Pomnik Ofiar Grudnia 1970 – krzyż

Z Gdynia w sieci

Monument upamiętniający ofiary wydarzeń grudniowych 1970 r., odsłonięty 17.12.1993 r. przy al. Marszałka Piłsudskiego w Gdyni.

  • Pomnik Ofiar Grudnia '70 - ustawianie krzyża przy al. marszałka Józefa Piłsudskiego.
    Pomnik Ofiar Grudnia '70 - ustawianie krzyża przy al. marszałka Józefa Piłsudskiego.
  • Pomnik Ofiar Grudnia'70, odsłonięcie pomnika autorstwa Ryszarda Semki, uroczystość przy al. marszałka Józefa Piłsudskiego w Gdyni.
    Pomnik Ofiar Grudnia'70, odsłonięcie pomnika autorstwa Ryszarda Semki, uroczystość przy al. marszałka Józefa Piłsudskiego w Gdyni.

Historia powstania

Idea budowy pomnika pojawiła się w 1980 r. W latach 1980–1993 zorganizowano 4 konkursy architektoniczno-rzeźbiarskie, w ramach których zgłoszono łącznie 105 projektów, z czego 54 poddano ocenie. 2 z wyłonionych projektów nie zostały zrealizowane.

Pierwszy konkurs rozstrzygnięto 30.12.1980 r. – nie wybrano wówczas żadnej z 32 nadesłanych prac. Drugi konkurs, rozstrzygnięty 1.02.1981 r., przyniósł zwycięstwo zespołowi w składzie: Grzegorz Kowalski i Tadeusz Tchórzewski (rzeźbiarze), Maciej Kysiak (architekt) oraz Krystyna Zachwatowicz (scenograf). Projekt przedstawiał tłum niosący na drzwiach ciało poległego stoczniowca. Ze względu na wysokie koszty realizacji zrezygnowano z jego wykonania.

Trzeci konkurs ogłoszono 14.07.1981 r., z planowanym rozstrzygnięciem 14 grudnia tego samego roku. W lipcu 1981 r. w miejscu planowanego pomnika ustawiono tymczasowy, 18-metrowy krzyż z drewna daglezji, zaprojektowany przez architekta Ryszarda Semkę. Ogłoszenie stanu wojennego 13.12.1981 r. spowodowało przerwanie prac konkursowych, a dokumentację przekazano Oddziałowi Wybrzeże Stowarzyszenia Architektów Polskich.

Kolejny konkurs ogłoszono dopiero w czerwcu 1990 r. Jury pod przewodnictwem Ryszarda Semki wybrało projekt Grzegorza Kowalskiego i Macieja Kysiaka. Koncepcja zakładała stworzenie korodującej bryły z leżącą wewnątrz stalową płytą symbolizującą gdyńskie drzwi oraz żeliwnymi maskami na wschodniej ścianie, upamiętniającymi ofiary. Projekt spotkał się jednak z kontrowersjami i nie uzyskał akceptacji prezydent Gdyni Franciszki Cegielskiej.

Realizacja pomnika

Ostatecznie przyjęto projekt Ryszarda Semki, zaprezentowany 7.09.1993 r. Drewniany model pomnika uzyskał jednomyślne poparcie Społecznego Komitetu Budowy Pomników Ofiar Grudnia ’70 w Gdyni. Realizację powierzono Stoczni Gdynia S.A. (dawniej Stocznia im. Komuny Paryskiej). W krótkim czasie wykonano i przetransportowano metalowy krzyż na miejsce docelowe.

Pomnik odsłonięto 17.12.1993 roku, w 23. rocznicę wydarzeń grudniowych.

autorka: Anna Śliwa (2025 r.)

Źródło: „https://www.gdyniawsieci.pl/w/index.php?title=Pomnik_Ofiar_Grudnia_1970_–_krzyż&oldid=33146”