Marynarkę Wojenną w latach 50. Zasadnicze uzbrojenie 11. Baterii Artylerii Stałej w Redłowie stanowiły cztery 130 mm armaty morskie B-13 wz. 45 o długości lufy 50 kalibrów, strzelające pociskami odłamkowo-burzącymi, półpancernymi, odłamkowymi i oświetlającymi, natomiast 28. Bateria Artylerii Stałej na Oksywiu miała cztery 100 mm uniwersalne armaty morskie B-34U o długości lufy 56 kalibrów, strzelające pociskami odłamkowymi, burzącymi i oświetlającymi. Armaty 130 mm miały szybkostrzelność 7-8 strzałów na minutę i zasięg maksymalny 25,1 tys. m, a 100 mm – szybkostrzelność 12-15 strzałów na minutę oraz 22 tys. m maksymalnego zasięgu. Baterie posiadały też dwie podwójnie sprzężone 37 mm armaty przeciwlotnicze W-11- M wz. 39 z tarczą ochronną, o długości lufy 67 kalibrów (pociski odłamkowo-smugowe i przeciwpancerno-smugowe) względnie 12,7 mm przeciwlotnicze podwójnie sprzężone wielkokalibrowe karabiny maszynowe DSzK wz. 38, strzelające pociskami przeciwpancerno-zapalającymi i przeciwpancerno-zapalająco-smugowymi. Armaty 100 mm sprowadzono do kraju w końcu 1954 r.

Obiekty fortyfikacyjne 11. Baterii Artylerii Stałej powstawały w latach 1950-1955, a 28. Baterii Artylerii Stałej w latach 1956-1958. Do 1953 r. rozbudową artylerii nadbrzeżnej kierowało Szefostwo Artylerii Marynarki Wojennej rozwijane wraz ze wzrostem liczby jednostek i następnie przeformowane w Dowództwo Artylerii Nadbrzeżnej. W 1955 r. wprowadzono szczebel pośredni – dwa dowództwa dywizjonów (w tym dowództwo 32. DAN w Gdyni-Redłowie), którym odpowiednio podporządkowano baterie.

Po rezygnacji z tych dowództw w 1956 r. baterie znów podlegały Dowództwu Artylerii Nadbrzeżnej i jednocześnie dowództwom baz morskich. Baterie gdyńskie były podporządkowane dowództwu Bazy Głównej Marynarki Wojennej. W 1957 r., zamiast Dowództwa Artylerii Nadbrzeżnej, powstało Dowództwo Jednostek Nadbrzeżnych, któremu podporządkowano nie tylko jednostki artylerii nadbrzeżnej, ale również inżynieryjno-saperskie i piechoty morskiej.

W połowie lat 60. wszystkie baterie skadrowano, ich stan osobowy zmniejszono do 98 osób i podporządkowano flotyllom obrony wybrzeża. Odtąd baterie w Gdyni podlegały 9. Flotylli Okrętów Wojennych. Jesienią 1974 r., skutkiem braku części zamiennych do armat i amunicji oraz wobec nowych poglądów operacyjnych, rozformowano 8 z 11 baterii, a ostatnie zostały rozwiązane w listopadzie 1977 r.

autor: Walter Pater (2006 r.)