Dywizjon Okrętów Podwodnych

Dywizjon sformowany w 1932 r. Okręty Wilk, Ryś, Żbik, Orzeł i Sęp uczestniczyły w walkach II wojny światowej. Po 1945 r. dywizjon był modernizowany, od 1992 r. roku uczestniczy w międzynarodowych manewrach NATO.

• 
  ORP Wilk, pocztówka
• 
  ORP Żbik, pocztówka
• 
  ORP Żbik wchodzący do portu
• 
  ORP Ryś
• 
  ORP Orzeł, pocztówka
• 
  ORP Ryś w stoczni w Cherbourgu
• 
  ORP Ryś w stoczni w Cherbourgu

1932-1945

Skład: okręty podwodne Wilk, Ryś, Żbik, Orzeł i Sęp oraz załoga zapasowa. Sformowany zarządzeniem szefa KMW [Kierownictwo Marynar­ki Wojennej] z 1.05.1932 r.

Dowództwo i kadra: dowódca dywizjonu w dniu wy­buchu wojny – kmdr por. Aleksander Mohuczy. Oficero­wie dowództwa: oficer sygnałowy por. mar. Jerzy Koziołkowski; oficer flagowy por. mar. Zygmunt Grabowski, kpt. inż. Kazimierz Śliwicki; dowódca załogi zapasowej (ok. 45 osób) kpt. mar. Józef Wierzchowski.

Dyslokacja i działania: Ryś, Żbik i Sęp w porcie wojennym Hel; Wilk i Orzeł w porcie wojennym Gdynia-Oksywie; dowództwo dywizjonu i załoga zapasowa w Helu.

W wojnie obronnej Polski na Bałtyku okręty dywiz­jonu wykonywały zadania określone w planie operacyjnym Worek i rozkazach dowódcy floty. Sęp, Ryś i Żbik zostały interno­wane w Szwecji, natomiast Wilk i Orzeł przedostały się do Anglii. Załoga zapasowa uczestniczyła w obronie Helu.

Za­łogi internowanych w Szwecji okrętów podwodnych zorganizowane zostały w obóz wojskowy mieszczący się w Mariefred. Komendantem obozu był kmdr ppor. Wła­dysław Salamon, podlegał bezpośrednio attaché mor­skiemu w Sztokholmie. Obóz w Mariefred istniał do koń­ca wojny.

1945-1955

Po zakończeniu II wojny światowej do Polski wróciły 4 przedwojenne okręty podwodne. Ze Szwecji: ORP Sęp, ORP Ryś, ORP Żbik, z Wielkiej Brytanii przyholowany został w 1952 r. ORP Wilk, który wkrótce został złomowany. ORP Ryś i ORP Żbik służyły do końca 1955 r., a ORP Sęp do września 1969 r.

W latach 1954-1955 dywizjon przejął 6 małych okrętów podwodnych typu M-15 produkcji ZSRR. Dywizjonem dowodzili: kmdr Aleksander Mohuczy (1945-1947), kmdr por. Władysław Salamon (1948-1948), kmdr por. Bolesław Romanowski (1948- 1950), kmdr ppor. Bronisław Szul (1950-1951), kmdr por. Jan Szmirnow (1951-1955), kmdr por. Bronisław Szul (1955-1955).

16.09.1955 r. sformowano 1. Brygadę Okrętów Podwodnych. Brygada była samodzielnym związkiem taktyczno-operacyjnym. Brygadą dowodzili: kmdr por. Bronisław Szul (1955-1967), kmdr Henryk Pietraszkiewicz (1957-1967), kmdr Marian Załoga (1967-1971). Siłę uderzeniową brygady stanowiły do połowy lat 60. ORP Ślązak, ORP Sęp, ORP Kaszub, ORP Kurp, ORP Krakowiak i ORP Kujawiak. Na początku lat 60. do służby weszły nowe jednostki – 4 pełnomorskie okręty podwodne projektu 613: ORP Orzeł (II), ORP Sokół (II), ORP Kondor i ORP Bielik.

Po 1980

W latach 80. wycofano z eksploatacji okręty podwodne projektu 613. W miejsce tych jednostek do służby weszły 2 okręty typu Foxtrot: ORP Wilk i ORP Dzik, oraz jeden okręt typu Kilo: ORP Orzeł (III).

W 1992 r. okręty Dywizjonu Okrętów Podwodnych uczestniczyły w manewrach państw NATO Baltops 92. Od tego czasu udział w międzynarodowych ćwiczeniach wszedł na stałe do kalendarza międzynarodowych przedsięwzięć Dywizjonu Okrętów Podwodnych. Największe manewry okrętów podwodnych państw NATO [North Atlantic Treaty Organization] takie jak Keftacex, Baltic Porpoise czy Joint Maritime Course, odbywają się z udziałem polskich okrętów podwodnych.

autor: Walter Pater (2006 r.)