Godlewski Zbigniew

Godlewski Zbigniew (1952–1970) Pracownik gdyńskiego portu, zastrzelony 17.12.1970 r. w okolicy przystanku SKM Gdynia Stocznia. Najbardziej znana ofiara gdyńskiego Grudnia ’70, będąca zarazem protoplastą tytułowego bohatera Ballady o Janku Wiśniewskim.

Życiorys

Zbigniew Godlewski urodził się 3.08.1952 r. w Zielonej Górze. Był najstarszym synem Eugeniusza i Izabeli (z domu Budzyńskiej). Miał też młodszego brata Wiesława.

Ojciec Z. Godlewskiego był kapitanem Wojska Polskiego. Matka zajmowała się domem. W 1963 r. Godlewscy przeprowadzili się do Elbląga, gdzie Z. Godlewski ukończył szkołę podstawową, a następnie przez rok uczył się zawodu masarza w szkole zawodowej przy Zakładach Mięsnych. Jesienią 1970 r. razem z kolegą Kazimierzem Podowskim rzucił tę szkołę i 28.11.1970 r. zatrudnił się w Zarządzie Portu Gdynia, jako sztauer. Obaj zamieszkali w wynajętym pokoju w Redłowie.

17.12.1970 r. Z. Godlewski wziął udział w protestacyjnym pochodzie, który od strony centrum miasta udał się w kierunku portu i stoczni. Zginął śmiertelnie postrzelony około godz. 9.00 w pobliżu kładki przy przystanku SKM Gdynia Stocznia.

Z zachowanej dokumentacji medycznej wynika, że Z. Godlewski

„doznał przestrzału głowy oraz przestrzału klatki piersiowej połączonego ze zgruchotaniem kości sklepienia i podstawy czaszki po stronie lewej, rozdarcia opony twardej, zmiażdżenia tkanki mózgowej płata skroniowego lewego, zmiażdżenia wyrostków ościstych kręgów TH-11-12-L1, stłuczenia dolnych części płatów obu płuc, rozdarcia nerki lewej. Śmierć zdaniem biegłego medycyny sądowej nastąpiła wskutek w/w obrażeń, które to obrażenia powstały w wyniku działania broni palnej, przy czym jeden strzał był oddany w klatkę piersiową od strony lewej ku prawej nieco od dołu ku górze, a strzał w głowę (w okolice ust) od strony prawej ku lewej”.

Zmarł na miejscu.

Ciało Z. Godlewskiego zostało przeniesione przez torowisko na ul. Czerwonych Kosynierów (obecnie: ul. Morska) a następnie przeniesione na drzwiach w kolejnym protestacyjnym pochodzie, który udał ulicami Czerwonych Kosynierów, Podjazd, 10 Lutego i Świętojańską pod gmach Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (PRMN). W trakcie przemarszu ze śmigłowców krążących nad ul. Świętojańską zrzucane były petardy oraz ładunki z gazami łzawiącymi. W trakcie pochodu z kościoła przy ul. Świętojańskiej demonstranci zabrali krzyż, który przybili do drzwi. Po dojściu do budynku PMRN demonstranci napotkali wymalowaną na ulicy białą linię, której  przekroczenie według nadawanych przez megafony komunikatów miało spowodować natychmiastowe użycie broni palnej przez siły Milicji Obywatelskiej (MO). Za linią zgrupowani byli funkcjonariusze Podoficerskiej Szkoły MO ze Słupska, którzy zaczęli strzelać z broni palnej w kierunku demonstrantów przekraczających białą linię. Drzwi ze zwłokami Z. Godlewskiego zostały wtedy porzucone na ul. Świętojańskiej, a demonstranci rozbiegli się.

Pochód ten opisuje poruszająca Ballada o Janku Wiśniewskim, a protoplastą jej tytułowego bohatera był właśnie Z. Godlewski. Ballada była wykonywana przez wielu różnych artystów (śpiewali ją m.in. Mieczysław Cholewa, Krystyna Janda i Kazik Staszewski). Pochód został też uwieczniony na wielu fotografiach, z których najsłynniejszą jest fotografia wykonana przez Edmunda Peplińskiego z mieszkania na ul. Świętojańskiej. Po raz pierwszy opublikowano ją w Tygodniku Solidarność w grudniu 1981 r.

Rodzicie Z. Godlewskiego dowiedzieli się o śmierci syna z telegramu wysłanego przez jego kolegę K. Podowskiego. Pogrzeb odbył się nocą 19.12.1970 r. na Cmentarzu Oliwskim. Dopiero w marcu 1971 r. władze zgodziły się na ekshumację i ponowny pogrzeb na cmentarzu komunalnym w Elblągu przy ul. Agrykola. W późniejszych latach rodzina Z. Godlewskiego była inwigilowana przez Służbę Bezpieczeństwa.

Pamięć o Z. Godlewskim jest nadal żywa. Jego imię otrzymały ulice w Elblągu i Zielonej Górze. W nieco mniej oczywisty sposób upamiętnia go także gdyńska ul. Janka Wiśniewskiego.

autor: Piotr Brzeziński (2026 r.)

Bibliografia

Brzeziński P., Chrzanowski R., Słomczyński T., Pogrzebani nocą. Ofiary Grudnia ’70 na Wybrzeżu gdańskim. Wspomnienia, dokumenty, Gdańsk 2015;

Brzeziński P., Chrzanowski R., Nadarzyńska-Piszczewiat A., Zbrodnia bez kary. Grudzień 1970 w Gdyni. Przebieg wydarzeń, represje, walka o prawdę, najdłuższy proces III RP, Gdynia 2020;

To nie na darmo… Grudzień ’70 w Gdańsku i Gdyni, red. M. Sokołowska, Pelplin 2006.