Kapitanat Portu – budynek

Realizacja projektu: Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych i Budowlanych Jan Broda

Data powstania: 1930 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), Nabrzeże Fińskie

Obiekt nieistniejący

• 
  Kapitanat Portu i Stacja Pilotów.
• 
  Kapitanat Portu.
• 
  Kapitanat Portu po podwyższeniu wieży, widoczny z Nabrzeża Francuskiego.
• 
  Widok zewnętrzny Kapitanatu Portu od strony Nabrzeża Pilotowego.
• 
  Widok zewnętrzny Kapitanatu Portu przed nadbudową części wieżowej.

Kapitanat Portu – siedziba nadzoru nad ruchem statków w porcie gdyńskim

Od momentu otwarcia portu w Gdyni ruch statków na akwatorium i redzie wymagał całodobowego nadzoru sprawowanego przez kapitana portu stojącego na czele Kapitanatu Portu, wraz z zespołem oficerów Urzędu Morskiego. Kapitanat Portu, będący organem pierwszej instancji, w praktyce funkcjonował jako część Urzędu Morskiego. Do jego głównych obowiązków należały: zarządzanie pilotażem statków (dla jednostek powyżej 500 BRT pilotaż był obowiązkowy), kontrola działań policji portowej, utrzymanie znaków nawigacyjnych w obrębie portu i redy oraz współpraca z instytucjami celnymi, emigracyjnymi i kolejowymi działającymi na terenie portu. W związku z tym wzniesiono stałą siedzibę Kapitanatu Portu, znaną również jako Stacja Pilotów, która rozpoczęła działalność 4.02.1930 r. Budynek zlokalizowano przy zachodniej granicy awanportu, co zapewniało doskonałą widoczność na redę, główki wejściowe portu oraz niemal całe akwatorium portowe.

Realizację projektu przeprowadziło toruńskie Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych i Budowlanych Jan Broda. Budynek wzniesiono na planie krzyża łacińskiego w orientacji północ-południe, z dwiema użytkowymi kondygnacjami i poddaszem. Murowaną konstrukcję przykryto wielopołaciowym dachem z wydatnymi okapami. Część południową bryły wyróżniał 2-piętrowy ryzalit w formie werandy z tarasem. Od strony nabrzeża wzniesiono 4-kondygnacyjną wieżę obserwacyjną, która w późniejszych latach została podwyższona o 2 dodatkowe poziomy.

Architektura Kapitanatu nawiązywała do form i stylistyki charakterystycznych dla historyzmu XX wieku, wyróżniając się tradycyjną estetyką. Stolarka okienna dopełniała charakter budynku, a szczególne miejsce zajmowało eliptycznie zwieńczone okno z widokiem na Kanał Portowy. Elewację od strony wody zdobił dwujęzyczny napis: „KAPITANAT PORTU” i „HARBOUR MASTER’S OFFICE”. Teren od strony lądu był ogrodzony drewnianym płotem i starannie zagospodarowany, z niewielkim skwerem obsadzonym zielenią. Jak wspominał Wacław Sieroszewski, budynek Kapitanatu opisywano jako „piękny domek z ogródkiem i wieżyczką, dającą widok na morze”.

W 1934 r. wprowadzono innowacyjny system komunikacji między pilotami a statkami zbliżającymi się do portu. Na elewacji budynku zainstalowano neonową tablicę sygnalizacji świetlnej, która wyświetlała cyfry od 0 do 9 o wysokości 1,5 m. Kombinacje 1-, 2- i 3-cyfrowe odpowiadały szczegółowym instrukcjom opracowanym przez Kapitanat.

Podobnie jak inne budynki administracyjne portu z tego okresu, siedziba Kapitanatu szybko wymagała rozbudowy. Plany jej realizacji zatwierdzono w 1938 r., jednak wybuch II wojny światowej uniemożliwił ich wdrożenie.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 152-154.

A. Orchowska-Smolińska, Architektura portu gdyńskiego lat międzywojennych –najcenniejsze spośród niezachowanych budynków, „Rocznik Gdyński” 2009, nr 21, Gdynia 2010, s. 164.

J. Tymiński, Administracja morska w Gdyni w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry, działalność, Gdynia 2020.

Przeniesienie Kapitanatu Portu, „Morze” 1930, z. 2-3, s. 38.