Portowa wieża ciśnień

Realizacja projektu: Towarzystwo Przemysłu Metalowego K. Rudzki i S-ka

Data powstania: 1923-1925

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), dawne tereny gospodarcze Urzędu Morskiego

Obiekt nieistniejący

• 
  Panorama Gdyni i portu od strony plaży.
• 
  Portowa wieża ciśnień z rusztowaniami ustawionymi wokół elewacji.
• 
  Tereny gospodarcze Urzędu Morskiego wraz z portową wieżą ciśnień.

Portowa wieża ciśnień – jeden z pierwszych murowanych obiektów portu gdyńskiego

Portowa wieża ciśnień była jedną z pierwszych trwałych budowli wzniesionych na terenie portu w Gdyni. Projekt powstał w 1922 r., a jego realizację powierzono Towarzystwu Przemysłu Metalowego K. Rudzki i S-ka z Warszawy, specjalizującemu się w konstrukcjach metalowych oraz urządzeniach wodociągowych. Wieżę oddano do użytku w 1923 r., choć prace wykończeniowe takie jak tynkowanie zakończono dopiero w 1925 r. ze względu na trudności finansowe.

Wieża ciśnień została zaprojektowana na rzucie wydłużonego ośmioboku o wymiarach 10,2 × 16,6 m i osiągała wysokość 30,5 m. Konstrukcję oparto na fundamencie z kamieni polnych, a w przyziemiu wzmocniono ją 10 przyporami, pomiędzy którymi umieszczono arkadowe wnęki z oknami doświetlającymi wnętrze. Dolna część mieściła stację pomp, która przepompowywała wodę z 2 studni artezyjskich do 2 zbiorników o pojemności 105 m³ każdy, zlokalizowanych na wysokości 12,5 m.

Metalowe schody prowadzące na szczyt wieży umożliwiały dostęp do tarasu widokowego, który pełnił funkcję punktu obserwacyjnego na wysokości 22,5 m nad ziemią. Taras służył kapitanatowi do 1927 r., kiedy zbudowano jego stałą siedzibę – Kapitanat Portu.

Architektura wieży była utrzymana w duchu historyzmu XX w., z wyraźnymi nawiązaniami do stylu neoromańskiego. Przyziemie wyróżniały masywne przypory, które nadawały budowli monumentalny charakter, podczas gdy górne partie cechowały prostota i brak detalu, co podkreślało jej funkcjonalny charakter. Wieżę zwieńczono metalowym hełmem ze szpicą dachową, co czyniło ją rozpoznawalnym punktem orientacyjnym w panoramie portu.

Wieża ciśnień była nie tylko kluczowym elementem infrastruktury wodociągowej portu, ale także symbolicznym znakiem jego rozwoju. W 1925 r. określano ją jako „nabieżnik” dla statków wpływających do portu oraz jako pierwszy widoczny z morza symbol dynamicznie rosnącej Gdyni.

W marcu 1945 r. wieża została zniszczona podczas systematycznych działań wojennych mających na celu uniemożliwienie jej wykorzystania przez wroga. Powojenna ocena zniszczeń doprowadziła do decyzji o jej nieodbudowywaniu, ponieważ port został podłączony do miejskiej sieci wodociągowej.

Wieża ciśnień, podobnie jak portowa elektrownia, pełniła w okresie międzywojennym nie tylko funkcje użytkowe, ale także symboliczne, będąc jednym z pierwszych trwałych obiektów architektonicznych portu. Pomimo swojej skromnej formy stanowiła ważny punkt orientacyjny i świadectwo początków rozwoju nowoczesnej infrastruktury portu gdyńskiego.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

S. Gebethner, J. Ginsbert, Porty polskie. Gdynia, [w:] Dwudziestolecie komunikacji w Polsce odrodzonej, red. M. Dąbrowski, Kraków 1939, s. 36.

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 90-95.

A. Orchowska-Smolińska, Architektura portu gdyńskiego lat międzywojennych – najcenniejsze spośród niezachowanych budynków, „Rocznik Gdyński” 2009, nr 21, Gdynia 2010, s. 163.

M. Sołtysik, Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993, s. 61.