Olejarnia Gdyńska

Autor projektu: Biuro konstrukcyjne Wayss & Freytag

Data powstania: 1930 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Indyjska / Nabrzeże Indyjskie

Obiekt nieistniejący, zachowany we fragmencie

• 
  Olejarnia Portowa.
• 
  Olejarnia Portowa widoczna od strony Basenu Marszałka Piłsudskiego.
• 
  Zbiorniki na oleje należące do Olejarni Portowej widoczne od ul. Indyjskiej.
• 
  Olejarnia Portowa od Nabrzeża Rotterdamskiego.
• 
  Olejarnia „Union” SA w Gdyni przy Nabrzeżu Indyjskim.

Olejarnia Gdyńska – przemysłowy zakład przetwórczy w porcie gdyńskim

Olejarnia Portowa w Gdyni była drugim po Łuszczarni Ryżu indywidualnym przedsiębiorstwem przemysłowym powstałym na terenie portu. Jej działalność koncentrowała się na przetwórstwie nasion oleistych, zarówno krajowych (rzepak, len, soja), jak i egzotycznych (ziarna palmowe, orzeszki ziemne, sezam, kopra). Produkowane oleje były wykorzystywane głównie w przemysłach spożywczym, mydlarskim oraz rafineryjnym, a część trafiała na eksport.

Inicjatorem budowy kompleksu była spółka akcyjna Olejarnia Gdyńska, założona pod koniec 1928 r. przez udziałowców firmy Danziger Ölwerke GmbH. Zakład zlokalizowano na działce o powierzchni ponad 4 tys. m², w sąsiedztwie Łuszczarni Ryżu, z dostępem do Nabrzeża Indyjskiego. Projekt olejarni opracowało biuro konstrukcyjne Wayss & Freytag specjalizujące się w budownictwie przemysłowym, szczególnie w żelbetowych konstrukcjach. Budowę rozpoczęto w 1929 r., a oficjalne otwarcie nastąpiło 17.02.1931 r. W 1932 r. Olejarnia Gdyńska została przekształcona w spółkę akcyjną Zakłady Przemysłu Tłuszczowego i Olejarskiego Union S.A. w Gdyni.

Centralnym elementem olejarni był żelbetowy silos o wysokości 32 m i pojemności 6 tys. t, ukończony w sierpniu 1930 r. Wyposażono go w nowoczesne pneumatyczne i taśmowe urządzenia przeładunkowe, które transportowały nasiona na szczyt silosu, skąd rozdzielano je do 21 komór magazynowych. Zakład wyposażono również w prasy hydrauliczne do tłoczenia olejów oraz aparaturę do bielenia i oczyszczania surowca. Procesy technologiczne zostały zautomatyzowane, co znacząco ograniczyło potrzebę ręcznej obsługi podczas przetwarzania surowców.

Wacław Sieroszewski w swoich relacjach z olejarni barwnie opisał intensywność i złożoność procesów przemysłowych, zwracając uwagę na hałas maszyn, trudne warunki pracy oraz wysiłek fizyczny robotników: „Gorąco tu jak w piekle, parno i mglisto… Wśród pras hydraulicznych i pieców uwija się parę dziesiątków obnażonych do pasa robotników. Kroplisty pot błyszczy na ich muskularnych, brązowych ciałach, oczy nabite krwią”. Jego opis oddaje zarówno fizyczne wyzwania pracy w zakładzie, jak i intensywne tempo procesów technologicznych.

Olejarnia Portowa w Gdyni była nowoczesnym zakładem przemysłowym stanowiącym ważny element infrastruktury portu i gospodarki międzywojennej Polski. Jej zaawansowane technologicznie rozwiązania oraz imponująca skala produkcji przyczyniły się do rozwoju przetwórstwa olejowego na rynku krajowym i międzynarodowym. Zakład wyróżniał się zarówno pod względem konstrukcji, jak i efektywności, stając się jednym z symboli dynamicznego rozwoju portu gdyńskiego w okresie międzywojennym.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

J. Drozd, Społeczność żydowska Gdyni w okresie międzywojennym, Gdynia 2007, s. 231.

R. Horodyński, Przemysł w Gdyni, [w:] XV lat polskiej pracy na morzu, red. A. Majewski, Warszawa 1935, s. 168.

Inwestycje budowlane firmy „UNION”, „Biuletyn Informacyjny Izby Przemysłowo-Handlowej w Gdyni” 1933, nr 29, s. 19.

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 239-244.

A. Orchowska-Smolińska, Modernistyczna architektura przemysłowa portu w Gdyni, „Renowacje i Zabytki” 2010, nr 4, s. 111.

W. Sieroszewski, Brama na świat (Gdynia), Warszawa 1933, s. 49.

M. Sołtysik, Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993, s. 115.