Izba Bawełny
Izba Bawełny w Gdyni to unikalne w Europie Środkowo-Wschodniej międzynarodowe zrzeszenie, założone w 1935 r. jako Zrzeszenie Interesantów Handlu Bawełną. Powstało z inicjatywy łódzkich fabrykantów, by uniezależnić handel bawełną od portów niemieckich. Celem Izby było wspieranie i rozwój handlu oraz przerobu bawełny, a także rozstrzyganie sporów poprzez arbitraż.
Po wojnie Izba została reaktywowana w 1945 r., a od 1947 r. działa jako Izba Arbitrażowa Bawełny. W 1975 r. przyjęła obecną nazwę – Izba Bawełny w Gdyni. Uczestniczy w międzynarodowych strukturach bawełniarskich, prowadzi szkolenia, ekspertyzy, przyznaje znak czystej bawełny i reprezentuje Polskę w Międzynarodowym Komitecie Doradczym ds. Bawełny. Otrzymała liczne odznaczenia za wkład w rozwój przemysłu bawełniarskiego.
Historia
Powstała w 1935 r. jako Zrzeszenie Interesentów Handlu Bawełną [ZIHB], po tym, jak Gdynia przejęła w 1934 r. rolę portu wyładunkowego bawełny. Inicjatorem byli wielcy łódzcy fabrykanci z przemysłu bawełniarskiego, którzy handel bawełną chcieli uniezależnić od portów niemieckich i Gdańska. Pierwsza siedziba znajdowała się w gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego w Gdyni, a dyrektor tego oddziału Władysław Grabowski gorąco popierał powstanie ZIHB.
ZIHB otrzymało zgodę Zrzeszenia Amerykańskich Załadowców Bawełny na zamieszczanie w kontraktach kupna-sprzedaży eksportowanej przez nich bawełny tzw. gdyńskiej klauzuli arbitrażowej. Do ZIHB przystąpiło 50 firm krajowych, nieco później także zagraniczne. Wyroki, utworzonego w 1938 r., Sądu Arbitrażowego dla bawełny były uznawane przez wszystkie instytucje bawełniarskie i sądy powszechne na świecie. Instancją odwoławczą była Izba Arbitrażowa Bawełny w Hawrze.
Pierwsze walne zgromadzenie Zrzeszenia odbyło się w nowym Domu Bawełny 2.09.1938 r. Powołanie Izby znalazło pełne poparcie rządu, który ogłosił preferencyjne dla portu stawki przewozowe i zniósł cło na bawełnę, gdy przechodziła przez port gdyński – by przełamać monopol portu w Bremen i zachęcić handlowców do kupowania bawełny w Polsce.
W czasie okupacji Niemcy zajęli Dom Bawełny, wykreślając z ksiąg wieczystych Zrzeszenie.
W sierpniu 1945 r. zostało sądownie przywrócone prawo własności, decyzja o reaktywowaniu Izby zapadła w październiku 1945 r., na konferencji pod przewodnictwem ministra żeglugi i handlu zagranicznego Stefana Jędrychowskiego. W 1947 r. walne zgromadzenie podjęło decyzję o zmianie nazwy na Izbę Arbitrażową Bawełny.
W 1948 r. Izba rozpoczęła kursy klasyfikacji bawełny, w 1958 r. przystąpiła do Porozumienia nt. Uniwersalnych Standardów Bawełny Amerykańskiej. W 1960 r. podjęto decyzję o dobudowie nowego skrzydła budynku, na wynajem .
W 1965 r. uprawnienia arbitrażowe Laboratorium Izby Bawełny w Gdyni w zakresie Micronaire zostały uznane przez ACSA (Zrzeszenie Amerykańskich Załadowców Bawełny).
W 1975 przyjęta została nowa nazwa: Izba Bawełny w Gdyni, w 1978 r. została członkiem Komitetu ds. Międzynarodowej Współpracy pomiędzy Izbami Bawełny. W latach 1990-2005 działała Fundacja Izby Bawełny w Gdyni, której zadaniem było popieranie badań nad technologiami przerobu bawełny i wspieranie nauki w branży bawełniarskiej.
W 1991 r. Polska została członkiem Międzynarodowego Komitetu Doradczego ds. Bawełny, a Izba Bawełny w Gdyni reprezentuje nasz kraj w tej organizacji z polecenia rządu RP. Od 1992 r. Izba posiada prawo przyznawania licencji na własny znak czystej bawełny, którego wzór zastrzeżony jest w Urzędzie Patentowym RP.
Izba odznaczona została: Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski w 1989 r., odznaką Zasłużonym Ziemi Gdańskiej, Honorową Odznaką Miasta Łodzi, Złotą Odznaką Zasłużony dla Przemysłu Lekkiego, złotą odznaką Stowarzyszenia Włókienników Polskich. W 1990 r. ustanowiono odznakę Zasłużony dla Izby Bawełny w Gdyni przyznawaną przez zarząd osobom wybitnie zasłużonym dla rozwoju i działalności Izby.
Obecnie – w ramach wspólnego interesu członków – podstawowym zadaniem Izby jest promowanie, popieranie i doskonalenie obrotu i przerobu bawełny, surowców bawełnopodobnych oraz wykonanych z nich wyrobów i półproduktów. Podstawą działalności jest arbitraż specjalistyczny do rozstrzygania sporów między stronami zawierającymi transakcje w międzynarodowym obrocie bawełną. Izba zajmuje się także powoływaniem i utrzymywaniem instytucji arbitrażowych, przeprowadzaniem ekspertyz, szkoleniem rzeczoznawców bawełny.
Pierwszym prezesem Izby był dr Feliks Maciszewski (1936-1939, prezes łódzkiej Izby Przemysłowo-Handlowej), jednym z dwóch wiceprezesów Władysław Grabowski. Pierwszym powojennym prezesem został Ignacy Tybor z Łodzi. Kolejnych wybierano na 2-letnie kadencje, a od 1988 r. – na 4-letnie. W 2005 r. prezesem był Ignacy Józkowicz z Zawiercia. Pierwszym dyrektorem Zrzeszenia był Tadeusz Broczkowski, który jako jeden z pierwszych podjął po wojnie starania o reaktywowanie Zrzeszenia. W 2005 r. dyrektorem był Zbigniew Roskwitalski.
autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)
