Rezerwat Przyrody Cisowa

Rezerwat przyrody utworzony w 1983 r. zarządzeniem ministra leśnictwa i przemysłu drzewnego (M.P. 1983 nr 39 poz. 230), o powierzchni 24,76 ha (otulina – 131,08 ha), znajduje się w pobliżu dzielnicy Pustki Cisowskie-Demptowo, wzdłuż rzeki nazwanej Cisowską Strugą lub Cisówką. Większość powierzchni rezerwatu położona jest na terenie miasta Gdyni, jednak część znajduje się również w gminie Wejherowo. Rezerwatem zarządza Nadleśnictwo Gdańsk, kontrolowane w tym zakresie przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.

Głazy narzutowe Paweł i Gaweł.
Fragment mapy turystycznej Nadleśnictwa Gdańsk na obszarze rezerwatu przyrody Cisowa, kopia cyfrowa.
Wczesna wiosna w Rezerwacie Cisowa.
Wawrzynek wilczełyko.
Porost Hildenbrandia rivularis na głazie.
Przetacznik górski Veronica montana.

Położenie geograficzne i roślinność

Rezerwat Przyrody Cisowa jest położony w Dolinie Cisowskiej Strugi na wysokości ok. 50 m n.p.m., otoczonej wysokimi na ponad 150 m n.p.m. morenowymi wzgórzami.

Podstawą do utworzenia rezerwatu była wyjątkowa w tej części Europy, polodowcowa rzeźba terenu – zalesiona krawędź wysoczyzny morenowej Pojezierza Kaszubskiego – oraz unikatowa, źródliskowa, górska i podgórska roślinność (m.in. przetacznik górski, manna gajowa, gnieźnik leśny, wawrzynek wilczełyko i wroniec widlasty).

Łącznie na jego terenie występuje 217 gatunków roślin, z czego aż 11 znajduje się na liście gatunków zagrożonych, ginących i podlegających ochronie. Na kamieniach przy potoku spotyka się rzadki krasnorost z gatunku Hildenbrandia rivularis. Ścisłą ochroną objęte są również zbiorowiska żyznej buczyny pomorskiej (Galio odorati-Fagetum) oraz przyrzeczny łęg olszowo-jesionowy z roślinnością źródliskową (Fraxino-Alnetum), w pobliżu którego znajdują się dwa pomniki przyrody – sosna zwyczajna (nr rej. 935) i bluszcz pospolity na dębie (nr rej. 1107).

Należy zauważyć, że również klimat w rezerwacie różni się od tego w mieście. W dolinie często występuje inwersja temperatury charakteryzująca się spływaniem ze zboczy wzgórz zimnego, wilgotnego powietrza. Interesujący jest także przepływający przez środek Rezerwatu Przyrody Cisowa potok – Cisowska Struga (lub Cisówka), który przez wiele tysięcy lat wyrzeźbił stosunkowo głęboki przełom pomiędzy pobliskimi wzgórzami. Źródło 12-kilometrowej Cisówki znajduje się w okolicy rezerwatu na wysokości ok. 105 m n.p.m.

W pobliżu rezerwatu na potoku występuje nietypowe i wyjątkowe w skali kraju zjawisko hydrologiczne. Na pewnym odcinku poniżej źródła rzeka zanika, sprawiając wrażenie wyschniętego koryta. Drugie źródło wybija kilkaset metrów dalej i rzeka ponownie pojawia się na powierzchni, tworząc urokliwy potok, a nawet malowniczy leśny staw (Cisowska Struga).

W pobliżu rezerwatu, głównie na prawym brzegu Cisowskiej Strugi, znajduje się także aż 9 z 11 gdyńskich głazów narzutowych będących pomnikami przyrody nieożywionej. Są one pozostałością po ostatnim zlodowaceniu i działaniu lodowca, przez który zostały tu naniesione prawdopodobnie z rejonu Wysp Alandzkich w środkowej części Morza Bałtyckiego. Niektóre ze skrywanych na zboczach doliny wielkich kamieni, dzięki podobieństwu do bohaterów popularnej serii książek, noszą bajkowe nazwy, takie jak Paweł i Gaweł albo Muminki (głazy narzutowe).

Przez teren rezerwatu przebiega oznakowany przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze czerwony szlak pieszy prowadzący z Gdyni do Wejherowa, a w okolicy regularnie odbywają się zawody w biegach i kolarstwie górskim.

autor: Dawid Gajos (2024 r.)

Bibliografia:

M. Bartoszuk, Gdynia. Miejskie pomniki przyrody nieożywionej, „Otwarty przewodnik krajoznawczy” 02.03.2015, https://www.krajoznawcy.info.pl/gdynia-pomniki-przyrody-nieozywionej-36079, dostęp: 23.02.2022 r.

R. Iwiński, Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia 21 października 2020 roku w sprawie ustanowienia zadań ochronnych dla rezerwatu przyrody Cisowa, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Gdańsk, http://gdansk.rdos.gov.pl/files/artykuly/167591/Zarz%C4%85dzenie-Regionalnego-Dyrektora-Ochrony-%C5%9Arodowiska-w-Gda%C5%84sku-z-dnia-21-pazdz-2020,-w-sprawie-ustanowienia-zada%C5%84-ochronnych-dla-rezerwatu_Cisowa_icon.pdf, dostęp: 23.02.2022 r.

K. Jażdżewski, Historia lasów gdańskich. Od dóbr oliwskich i puckich do Nadleśnictwa Gdańsk, Gdynia 2016.

A. Jermaczek, R. Afranowicz-Cieślak, T. Krzyśków, R. Stańko, Projekt planu ochrony Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego – operat ochrony gatunków, Świebodzin 2021.

M. Miegoń, Pomniki przyrody – najstarsi świadkowie historii Gdyni, „Inne Szlaki” 31.05.2020, http://inneszlaki.pl/historia-gdyni/pomniki-przyrody-najstarsi-swiadkowie-historii-gdyni, dostęp: 23.02.2022 r.

J. Szukalski, Trójmiejski Park Krajobrazowy, Gdańsk 1987.

P. Woźniak, K. Tylman, A. Kobiela, Głazy narzutowe Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego – potencjał badawczy i geoturystyczny, „Przegląd Geologiczny” 2015, nr 4, vol. 63.