Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet
Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet powstał na przełomie lat 1929–1930 i szybko stał się jedną z aktywniejszych organizacji społecznych w Gdyni. Prowadził liczne działania pomocowe: organizował kuchnie dla bezrobotnych, wieczerze dla potrzebujących, a od 1931 r. przejął i rozwijał sieć przedszkoli miejskich, zapewniając bezpłatną opiekę najbiedniejszym dzieciom. Związek angażował się także w akcje społeczne i patriotyczne, wspierał rodzimą przedsiębiorczość oraz prowadził poradnię prawną i pośrednictwo pracy. Ważnym obszarem była działalność kulturalna – koncerty, wieczory artystyczne i bale charytatywne – organizowane m.in. przez prof. Julię Gorzechowską.
Historia
Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet [ZPOK] rozpoczął działalność w 1929 r. (formalnie powstał 5.02.1930 r.). Jego siedziba znajdowała się przy ul. Abrahama 39. Finanse Związek czerpał z różnego rodzaju imprez, częściowo z dotacji Komisariatu Rządu, od przedsiębiorstw.
W styczniu 1931 r. ZPOK podjął się (na zlecenie społecznego Komitetu do Walki z Bezrobociem ) – wspólnie z Polskim Czerwonym Krzyżem – prowadzenia kuchni w hotelu robotniczym na Grabówku (dla bezrobotnych pozbawionych zasiłku), a także zorganizowanie wieczerzy wigilijnej dla ok. 1 tys. 500 osób.
W listopadzie 1931 r. ZPOK przejął prowadzenie pierwszego przedszkola (w willi Tusia). W 1932 r. przystąpił do Związku Samowystarczalności Gospodarczej w Gdyni, którego celem było wspieranie rodzimej przedsiębiorczości. Wystosowano apel o bojkot towarów pochodzenia zagranicznego, szczególnie niemieckiego. W lutym 1933 r. Związek przyłączył się powszechnej akcji protestacyjnej wobec Adolfa Hitlera, zgłaszającego pretensje Niemiec do Pomorza.
W 1933 r. z inicjatywy Komisariatu Rządu Zarząd Związku przejął 3 istniejące przedszkola miejskie, a na początku 1934 r. zorganizował 2 nowe – na Obłużu i w Chyloni. Przedszkola miały wykwalifikowany personel pedagogiczny i pomocniczy, w pierwszej kolejności przyjmowano dzieci najbiedniejsze, których pobyt w placówkach był bezpłatny. Związek prowadził także pośrednictwo pracy w zakresie służby domowej, we wrześniu 1936 r. uruchomił bezpłatną poradnię prawną.
Zajmował się także działalnością kulturalną. Przewodniczącą Sekcji Kultury i Piękna była śpiewaczka – prof. Julia Gorzechowska, która w 1933 r. święciła uroczyście 20-lecie pracy artystycznej i pedagogicznej. Z tej okazji Związek zorganizował Koncert Chopinowski w Domu Ludowym, z udziałem jubilatki i innych artystów. W 1934 r. panie zorganizowały uroczysty wieczór w udziałem muzyków – w 20. rocznicę wymarszu Pierwszej Kompanii Kadrowej Legionów Józefa Piłsudskiego oraz koncert fortepianowy w Galerii Morskiej. Urządzały „herbatki”, rauty i bale charytatywne.
W 1936 r. ZPOK zorganizował Prywatną Koedukacyjną Szkołę Powszechną na Działkach Leśnych (kierowniczka – L. Bosadzka) oraz Szkołę dla Dorosłych (kierownik – M. Uziębło).
Pierwszy zarząd ZPOZ tworzyły: Maria Ewert-Krzemieniewska – prezeska, Wejersowa – wiceprezeska, prezeska sekcji bazarowej – Maria Zegarska i Andruszkiewiczowa), prezeska sekcji zawodowej – Kirkorowa, skarbniczka – J. Radtkówna, sekretarka – Aniela Palęcka. Pań było 30.
Zarząd od 1931 r.: Wacława Zaleska, Zabrodzka, Downarowiczowa, Alicja Ziabicka, Sielużycka, Krzyżanowska, Borowska.
Zarząd od 1935 r.: Maria Szaniawska, Julia Gorzechowska.
Kierowniczki referatów: Wychowanie Polityczno-Obywatelskie – Maria Janicka, Spraw Kobiecych – Jadwiga Morsztynkiewiczowa, Sekcja Opieki nad Bezrobotną Kobietą – Zofia Siedlecka, Opieki nad Matka i Dzieckiem – Maria Przysiecka, Kultury i Piękna – prof. Julia Gorzechowska, Wytwórczości – Zofia Siedecka, Prasowa – Ewa Listopadow. Od 1936 r. Związkiem kierował zarząd pod przewodnictwem Marii Janickiej.
autor: Ryszard Toczek (2006 r.)
