Ratownictwo Marynarki Wojennej

Oddział powołany został 30.11.1945 r., ostatecznie sformowany w 1951 r., pierwszym dowódcą był kmdr Włodzimierz Steyer. Działanie awaryjno-ratownicze na morzu obejmowało prace w zakresie usuwania uszkodzeń kadłubów okrętowych oraz zabezpieczenia większych uszkodzeń pozwalających na dotarcie do bazy, gaszenia pożarów okrętów, ściągania z mielizn, ratowania ludzi i mienia z tonących okrętów, dezaktywacja i odkażanie.

Kmdr Włodzimierz Steyer, pierwszy komendant Ratownictwa Marynarki Wojennej

Historia

Na prośbę Głównego Urzędu Morskiego niektóre okręty Marynarki Wojennej od grudnia 1946 r. pełniły rolę jednostek ratowniczych, gdyż kapitanaty portów nie dysponowały odpowiednimi jednostkami, często nie posiadały żadnych. Marynarka wydzieliła jednostki z Oddziału Pomocniczych Środków Pływających i Przystani Głównego Portu Marynarki Wojennej w Gdyni. Oddział ten powołany został 30.11.1945 r., pierwszym dowódcą był kmdr Włodzimierz Steyer. 1.01.1946 r. miał 11 pomocniczych jednostek pływających. Do 15.07.1947 r. sformowano Komendę Portu Wojennego Gdynia, która przejęła znaczną część zadań Głównego Portu Marynarki Wojennej. W 1946 r. powstał oddział nurków.

Na przełomie 1950/1951 powstał na Oksywiu Oddział Awaryjno-Ratowniczy Marynarki Wojennej (172 żołnierzy i 9 pracowników cywilnych) podporządkowany zastępcy dowódcy Marynarki Wojennej ds. liniowych. Był pierwszą specjalistyczną jednostką ratownictwa sił morskich, wyposażony w holownik Hel i okręt do prac nurkowych Nurek-1. Kolejnymi jednostkami były 2 krypy nurkowe: KN-1 i KN-2, szalandy bez napędu: KN-3 i KN-4, i 3 łodzie motorowe: AR-7, AR-8 i AR-9. W 1950 r. wcielono Nurka-2 i Nurka-3 (późniejsze holowniki„H-10 i H-11).

W końcu 1952 r. tabor pływający liczył 12 jednostek. W 1953 r. zbudowano 4 pontony ratownicze. W połowie lat 50. służba ratownicza Marynarki Wojennej otrzymała 4 nowe okręty ratownicze noszące oznaczenia AR (awaryjno-ratownicze), zmienione na: R-20, R-21, R-22 i R-23.

W 1957 r. przeformowano Oddział Awaryjno-Ratowniczy Marynarki Wojennej na Oddział Ratowniczy Marynarki Wojennej (263 żołnierzy i 6 pracowników cywilnych). W 1958 r. zbudowany został nowy kuter nurkowy R-10. Kolejnych 5 takich kutrów zbudowano w latach 1962-1966 (od R-33 do R-37).

W 1964 r. ratownictwo Marynarki Wojennej zasiliły 2 holowniki ze wzmocnieniem przeciwlodowym: H-19 i H-20.

Zasadniczym zadaniem było współdziałanie z ratownictwem okrętowym Floty Bałtyckiej ZSRR i Ludowej Marynarki NRD na Morzu Bałtyckim i Morzu Północnym. Działanie awaryjno-ratownicze na morzu obejmowało prace w zakresie usuwania uszkodzeń kadłubów okrętowych oraz zabezpieczenia większych uszkodzeń pozwalających na dotarcie do bazy, gaszenia pożarów okrętów, ściągania z mielizn, ratowania ludzi i mienia z tonących okrętów, dezaktywacja i odkażanie.

Dowódcami byli: kpt. mar. Eugeniusz Grotkiewicz do 1955 r., kmdr ppor. Adolf Jonaszek do 1958 r. i kmdr por. Kazimierz Dworaczek do 1964 r., gdy na bazie Okrętów Ratowniczych Marynarki Wojennej sformowano Ośrodek Szkolenia Specjalistów Ratownictwa.

