Zespoły budynków mieszkalnych Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych w Poznaniu

Autor projektu: Bohdan Lachert

Data budowy: 1930-1931

Lokalizacja: Gdynia – Śródmieście, al. Piłsudskiego 50/ul. Świętojańska 139

• 
  Zespoły budynków mieszkalnych Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych w Poznaniu.
• 
  Fragment zespołu budynków mieszkalnych Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych w Poznaniu.

Architektura i historia

Dwa zespoły budynków mieszkalnych ZUPU (Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych w Poznaniu) znajdują się przy al. Marszałka Józefa Piłsudskiego 50 i na ul. Świętojańskiej 139. Zaprojektował je w 1930 r. arch. Inż. Bohdan Lachert – jeden z najważniejszych twórców architektury modernistycznej w latach 20. i 30. XX w. Budowę zainicjował Zakład Ubezpieczeń Społecznych dzięki uchwale Rady Miejskiej o dodatkowych funduszach na lata 1930-1934 i wsparciu Państwowego Funduszu Budowlanego. We wrześniu 1931 r. zakończono budowę pierwszego zespołu składającego się z dwóch budynków na rogu al. Piłsudskiego (pierwotnie ul. Kasyna przemianowana w marcu 1931 r.) i ul. Generała Józefa Bema. Miesiąc później stanął drugi zespół z trzema budynkami na rogu ul. Świętojańskiej, ul. Mikołaja Kopernika i ul. bp. Dominika.

Zespół na al. Piłsudskiego składa się z dwóch równolegle ustawionych, 4-kondygnacyjnych bloków, na planie w kształcie litery L. Budynek jest podpiwniczony, a nad czwartą kondygnacją usytuowane jest półpiętro z rzędem okien. W obiekcie mieści się w 60 dużych mieszkań o wymiarach od 60 do 85 m².

Budynek został podzielony na pięć segmentów z otworami drzwiowymi. Od strony Al. Piłsudskiego, na osi znajdują się balkony z zaokrąglonymi, ażurowymi, metalowymi narożami i pełną balustradą na środku.

Z jasną elewacją z szarego tynku kontrastują brązowe, metalowe poręcze wraz z płytą balkonową i cokołem oblicowanym płytkami klinkierowymi. Do fasady nad czwartą kondygnacją wtórnie dodano zaokrąglone daszki chroniące balkon i jego użytkowników przed deszczem.

W dniu 8.10.1931 r. o godz. 19.00 doszło do wybuchu gazu (katastrofa gdyńska). Eksplozja nie uszkodziła konstrukcji całego budynku, lecz zniszczeniu uległ narożnik bloku, w tym dwadzieścia mieszkań. W wyniku katastrofy zginęło trzynaście osób. Zdemolowaną część budynku odbudowano, a w miejscu uskoku narożnika została wtórnie dostawiona w 1994 r. pizzeria Anker (działająca do dziś).

Drugi zespół, na ul. Świętojańskiej, składa się z trzech budynków w typie sekcyjnych domów klatkowych, galeriowych, które mieszczą w sobie 177 mieszkań o wymiarach od 28 do 45m². W planie zespołu przewidziano wewnętrzne dziedzińce pomiędzy budynkami, dwa sklepy, garaże i pralnię (ostatniego elementu – projektu Stanisława Miecznikowskiego nie zrealizowano). Podobnie kształtowane bryły obiektów wyróżniają jedynie balkony z zaokrąglonymi narożnikami i galerie z ażurową balustradą od strony dziedzińca.

Oba zespoły charakteryzują się oszczędnym, skromnym detalem architektonicznym, właściwymi dla modernizmu jasnymi odcieniami tynku i zaokrąglonymi narożnikami. Bloki przeznaczone były dla rodzin urzędników Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych w Poznaniu.

autorka: Katarzyna Gec-Leśniak (2020 r.)