Dom mieszkalny Urzędu Morskiego nr 2 Krzywik

Autor projektu: inż. arch. Juliusz Mrozowski

Data powstania: 1930 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Bernarda Chrzanowskiego 10A i 10B

• 
  Dom mieszkalny Urzędu Morskiego nr 2 Krzywik.

Krzywik – ikoniczny budynek mieszkalny portu gdyńskiego

Dom mieszkalny Urzędu Morskiego nr 2, znany jako Krzywik, to jeden z pierwszych budynków mieszkalnych zrealizowanych w ramach zabudowy portu w Gdyni. Projekt opracował na początku 1929 r. inż. arch. Juliusz Mrozowski, a 17.05.1929 r. został on zatwierdzony przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu reprezentowane przez inż. Włodzimierza Szawernowskiego. Budowa ruszyła w sezonie budowlanym 1930 r. i była realizowana przez firmę inżynieryjno-budowlaną kierowaną przez projektanta.

Budynek został ulokowany w zachodniej, bardziej kameralnej części zespołu zabudowy mieszkaniowej portu, na tyłach Urzędu Morskiego. Od gmachu administracyjnego oddzielał go niewielki skwer z geometrycznym układem alejek i zielenią. Rzut budynku o długości 71 m zaplanowano w pełnej symetrii, z dynamicznym efektem przestrzennym uzyskanym dzięki zmiennej szerokości rzutu (8-18 m) oraz licznym uskokom bryły.

2-kondygnacyjny budynek wyposażono w 12 wejść – część prowadziła do wspólnych klatek schodowych, inne do indywidualnych mieszkań. Taki układ wpłynął na odbiór budynku jako kameralnego zespołu mieszkaniowego w zabudowie szeregowej.

Architektura domu Urzędu Morskiego nr 2 odwołuje się do funkcjonalistycznej estetyki modernizmu. Elewacje podłużne, wschodnia i zachodnia, wyróżniały się pasami okien wstęgowych biegnącymi wokół bryły. Wprowadzono również narożne okna – jedno z flagowych osiągnięć modernizmu. Pionowe ryzality, kryjące klatki schodowe, zostały podkreślone oknami typu „termometr”, które dodatkowo przełamywały wertykalny układ elewacji.

Podczas budowy napotkano problemy związane z trudnymi warunkami gruntowymi – teren był częściowo podmokły, z warstwami torfu o zmiennej grubości (2-6 m). W przypadku domu Urzędu Morskiego nr 2 nie przeprowadzono dostatecznie wnikliwych badań podłoża, co doprowadziło do wyraźnego przechylenia budynku w stronę zachodnią. Aby zatrzymać proces osiadania, zastosowano innowacyjną metodę stabilizacji. Wywiercono łącznie 122 żelbetowe pale  o średnicy 32 cm i długości 8-11 m, z rozszerzonymi końcami osadzonymi w warstwie pospółki pod torfami. Na grupach pali ułożono żelbetowe oczepy, a budynek oparto na stalowych dźwigarach kratowych w piwnicach biegnących wzdłuż ścian nośnych i wspartych na oczepach.

Po zakończeniu prac stabilizacyjnych budynek zyskał szczególną sławę i otrzymał nazwę Krzywik, która na stałe wpisała się w historię gdyńskiej architektury. Dom Urzędu Morskiego nr 2 jest dziś uznawany za jeden z ciekawszych przykładów modernistycznej architektury mieszkaniowej w Gdyni, łącząc funkcjonalizm z unikalnymi rozwiązaniami przestrzennymi i technicznymi.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

S. Hueckel, Z problemów technicznych budowy portu w Gdyni, „Technika i Gospodarka Morska” 1972, nr 9, s. 501-502.

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 182-185.

A. Orchowska-Smolińska, Modernistyczna architektura przemysłowa portu w Gdyni, „Renowacje i Zabytki” 2010, nr 4, s. 112.

M. Sołtysik, Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993, s. 115-118.