Na początku 1970 r. w dyspozycji sił ratowniczych Marynarki Wojennej znajdowało się 13 różnych jednostek pływających w 41. Dywizjonie Okrętów Ratowniczych w Gdyni i Grupie Okrętów Ratowniczych 42. Dywizjonu Pomocniczych Jednostek Pływających w Świnoujściu.

W 1991 r. w celu symetrycznego rozlokowania okrętów ratowniczych rozformowano 41. Dywizjon Okrętów Ratowniczych. Część okrętów została rozśrodkowana, a dwa nowo budowane kutry wcielono na przełomie 1991/1992 do służby w Kołobrzegu. Odtąd okręty ratownicze stacjonowały w Gdyni, Helu i Świnoujściu w grupach okrętów ratowniczych poszczególnych dywizjonów pomocniczych jednostek pływających oraz w Komendzie Portu Wojennego w Kołobrzegu.

Dwa największe okręty ratownicze projekt 570 (Lech i Piast) znalazły się w składzie 45. Dywizjonu Pomocniczych Jednostek Pływających w Gdyni.

W akcjach ratowniczych na morzu wykorzystywano również od 1962 r. lotnictwo, czyli 28. Eskadrę Ratowniczą. Początkowo na wyposażenie eskadry trafiły śmigłowce SM-1 i SM-2 będące licencyjnymi śmigłowcami Mi-1. Pierwszy specjalnie opracowany dla ratownictwa morskiego śmigłowiec Mi-2RM jednostka otrzymała w 1969 r.

Na początku lat 80. zakupiono nowe 4 śmigłowce ratownicze – maszyny typu Mi-14 PS, które od 1984 r. znalazły się na wyposażeniu jednostki lotniczej Marynarki Wojennej w Darłówku. W 1988 r. lotnictwo Marynarki Wojennej zostało zintegrowane w 7. Pułku Lotnictwa Specjalnego stacjonującym na lotniskach w Siemirowicach i Darłowie.

W 1991 r. w Darłowie utworzono samodzielną 40. Eskadrę Śmigłowców Zwalczania Okrętów Podwodnych i Ratownictwa. W jej składzie znajdował się klucz śmigłowców ratowniczych. Zadania ratownicze wypełniała także istniejąca od 1954 r. 18. Eskadra Lotnictwa Łącznikowego w Gdyni-Babich Dołach. W 1991 r. zmieniono nazwę jednostki na 18. Eskadrę Lotnictwa Ratowniczo-Łącznikowego Marynarki Wojennej.

W latach 1994-1995 nastąpiła kolejna przebudowa lotnictwa Marynarki Wojennej – w 1994 r utworzono dowództwo Brygady Lotnictwa Marynarki Wojennej w Babich Dołach, zadania ratownicze wykonuje eskadra C, dysponując śmigłowcami W-3RM Anakonda.

Ujednolicenie zasad ratownictwa wojskowego na morzu nastąpiło w 1970 r. po wprowadzeniu Instrukcji ratownictwa morskiego na morzu obejmującej wszystkie formy współpracy nie tylko z innymi rodzajami wojsk, ale również z gospodarką morską. Na podstawie odpowiednich umów jednostki ratownicze Marynarki Wojennej uzupełniały szczupłe siły Polskiego Ratownictwa Okrętowego. Marynarka Wojenna znalazła się w krajowym systemie lotniczej służby SAR (ang. Search and Rescue – ratownictwo morskie, górskie) jako pomocniczy ośrodek koordynacyjny poszukiwań i ratownictwa ASRC Gdynia.

Od początku lat 90. ratownictwo morskie Marynarki Wojennej zaczęło rozwijać kontakty z zachodnimi partnerami, które zaowocowały porozumieniami z niemieckim Ratowniczym Centrum Koordynacyjnym RCC Glucksburg w 1993 r. oraz duńskim – w Karup w 1994 r.

autor: Walter Pater (2006 r.)