Pomnik Braterstwa Polsko-Radzieckiego

Pomnik autorstwa prof. Mariana Wnuka ulokowano w 1952 r. na Skwerze Kościuszki. Monument składał się z cokołu i odlanej w brązie figury młodej dziewczyny ze sztandarem w ręku, na drzewcu sierp i młot. Cokół zdobiły płaskorzeźby przedstawiające matkę i dziecko wręczające kwiaty żołnierzowi radzieckiemu, scenę rybacką i murarską i matkę z uczącymi się dziećmi. W 1990 r., zgodnie z wolą mieszkańców Gdyni, pomnik został rozebrany, postać kobieca stojąca pierwotnie na cokole została przeniesiona na Cmentarz Żołnierzy Radzieckich w Redłowie.

• 
  Pomnik Braterstwa Polsko-Radzieckiego  (tzw. Pomnik Wdzięczności) na Skwerze Kościuszki.
• 
  Skwer Kościuszki – demontaż Pomnika Braterstwa Polsko-Radzieckiego.

Historia

Decyzja o budowie zapadła 27.03.1946 r.:

„Ob. Stolarek imieniem Prezydium MRN wnosi o uchwałę Rady dotyczącą wzniesienia w Gdyni pomnika braterstwa jako symbolu przyjaźni z narodem sowieckim. Uchwała przyjęta przez aklamację”.

Początkowo debatowano, czy ma to być pomnik żywy, jak dom wychowawczy dla opuszczonych chłopców, czy monument. Uznano, że monument, i powołano Komitet Budowy w składzie: przewodniczący Stanisław Kopystyński, Władysław Balas, Józef Skwarek, Janina Pusłowska, Kazimierz Staszak, Roman Mojseowicz i Witold Mężnicki (na wniosek Wita Święcickiego). Na tym działalność komitetu zakończono.

W 1949 r. rozpisano konkurs. Ponieważ pomnik, ulokowany na Skwerze Kościuszki, symbolizować miał wdzięczność mieszkańców Gdyni dla armii radzieckiej za uchronienie miasta od zniszczeń, zdecydowano przyspieszyć zbiórkę zadeklarowanych na jego budowę kwot.

W 1950 r. zorganizowano w PMRN [Prezydium Miejskiej Rady Narodowej] wystawę prac konkursowych. Nagrodę uzyskał projekt prof. Mariana Wnuka. Ponieważ „wdzięczność mieszkańców” nie przekładała się na pieniądze, MRN zdecydowała o wydrukowaniu „cegiełek”, które poszczególne koła Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej rozprowadzały między swoich członków oraz pracowników zakładów pracy. W lutym 1951 r. „Głos Wybrzeża” pisał, że „taka cegiełka powinna znaleźć się w każdej gdyńskiej rodzinie”.

W marcu 1951 r. w lokalu PZPR odbyła się „wystawa fragmentów rzeźb pomnika braterstwa polsko-radzieckiego”. W listopadzie 1951 r. odbyło się uroczyste wmurowanie aktu erekcyjnego (ustawiono cokół z wielką gwiazdą na szczycie).

W lutym 1952 r. Komitet Budowy zarządził zbieranie pieniędzy według imiennych list w zakładach pracy. W listopadzie, w rocznicę rewolucji październikowej, nastąpiło bardzo uroczyste odsłonięcie pomnika. Przemawiał przewodniczący Miejskiego Komitetu Frontu Narodowego Augustyn Jeka:

„Pomnik dziś odsłaniany będzie po wsze czasy symbolem wdzięczności i braterstwa. Chwała bohaterskiej Armii Radzieckiej. Niech żyje Związek Radziecki, ostoja pokoju światowego, niech żyje niezwyciężona Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego, przewodnia siła mas pracujących całego świata”.

Pomnik składał się z cokołu i odlanej w brązie figury młodej dziewczyny ze sztandarem w ręku, na drzewcu sierp i młot. Cokół zdobiły płaskorzeźby przedstawiające matkę i dziecko wręczające kwiaty żołnierzowi radzieckiemu, scenę rybacką i murarską i matkę z uczącymi się dziećmi. Pomnik został rozebrany 22.07.1990 r.:

„Kierując się pragnieniem usuwania z naszego miasta znaków podległości państwa Polskiego i gloryfikacji ZSRR, zgłaszanym przez mieszkańców Gdyni, Rada Miasta postanowiła usunąć ze Skweru Kościuszki tzw. Pomnik Wdzięczności”.

Zdjęta z cokołu figura kobiety stoi na Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich w Redłowie.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)